معرفی جاذبه های گردشگری و جاهای دیدنی اشکذر

قلعه تاریخی اشکذر

یکی از مشهورترین آثار تاریخی در شهر اشکذر، بنایی است کهن و البته فرسوده که قدمت آن به ۷۰۰ سال می رسد. این میراث ایران کهن «قلعهتاریخی اشکذر»، نام گرفته و دارای مساحتی بالغ بر ۴ هزار متر مربع است. در مورد این قلعه ی قدیمی، روایات و افسانه های بسیاری وجود دارد که همگی به امنیت بالا و نقش موثر آن در حفظ مال و جال مردم آن زمان، اشاره دارد.

چراکه در زمان شکوه و دایر بودن، هنگامی که شهر دچار حملات دشمنان یا دست خوش بلایای طبیعی همچون سیل و طوفان شن می شد، مانند پناهگاهی امن مورد استفاده قرار می گرفت. سازندگان این دژ مستحکم آن را در دو طبقه و با چهار بارو، حصارهای کنگره ای، تزئینات زیبا و چشم گیر و بخش های دیگری احداث کرده اند که متاسفانه امروزه تنها دو برج از این اثر تاریخی باقی مانده است که آن هم در حال فروریختن است.

آسیاب اشکذر

از دیگر جاذبه های دیدنی شهرستان اشکذر، آسیابی است کهن که قدمت آن متعلق به دوران ایلخانیان و زمان حکومت «علینقی خان» از فرزندان «محمد تقی خان» است. این بنای کهن که لقب قدیمی ترین آسیاب آبی استان یزد را به خود اختصاص داده است، در واقع از بزرگ ترین آسیاب های کشور نیز محسوب شده و در سده ی ۱۲ هجری قمری ساخته شده است. گفته می شود که سنگ آن با کمک آب قنات «همت آباد»، حرکت می کرد و تنها آسیابی بوده که در مناطقی از میبد تا اشکذر، قرار داشته است. از نکات قابل توجه در ساخت این اثر تاریخی، معماری و تزئینات آن است که آسیاب را زیبا و به گونه ای، یکی از ابتکارات معماری ایرانی جلوه می دهد. آجرکاری، تقسیم بندی و کاربندی های آجری در کنار سقف گنبدی شکل صحن آن از ویژگی های چشم گیر این اثر ایران کهن است.

مسجد جامع اشکذر

مسجد جامع اشکذر، از دیگر مکان های دیدنی در این شهرستان است که قدمت آن به قرن نهم هجری قمری بازمی گردد. هرچند اطلاعات کافی در مورد معماری این سازه ی تاریخی، در دسترس نیست؛ اما هنگام ورود به این مسجد قدیمی و با حضور در شبستان آن، محرابی از جنس سنگ مشاهده می شود که ازاره ی پیرامون آن با کاشی های شش ضلعی و در حاشیه ای از کاشی هایی به دو رنگ سیاه و سفید معرق، مستور شده است. قدمت تزئینات کاشی کاری شده ی محراب به قرن نهم هجری قمری باز می گردد. این محراب سنگی در کناره ای از کاشی معرق قرار گرفته و می توان روی آن کلماتی از قرآن مجید، تصاویری از گیاهان و نقوش قندیل آویزانی را که در وسط نقر شده است، مشاهده کرد. متاسفانه محراب مذکور در سال ۱۳۴۵ هجری شمسی، شکسته شده است.

مجموعه حجت آباد اشکذر

مجموعه ی تاریخی و ارزشمند «حجت آباد» در فاصله ی کمی از شهرستان اشکذر، در روستایی به همین نام، قرار دارد و متشکل از بخش هایی همچون باغ، ساختمان های متعدد، حمام، آب انبار، ساباط و کاروانسرا است. این مجموعه ی عظیم به دستور و نیابت «میرزا محمد مستوفی» از حاکمان وقت یزد احداث شده است. اثری برجای مانده از دوران حکومت قاجاریان و اواخر پادشاهی ناصرالدین شاه که در مسیر «قنات قدیمی حجت آباد»، قرار دارد. ساختمان باغ این مجموعه دارای مساحتی ۱۴۰۰ متر مربع و در سه طبقه احداث شده که از قسمت هایی همچون سرسرا، هشتی، چندین اتاق، راهروهایی چهارگانه، ایوان و گنبد، تشکیل شده است. از ویژگی های جالب آن، تزئینات این باغ به وسیله ی آجر است که بسیار زیبا و هنرمندانه صورت گرفته و به عنوان میراث ملی کشور، به ثبت رسیده است.

قلعه ابراهیم آباد رستاق

در فاصله ی ۲۰ کیلومتری از شهرستان اشکذر، در روستای ابراهیم آباد و در دهستان رستاق، یکی دیگر از جاذبه های تاریخی استان یزد قرار دارد که با تلاش مسئولین میراث فرهنگی این استان، می تواند به یکی از مقاصد اصلی گردشگری یزد تبدیل شود. این اثر تاریخی دژی است کهن به نام «قلعه ی ابراهیم آباد» که قدمت ساخت آن به سده های هفت و هشت هجری قمری بازمی گردد. معماری قلعه نیز مانند بسیاری از قلعه های قدیمی ایرانی است و از بخش های متعددی همچون مسجد، کوچه های سرپوشیده، برج، بارو، حصار، آب انبار، خانه و قسمت های دیگری تشکیل شده است. این مجموعه ی ساخته شده از خشت و گل دارای سردر و رواقی آجری است و در زمان اوج و شکوفایی، به عنوان محل سکونت روستاییان محسوب می شد. در این قلعه تزئیناتی مانند کاربندی آجری در بخش های مختلفی مشاهده می شود که در نوع خود زیبا و دیدنی است.

بقعه سلطان محمود شاه

«بقعه سلطان محمود شاه»، یکی دیگر از جاذبه های تاریخی در شهرستان اشکذر استان یزد است که در روستای «بندرآباد» و در ۱۰ کیلومتری از شهر اشکذر قرار دارد. قدمت ساخت این بنای کهن به قرن هفتم هجری قمری بازمی گردد که در گذشته به عنوان خانقاه «شیخ تقی الدین دادامحمد»، معروف به «شیخداد»، شناخته می شد. از خصوصیات این بقعه، می توان به شباهت طرح عمارت و بنای آن به مساجد اشاره کرد که گنبدی مزین به کاشی های فیروزه ای رنگ شش ضلعی، زیبایی خاصی به آن بخشیده است.

معماری بقعه سلطان محمود شاه، کاملا مشابه مساجد طراحی و ساخته شده است که کاشی کاری های فیروزه ای از زیباترین تزیینات انجام شده در آن محسوب می شود

در بخش جنوبی صحن بقعه، صخره ای مشاهده می شود که گنبد در قسمت جنوبی آن ساخته شده است. همچنین محراب بقعه به گونه ای ساخته شده که در دو طرف آن دو اتاق کوچک و برخوردار از تزئینات چشم گیر کاشی به رنگ فیروزه ای، احداث شده است. برخی از بزرگان و شیوخ سلسله ی دارائی در این مکان دفن شده اند که بر اهمیت آن افزوده است.

مسجد حاجی رجبعلی اشکذر

از جاذبه های مذهبی در اشکذر، می توان به مسجدی زیبا، باشکوه و برخوردار از معماری قابل توجه به نام «مسجد حاجی رجبعلی» اشاره کرد. این مکان مذهبی در اوایل قرن ۱۳ هجری قمری و در سال ۱۲۱۵ هجری قمری به همت بانی آن، «حاج ملا رجبعلی»، از پسران «میرزا عبدالله فراهانی» ساخته شده است. مسجد در دو بخش سردخانه و گرم خانه و در زمان حکومت قاجاریان بنا شده است. مسجد دارای صحن تابستانی، محراب، سنگ مرمر داخل محراب، زیلوهای وقف شده و وقف نامه هایی به سال ۱۲۲۷ هجری قمری است. همچنین زمین های کشاورزی، چندین باغ و اراضی دیگری نیز در وقف مسجد قرار دارد.

روستای بندرآباد اشکذر

یکی از زیباترین جاذبه های طبیعی در شهرستان اشکذر، روستایی است کهن که در فاصله ی ۱۰ کیلومتری از شمال غرب این شهر قرار دارد. «روستای بندرآباد»، نام این منطقه از اشکذر است که در ناحیه ای بیابانی و در ارتفاعی حدود هزار متری از سطح دریا، واقع شده است. از نکات قابل توجه در مورد روستا، قدمت ۱۵۰۰ ساله ی آن است که توسط باستان شناسان و مورخان، عنوان شده است. گفته می شود که «بندر»، یکی از پیروان دین زرتشت، این روستای قدیمی را بنیان نهاده است. در این منطقه از اشکذر، می توان آثار تاریخی متعددی از جمله زورخانه ای با قدمت ۷۰۰ سال و مجموعه ی باستانی سلطان محمود شاه که متشکل از خانقاه، حوزه ی علمیه، مسجد جامع و مکتب خانه است، اشاره کرد. همچنین وجود بارگاه «امامزاده سید میرحسین (ع)» در این روستا، بر اهمیت مذهبی و گردشگری آن افزوده است. اما جالب است بدانید که وجود خانقاه، بقعه و مسجدی قدیمی که به همت «شیح نقی الدین دادا»، از عارفان قرن هفتم هجری قمری ساخته شده است، از مهم ترین دلایل ارزش تاریخی این روستای قدیمی است.

موزه مردم شناسی اشکذر

در یکی از محله های اشکذر به نام «محله باغستان»، یکی دیگر از جاذبه های گردشگری این شهرستان واقع شده است که از آن به «موزه مردم شناسی اشکذر»، یاد می شود. این موزه که بیانگر دوران زندگی مردم در زمان حکومت قاجاریان است، یکی از موزه های جالب و تحسین برانگیز استان یزد است؛ چرا که بیشتر آثار نگهداری شده در آن، به همت مردم اشکذر جمع آوری شده است. مکان موزه در حمامی است قدیمی با مساحت تقریبی ۴۵۰ متر مربع که دارای سقف های گنبدی شکل است. این حمام کهن، دارای دو حمام کوچک و بزرگ است که معماری آن همانند بسیاری از حمام های قدیمی کشور، به شکل حمام زیرزمینی، طراحی و اجرا شده است. وسایل کشاورزی، گیوه چینی، نخ ریسی، حلاجی، خورجین بافی، حجامت، دلاکی و چرخ ریسی از جمله آثاری است که در این موزه به نمایش گذاشته شده است.

قنات زارچ

قنات زارچ طولانی ترین قنات ایران و جهان با قدمتی متعلق به قرن ۱۴ میلادی است که طولی بیش از ۱۰۰ کیلومتر دارد و از روستای فهرج شروع شده سپس در روستاها و محلات مختلف یزد گذشته و به زارچ ختم می شود. بعد از اسلام، مسجد جامع یزد در اطراف این قنات ساخته شد تا هم آب انبار زیر مسجد را پر کند و هم نمازگزاران برای وضو گرفتن از آن استفاده کنند. مقطع چاه های قنات زارچ برخلاف دیگر قنات ها، مربعی است که پیشینه حفر چنین چاه هایی به زمان زرتشتیان بر می گردد. قنات زارچ در تیرماه سال ۱۳۸۴ به ثبت ملی رسیده است.

آب انبار هفت بادگیری عصر آباد

آب انبار هفت بادگیری عصرآباد متعلق به عهد مظفرالدین شاه قاجار می باشد که در روستای عصر آباد زارچ قرار گرفته است. این آب انبار توسط یک زرتشتی و مخصوص زرتشتیان همان روستا ساخته شده اما به دلیل قرارگیری بر سر راه قدیم و زیارتی یزد مشهد با وجود یک راه ورودی، دو پاشیر جداگانه دارد كه توسط تیغه ای آجری از هم جدا شده است. آب انبار هفت بادگیری عصر آباد ، نه تنها از نظر تعداد بادگیر رتبه اول را دارد، بلكه جزو اندک آب انبارهای دو مخزنی ایران نیز محسوب می شود که به هم چسبیده اند. ارتفاع بادگیرها از سطح زمین حدود شش متر می باشد. بادگیرها به شكل زیبایی تزیین شده اند و در نمایی دوردست هر هفت بادگیر آن در یک ردیف به صف ایستاده اند که از شاهكارهای معماری ایران زمین به حساب می آیند. این بنا به شماره ۷۷۵۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مسجد ریگ رضوانشهر

مسجد ریگ رضوانشهر از آثار تاریخی قرن نهم هجری قمری است كه به علت هجوم ریگ، تا سال ۱۳۷۰ هـ. ش در زیر شن مدفون بوده ولی چند سالی است كه از زیر شن بیرون آمده است. در اطراف آن نیز تپه های ماسه ای فراوانی دیده می شود. بانی احتمالی مسجد ریگ رضوانشهر ، حاجی کمال الدین است که قبر آن در وسط بقعه با خط نسخ خوش بر کاشی معرق خودنمایی می کند. محراب مسجد هم مزیّن به كاشی كاری معرّق می باشد. البته در زمان بازسازی مسجد، بقعه ای با ۲۳ قبر کاشی کاری شده نمایان شده که همگی بدون تاریخ هستند.

مجموعه سلطان بندرآباد صدوق

روستای بندرآباد قدمتی ۱۵۰۰ ساله دارد و بنیان گذار آن فردی زرتشتی به نام« بندر» می باشد. خانه های این روستای تاریخی از خشت و گل است که با بافت قدیمی جالب و معماری بسیار زیبای خود، مکانی بسیار دیدنی را شکل داده است. انارستان های سرخ و سبز در کنار تپه های شنی نیز زیبایی های طبیعی این روستا را تأمین کرده اند. روستای بندرآباد ، آثار و بناهای قدیمی بسیاری را نیز در خود جای داده است. از جمله مهم ترین این آثار می توان به مجموعه باستانی و تاریخی سلطان محمود شاه متعلق به قرن هفتم هـ. ق می باشد که شامل خانقاه شیخ تقی الدین دادا محمد، حوزه علمیه، بقعه، مسجد جامع، مکتب خانه، آب انبار و امامزاده سید میرحسین می شود، اشاره کرد. در بقعه محمود شاه ، آثار و قبور متعددی به چشم می خورد كه مدفن چندی از مشایخ سلسله ی دارائی می باشد. منبر و جاشمعی های مسجد جامع بندرآباد هم از ارزش معماری و تاریخی زیادی برخوردار است. از دیگر زیبایی های این مجموعه ، گچبری های بسیار زیبا، محراب و کاشی کاری های تزیینی مقبره امام زاده سید میرحسین می باشد که در نزدیکی بقعه سلطان محمود شاه قرار دارد.

اقامتگاه بوم گردی رستاق اشکذر

اقامتگاه بوم گردی رستاق در شهرستان اشکذر و ۲۰ کیلومتری شهر یزد قرار دارد. این خانه قدیمی و خشتی، خانه باغی شامل باغ انار، نارنجستان، مزرعک ( باغچه سبزی کاری شده که مهمانان می تواند برای وعده های غذایی خود، از آن سبزی بچینند)، دمنوشکده (فضایی برای سرو دمنوش و شربت های طبیعی)، مطبخ (آشپزخانه سنتی)، تالار، حوضخانه، محل نگهداری حیوانات (گوسفند، مرغ و خروس، خرگوش، کبوتر) و ... می باشد.اقامتگاه بوم گردی رستاق اشکذر با ۶ اتاق حدود ۳۵ الی ۴۰ نفر ظرفیت دارد و سرویس های بهداشتی و حمام آن بیرون از اتاق ها قرار گرفته اند.