اصلاح قیمت بنزین؛ تصمیمی سخت در شرایطی دشوار

به گزارش سایت خبری ساعد نیوز به نقل از ایسنا، در دو هفته گذشته اکثر کارشناسان و اقتصاددانان، موافقت خود را با اصلاح قیمت بنزین اعلام کرده اند. اگرچه اختلاف نظرهایی در خصوص جزییات اجرای این طرح وجود دارد، اما برآورد کلی از اظهارات آن ها از کارشناسی بودن اصلاح قیمت سوخت حکایت داشت. کما اینکه با اجرای این طرح و بر اساس اعلام شرکت پالایش و پخش فرآورده های نفتی مصرف بنزین در این مدت کاهش ۲۰ درصدی داشته و هم اکنون به ۷۹ میلیون لیتر در روز رسیده است.

در این باره غلامرضا مصباحی مقدم، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به ضرورت اصلاح قیمت بنزین گفت: نمایندگان از طرح افزایش قیمت بنزین مطلع بودند.

وی با اشاره به اینکه قیمت پایین بنزین موجب مصرف بالای آن و درنتیجه افزایش میزان آلودگی و ترافیک می شد گفت: باید متناسب با افزایش تورم، قیمت بنزین هم اصلاح می شد و این امر ضرورت داشت اما باید پیش از اجرای آن مردم توجیه می شدند.

قیمت فعلی بنزین هم منطقی نیست

حجم یارانه پنهان پرداختی به بنزین در ایران بسیار بالاست و این رقم به ۱۸۰ هزار میلیارد تومان در سال می رسد. بر این اساس با احتساب قیمت ۴۷ سنت برای هر لیتر بنزین فوب خلیج فارس، بر پایه دلار ۱۱ هزار و ۵۰۰ تومانی، قیمت تمام شده بنزین در خلیج فارس برابر با ۵۴۰۰ تومان است که این رقم با احتساب هزینه های حمل ونقل به حدود ۶۰۰۰ تومان می رسد. به این ترتیب حتی قیمت بنزین آزاد در ایران نصف قیمت تمام شده و واقعی بنزین است. این بدان معنی است که هرچند حجم یارانه پنهان کاهش یافته است اما همچنان رقم آن قابل توجه خواهد بود.

جمشید عدالتیان، کارشناس اقتصادی در این رابطه گفت: قیمت اصلاح شده بنزین همچنان کم است و دولت ها در ادامه مسیر خود باید هرساله به سمت اصلاح قیمت بنزین حرکت کنند؛ در غیر این صورت با تصمیم های درست شاهد نارضایتی مردم می شوند.

وی با اشاره به اصلاح قیمت بنزین از پیش از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: قرار بود هرساله حداقل دو ریال گران شود، ولی آن زمان کار درست انجام نشد و این رفتار غلط از سالهای دور به ارث رسیده است.

عدالتیان با بیان اینکه در اکثر کشورها پالایشگاه ها و عرضه کنندگان بنزین توسط بخش خصوصی مدیریت می شوند گفت: بدین جهت هیچ زمان بخش خصوصی از جیب خود پول نمی گذارد که بنزین را به فروش برساند؛ بنابراین همواره قیمت های آن ها واقعی است. از همین رو اگر در ایران بنزین دست بخش خصوصی واقعی و غیر شبه دولتی بود، اکنون قیمت ها واقعی شده بود و در مورد هر افزایشی دیگر دولت پاسخگو نبود. از آنجایی که مدیریت بنزین با دولت است، دولت مجبور به پاسخگویی است و البته در این مسیر با کلی اتهام و اعتراض هم روبه رو می شود.

وی افزود: اگر سیستم بازار و ساختار اقتصادی کشور درست بود، همه به این امر اذعان داشتند که قیمت فعلی بنزین هم منطقی نیست. به هر ترتیب، باید به سمت اصلاح قیمت بنزین حرکت می کردیم و این اتفاق مناسبی برای اقتصاد کشور در آینده خواهد بود.

افزایش نرخ بنزین در بلندمدت آثار مثبتی دارد

بنزین به عنوان یکی از حامل های انرژی متعلق به همه مردم است، اما در این میان عده ای به ناحق از آن بهره مند می شدند. علی سرزعیم، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در این رابطه با اشاره به اینکه افزایش نرخ بنزین سیاستی است که در کوتاه مدت و بلندمدت برندگان و بازندگان مشخصی دارد گفت: در بلندمدت همه افراد جامعه برنده هستند اما در کوتاه مدت صاحبان خودرو بازنده و افرادی که خودرو ندارند، برنده هستند. به عبارت دیگر در کوتاه مدت پنج دهک بالای جامعه که صاحبان خودرو هستند بازنده و پنج دهک پایین جامعه که خودرو ندارند، برنده اند اما من معتقدم در بلندمدت آثار این سیاست برای همه افراد جامعه مثبت خواهد بود که کم ترین آن کاهش آلودگی هوا و ترافیک، کاهش تصادفات بین شهری و استفاده بیشتر از وسایل حمل ونقل شهری و عمومی است.

وی افزود: این اقدام نوعی تغییر رفتار جدی در میان شهروندان را سبب شد که در همه جای دنیا تغییر رفتار امری دشوار و زمان بر است. درواقع افراد و جوامع اغلب در قبال تغییر رفتارهای فردی و جمعی مقاومت می کنند و در کشور ما هم همین طور است.

سرزعیم گفت: باید تأکید کنم که اجرای این سیاست در زمان کنونی قطعاً از سال آینده یا دو سال بعد بهتر و مفیدتر است. درواقع هرچقدر زمان اجرای این سیاست به تأخیر می افتاد آثار منفی بیشتری به دنبال می داشت.

اقدام دولت در افزایش نرخ بنزین صحیح اما دیرهنگام بود

ایران یکی از بزرگ ترین مصرف کننده های انرژی در جهان است. طبق آمارها مصرف بنزین در ایران دو برابر میانگین جهانی است. در حال حاضر بیش از ۱۰ روز است که از سهمیه بندی بنزین می گذرد و مصرف بنزین ۲۴ درصد کاهش داشته است. آمارها نشان می دهد، کاهش مصرف بنزین تنها در هفته گذشته معادل ۷۵۰ هزار بشکه یا سه برابر پالایشگاه تهران بوده است.

سعید لیلاز، کارشناس اقتصادی در این رابطه با بیان اینکه ما بدترین سیاست انرژی ممکن را داشتیم افزود: این سیاست به مردم می گفت هرکس که ماشین دارد و ثروتمندتر است می تواند یارانه بنزین بیشتری مصرف کند و این نهایت بی عدالتی بود؛ چنان که مصرف بنزین در تهران تقریباً معادل بقیه کشور بود.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به اینکه اقدام دولت در افزایش نرخ بنزین صحیح اما دیرهنگام بود افزود: هیچ شاهد علمی مبنی بر اینکه افزایش قیمت بنزین می تواند اثر ملموس یا تعیین کننده ای روی نرخ تورم داشته باشد وجود ندارد. در پنج سال گذشته که ما قیمت را ثابت نگه داشتیم اقتصاد ایران همچنان تورم داشته است. در پنج سال آخر آقای احمدی نژاد هم ما تورم داشتیم، درحالی که در تمام این مدت قیمت سوخت ثابت بود.

علی ربیعی، سخنگوی دولت نیز با اشاره به اینکه موضوع اصلاح قیمت بنزین همواره در ۶۰ سال گذشته مطرح بوده و دلایل مختلفی برای آن وجود داشته است گفت: ضروری ترین دلیل این مسئله تحریم ها و لزوم حمایت از اقشار آسیب پذیر در شرایط فشار اقتصادی است.

وی با اشاره به اینکه درآمد دولت با توجه به کاهش صادرات نفت کاهش یافته است افزود: در حال حاضر درآمد دولت از طریق صادرات غیرنفتی و مالیات ها است و در این شرایط امکان حمایت از معیشت مردم تنها از طریق اصلاح قیمت بنزین بود.

بر اساس آمارها در حال حاضر روزانه به طور متوسط ۱۰۰ میلیون لیتر بنزین در کشور تولید می شود؛ درصورتی که ۱۰ میلیون لیتر از میزان مصرف سوخت کاسته شود و درصورتی که دولت بتواند بنزین را با نرخ ۵۰۰۰ تومان در خلیج فارس بفروشد، با در نظر گرفتن تفاوت با نرخ داخل کشور روزانه حدود ۴ میلیارد تومان و سالانه ۱۴ هزار میلیارد تومان درآمد حاصل می شود.

کارشناسان معتقدند درصورتی که دولت بتواند در توزیع منابع حاصل از تغییر قیمت بنزین به اقشار نیازمند موفق عمل کند، ضمن اصلاح یارانه ها، شاهد مدیریت مصرف سوخت و تحقق بخش زیادی از اهداف این طرح خواهیم بود.