به گزارش سایت خبری ساعد نیوز به نقل از مهر، کارکرد تیتراژ چیزی شبیه به جلد کتاب است که طراحش تلاش می کند با انتخاب عناصر، فرم ها و چینش ها با کمک گرافیک و موسیقی مخاطبان یک اثر را در جریان موضوع قرار دهد. شرایطی که گاهی بسیار نکته سنج، اندیشمندانه و حساب شده پیش روی مخاطبان قرار می دهد و گاهی هم به قدری سردستانه و از روی ادای یک تکلیف اجباری ساخته می شود که بیننده را از اساس با یک اثر تصویری دور می کند.
آنچه بهانه ای شد تا بار دیگر رجعتی به کلیدواژه «تیتراژ» داشته باشیم، مروری بر ماندگارترین و خاطره سازترین موسیقی های مربوط به برخی برنامه ها و آثار سینمایی و تلویزیونی است که برای بسیاری از مخاطبان دربرگیرنده خاطرات تلخ و شیرینی است و رجوع دوباره به آن ها برای ما در هر شرایطی می تواند یک دنیا خاطره به همراه داشته باشد.
به سراغ موسیقی تیتراژ سریال عروسکی «مدرس موش ها» به نویسندگی احمد بهبهانی، کارگردانی مرضیه برومند و آهنگسازی محمدرضا علیقلی رفتیم که بدون تردید یکی از مهم ترین و جریان سازترین هنرمندان عرصه آهنگسازی در بخش های مختلف سینما و تلویزیون است که الحق و الانصاف موسیقی تیتراژ های جاودانه و تمام نشدنی را از خود بر جای گذاشته است.
آهنگسازی که اگرچه در مصاحبه و گفتگو های رسانه ای بسیار محتاط است و علاقه مندان آثارش کمتر از او مصاحبه و گفت وگویی را خوانده اند، اما بدون تردید یکی از بهترین های آهنگسازی سینما و تلویزیون است که در همه ژانر ها به ویژه کودک و نوجوان و دفاع مقدس یادگاری های ماندگاری را از خود به جای گذاشته است.
یکی از این خاطرات ماندگار که بی تردید از مهم ترین، جریان سازترین و جذاب ترین موسیقی تیتراژ های مجموعه های تلویزیونی سیماست، موسیقی تیتراژ سریال عروسکی «مدرسه موش ها» به کارگردانی مرضیه برومندشاید کمتر موسیقی و ملودی را بتوان یافت که بتواند همپای موسیقی تیتراژ مدرسه موش ها در ذهن شنیداری مردم ماندگار شود.
ماندگاری که ترانه و موسیقی نقش غیر قابل انکاری در تاریخی شدن این ملودی داشتند است که به واسطه حضور جمعی از بهترین های تئاتر و سینما و تلویزیون آن سال ها که شاید درخشان ترین دوران رسانه ملی در حوزه ساخت مجموعه های مرتبط با حوزه کودک و نوجوان را رقم زدند، شرایطی را ایجاد کرد که نسل دهه شصت همچنان به عشق این مجموعه تلویزیونی از نوستالژی ها و خاطره بازی و ته مانده های دل خوش کننده به جای مانده از آن روز ها خالی نشود و با موسیقی ماندگاری که در ذهن خود ثبت کرده به واسطه عروسک های جذابش، این تیتراژ را تا ابد در ذهن شنیداری خود باقی بگذارد.
جذابیتی که بعد ها مقدمه ساخت یک اثر سینمایی به نام «شهر موش های ۱ و ۲» البته با فاصله های تاریخی زیاد از هم شد و منجر به ظهور و بروز جریانی در سینمای کودک و نوجوان شد که نمی توان به راحتی در قالب چند خط رسانه ای درباره آن نوشت. شرایطی بسیار مؤثر در حوزه سینما که دهه شصتی ها خوب یادشان می آید که برای تماشای این آثار پدر و مادر ها چند ساعت در صف سینما ها می ایستادند تا کودکان آن روز ها به تماشای عروسک ها و شخصیت هایی بنشینند که این سال ها خبری از آن ها نیست.
نوستالژی هایی که با طعم موسیقی های برآمده از مطالعات دقیق آهنگسازش در حوزه روانشناسی کودک و نوجوان خود نمایی ویژه ای در این آثار داشتند که جلوه نابی از آن در موسیقی مدرسه موش ها نمود پیدا کرد.
یک موسیقی ناب با یک ترانه جذاب و آسان که با عروسک های بامزه مدرسه موش ها آن قدر خوب بودند که شاید کمتر موسیقی و ملودی را بتوان یافت که بتواند همپای موسیقی تیتراژ مدرسه موش ها در ذهن شنیداری مردم ماندگار شود. ماندگاری که ترانه و موسیقی نقش غیر قابل انکاری در تاریخی شدن این ملودی داشتند. ملودی که به واسطه حضور محمدرضا علیقلی و ترانه سرایی یک روحانی مدرسه موش های مرضیه برومند و یارانش را خیلی خیلی ماندگار کرد.
آنچه درباره تاریخچه ساخت مجموعه عروسکی مدرسه موش ها منتشر شده، چنین است که: «مدرسه موش ها» اول بخشی از یک جنگ بود، یک جنگ ۱۱- ۱۰ قسمتی که سال ۶۰ پخش می شد و قرار بود بچه ها را تشویق کند که بروند مدرسه. وحید نیک خواه بهرامی که آن زمان مسئول گروه کودک شبکه ۱ بود، طرح ساخت این بخش را به مرضیه برومند سفارش داد. البته آن موش ها با موش هایی که توی ذهن ماست خیلی فرق دارند، خیلی بی رنگ و رو بودند و غیر از کپل و عینکی بقیه شخصیت ها شکل نگرفته بودند. آن زمان سعید پور صمیمی، مسؤول گروه نمایش تلویزیون بود و خیلی پایه بود تا کار خوبی از آب در بیاید. برای درآوردن شخصیت خیلی تمرین کردند.
مرضیه برومند با کمک رضا پرنیان زاده که دوست صمیمی جبلی و طهماسب بود شروع کردند به عروسک ساختن و رنگ آمیزی صورت هایشان. لباس هایشان را هم خود برومند دوخت و این چنین ۱۱ قسمت اول مدرسه موش ها ضبط شد.
اساساً هم خیلی ها با مدرسه مو ش ها پایشان به کار عروسکی باز شد، مثلاً فاطمه معتمد آریا و آزاده پور مختار کارشان را با مدرسه موش ها شروع کردند. طهماسب و جبلی هم توی کار بودند. عروسک ها را همان کسانیاین ترانه های سهل و آسان مجموعه عروسکی مدرسه موش ها بود که تبدیل به یکی از نشانه های اصلی ماندگاری سریال شد. ترانه هایی که یکی از شاعرانش روحانی بود. روحانی به نام حجت الاسلام ژرفا که با ترانه «ک مثل کپل» در کنار ترانه ای «می رم مدرسه جیبام پره فندوق پسته» خود را ماندگار کردند. می گرداندند که به جایشان حرف می زدند، یعنی اول صدا ها توی استودیو ضبط می شد و بعد یک کم دورش را تند می کردند تا صدا ها نازک بشود. به خاطر همین همه کمی کند صحبت می کردند. بعد صدا ها پخش می شد و تصویر ها را می گرفتند.
در این اثنا صوفیا محمودی همسر برادر مرضیه برومند ترانه سرای شعر «می رم مدرسه. جیبام پره فندق و پسته» شد و سپس سید ابوالقاسم حسینی ژرفا هم به عنوان یک روحانی شاعر قطعه «ک مثل کپل» شدند.
دو قطعه ای که در قالب موسیقی تیتراژ و متن مجموعه آن قدر مورد توجه مردم قرار گرفت که خیلی زود تبدیل به ترانه کوچه و بازار مخاطبان کودکان و نوجوان آن سال ها شد. شرایطی که منجر به پخش ۱۰۵ قسمت از مجموعه ای شد که شاید کمتر کسی فکر می کرد از ساخت یک سریال ۱۱ قسمتی به این جایگاه برسد.
حمید جلبی صدا پیشه شخصیت کپل، فاطمه معتمد آریا صدا پیشه شخصیت نارنجی، آزاده پور مختار صدا پیشه شخصیت سرمایی، ایرج طهماسب صدا پیشه شخصیت دم باریک، راضیه برومند صدا پیشه شخصیت دم دراز، مهدی میگانی و رضا پرنیان زاده صدا پیشگان شخصیت عینکی، کامبیز صمیمی مفخم صدا پیشه شخصیت گوش دراز، ناصر غفرانی صدا پیشه شخصیت آقای معلم هم از جمله هنرمندانی بودند که در این پروژه ماندگار از حضورشان یادگاری های ارزشمندی به جای گذاشتند.
اما همان طور که روایت شد، بی تردید این ترانه های سهل و آسان مجموعه عروسکی مدرسه موش ها بود که تبدیل به یکی از نشانه های اصلی ماندگاری سریال شد. ترانه هایی که یکی از شاعرانش روحانی بود. روحانی به نام حجت الاسلام ژرفا که با ترانه «ک مثل کپل» در کنار ترانه ای «می رم مدرسه جیبام پره فندوق پسته» صوفیا محمودی خالق آثار تمام نشدنی شدند که قطعاً از آن ها می توانیم به عنوان ماندگارترین تیتراژ های تلویزیونی یاد کنیم. آثاری که ترانه های دو نسخه سینمایی «شهر موش ها» هیچ وقت نتوانستند شهرت و محبوبیت آن ها را کسب کنند و شرایطی را ایجاد کردند که در آن دوران سخت اندک التیامی برای آدم های آن روزگار بود.
حجت الاسلام سید ابوالقاسم حسینی ژرفا همان روحانی که ماندگارترین ترانه دوران کودکی دهه شصتی ها را خلق کرده، شهریورماه سال ۱۳۹۳ بود که در گفتگو با خبرگزاری ایسنا درباره چگونگی سرایش شعر «ک مثل کپل…» اظهار کرد: «من بیش تر از ۳۰ سال است در حوزه علمیه در کسوت روحانیت هستم. علت این که تا به حال نخواسته ام درباره این موضوع صحبت کنم؛ چه کار «مدرسه موش ها» و چه خیلی از سروده های دیگری که برای کودکان و نوجوان داشته ام، این است که ممکن است آدم ها با این مباحث وارد حاشیه شوند. من در آن زمان در رادیو و تلویزیون در جمع دوستان اداره کننده گروه کودک و نوجوان کار می کردم. البته کارمند رسمی نبودم و هیچ وقت هم نشدم. آقای ناصر عنصری رئیس آن گروه بودند. آقای علیرضا رضاداد هم در همان گروه بودند. بنده به همراه آقای رضاداد از آموزش و پرورش به رادیو و تلویزیون رفته بودیم.»
حسینی ژرفا افزود: «اگر اشتباه نکنم، خانمی به نام اسدی تهیه کننده «مدرسه موش ها» بودند. همسرشان هم از تهیه کننده های تلویزیون بود که دو - سه سال بعد از آن ماجرا هم به خارج از کشور رفتند و من دیگر خبری از آن ها ندارم. من با خانم اسدی مرتبط بودم. کار برای نوروز آن سال نوشته شده بود. شاید سال ۶۱ یا ۶۲ بود. وقت گرفته بودند و استودیوی تلویزیون را برای زمان مقرری گرفته بودند. آن موقع گرفتن استودیو کار سختی بود. دو - سه استودیوی خاص وجود داشت و در برنامه های مناسبتی اگر زمان برنامه ای به هم می خورد، کل روند برنامه مختل می شد. ما در گروه کودک به همراه آقای عنصری، آقای رضاداد و دوستان دیگر نشسته بودیم که خانم اسدی با نگرانی آمدند و فرمودند شعری که برای تیتراژ «مدرسه موش ها» گفته شده، رد شده است.»
زمان بسیار محدودی حدود نیم ساعت به وقت آفیش استودیو مانده بود. ایشان با ناراحتی گفتند من برای ضبط وقت گرفته ام. اگر شعر نرسد، برنامه به هم می خورد. دو - سه روز هم بیش تر تا عید نمانده بود. من از قبل اهل شعر بودم. آن زمان ها هم حداکثر حدود ۲۰ سال داشتم. به آقای عنصری و خانم اسدی عرض کردم اگر اجازه بدهید، خودم شعر را می گویم. خانم اسدی خیلی خوشحال شدند. چون من از نیرو های اصلی گروه بودم، خیال شان راحت بود که دیگر خیلی مسأله تصویب ندارد. حساسیت های اول انقلاب خیلی زیاد بود. آن موقع گاهی یک تصویر یا کلمه که الآن در فرهنگ جامعه کاملاً عادی شده، حساسیت برانگیز بود.
این شاعر ادامه داد: «من به اتاق مجاور رفتم. ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول کشید. بسم الله گفتم، تمرکز کردم و این شعر را در هفت - هشت بیت سرودم که همین شعر «ک مثل کپل / صحرا شده پر ز گل…» بود. البته بعد که خواستند آهنگش را بگذارند، یکی - دو کلمه را تغییر دادند. از اتاق که بیرون آمدم، خانم اسدی خیلی تعجب کردند و خوشحال شدند. شعر را برای اجرا به گروه دادند و قصه تمام شد. بعد هم من به جهت روحیات خودم که انزواطلبم، به قم آمدم و مشغول تحصیل و بعد تدریس شدم. همیشه هم هنر را دنبال می کنم، اما خودم را دور نگه داشته ام. این همه قصه من است و هرگز نه از کسی گله دارم که چرا نامم در کار نیامده و نه دلبستگی ای به این مسائل دارم.»
وی افزود: آن سال ها من در صداوسیما بیش تر با نام خانوادگی ام که «حسینی» است، معروف بودم. «ژرفا» تخلص شعری من است. حالا هم در حوزه علمیه «حسینی ژرفا» و «ژرفا» نامیده می شوم. آن موقع به این نام شناخته نمی شدم؛ به همین دلیل ممکن است همکاران آن دوره مرا به نام «حسینی ژرفا» نشناسند.
حسینی ژرفا در پاسخ به این سوال که در حال حاضر هم در زمینه شعر کودک فعالیتی دارد یا نه، گفت: گه گاهی برای دل خودم شعر کودک می نویسم. حتی دوست داشتم در مجموعه شعرم که با عنوان «چشم شرقی» منتشر شد، بعضی شعر های کودکم را بیاورم، اما بنا به این ملاحظه که در حوزه علمیه آدم ها به آثار و درس های شان شناخته می شوند و انجام بعضی کار ها اگرچه عیبی ندارد، اما بیرون از صلاح شناخته می شود، این کار را نکردم. زمانی حدود دو دهه از شاعران پرکار بودم، اما الآن مدتی است که خیلی به ندرت در جمعی حاضر می شوم که حتی شعر های بزرگسالم را بخوانم.
من هم مثل اکثر شاعران انقلاب غزل کار می کنم. گاهی شعر نو هم می نویسم، اما غزل بیش تر تاب تحمل موضوعات انقلاب را داشت. در شعر انقلاب نوعی عرفان جمعی وجود داشت و غزل می توانست برای گفتن از آن پاسخ بدهد؛ به همین جهت نسل من و شاعرانی مثل علیرضا قزوه و عبدالجبار کاکایی که با هم بودیم، شاید بی آن که دل مان بخواهد، به غزل وابسته شدیم.
این شاعر در پاسخ به این سوال که آیا با مرضیه برومند، کارگردان «مدرسه موش ها»، هیچ آشنایی ای ندارد، گفت: «خانم برومند را من در ساختمان آن جا می دیدم. ولی من و آقای رضاداد جوان های تازه سال بودیم که آن سال ها تازه به تلویزیون رفته بودیم و طبیعی بود که کارگردان هایی که از ما باتجربه تر بودند با ما ارتباط مستقیم نداشته باشند، مگر این که برای بازخوانی متون و تصاویر نیازی پیش بیاید. موضوع دیگر این بود که من بیش تر در قسمت نوجوان بودم و خانم برومند کار نوجوان نمی ساختند، به همین دلیل من در خدمت شان نبودم.»
البته کودک و نوجوان یک گروه بود به ریاست ناصر عنصری، ولی در تقسیم بندی کار ها من در بخش نوجوان بودم. آن زمان سریالی به نام «نان آوران» ساخته شد که من با سرکار خانمی که تهیه کننده آن بود، ارتباط مستقیم داشتم یا با آقای جلیلی، فیلم ساز مشهور، ارتباط داشتم که در بخش نوجوان بودند، اما با خانم برومند ارتباطی نداشتم.
وی همچنین اظهار کرد: در آن سال ها تلویزیون مثل الآن نبود. خیلی وقت ها نام ها زده نمی شد. شاید هفت - هشت سرود هم با تم نوجوان یا کودک در همان سال ها ساخته شد که من گفتم، ولی اصلاً حتی کلمه ای از آن ها به خاطرم نمی آید که نشانی بدهم. آن سال ها خیلی از بخش های برنامه های کودک و نوجوان مبتنی بر سرود بود و به سرود اعتنای بیش تری می شد. هر روز دست کم یک سرود داشتیم. سرودسازی رواج داشت. آن موقع مرحوم بیگلری آهنگساز کار ها بودند و تعدادی از شعر های آن سرود ها را هم بنده می گفتم.
به هر ترتیب روایت داستان مربوط به مجموعه های تلویزیونی مرتبط با حوزه کودک و نوجوان تلویزیون هرکدام دربرگیرنده قصه های جالبی است که هر چه قدر هم به آن می پردازیم بازهم ناگفته های زیادی از آن باقی می ماند. ناگفته هایی که بی تردید بخشی از خاطرات شفاهی نسلی را تشکیل می دهند که در به در دنبال بازگشت به آن خاطرات شیرین و رویایی و ساده هستند.
