به گزارش سرویس دانشگاه پایگاه خبری ساعدنیوز، ضریب تأثیر مجله ها نخستین بار توسط دکتر یوجین گارفیلد و آیروینگ شر در دهه 1960 به مؤسسه اطلاعات علمی (ISI) آمریکا ارائه شد تا در انتخاب مجله های علمی برای نمایه استنادی علوم به کار گرفته شود. دو نوع ضریب تاثیر وجود دارد؛ ضریب تاثیر 2 ساله و ضریب تاثیر 5 ساله که معمولا در صفحه اصلی سایت مجله نوشته می شود. نحوه محاسبه ضریب تاثیر گویای این نکته است که مجله سعی می کند مقاله ای را بپذیرد که به آن استناد شود. ضرایب تاثیر از سال 1975 به صورت سالانه برای ژورنال هایی محاسبه می شود که در فهرست JCR) journal citation reports) به معنای گزارش استناد ژورنال قرار دارند. مؤسسه اطلاعات علمی (ISI) این عامل تاثیر یا IF را هر سال یک بار بر اساس ارجاعاتی که به هر یک از مجلات علمی می شود محاسبه و نتیجه آن را در گزارش های ارجاع مجله منتشر می کند. . ایمپکت فاکتور impact factor اغلب به صورت مخفف نشان داده می شود. به صورت میانگین تعداد دفعاتی که مقالات یک مجله در دو سال قبل از آن رفرنس داده شده تعریف می شود. که این ضریب تاثیر برای مقالات ژورنالهای موسسه تامسون رویترز می باشد. برای اولین بار نیز از سوی این موسسه مطرح شده است و برخی از ژورنالهای این موسسه با عنوان ژورنالهای jcr یا دارای ضریب تاثیر شناخته می شود. دو نوع ضریب تاثیر وجود دارد؛ ضریب تاثیر 2 ساله و ضریب تاثیر 5 ساله که معمولا در صفحه اصلی سایت مجله نوشته می شود.
مهم ترین کاربرد ضریب تاثیر این است که از آن برای برای ارزیابی، مقایسه و رتبه بندی نشریات علمی در انواع رشته های مختلف در سطح ملی و داخلی یا برای مقایسه مجله ها در سطح بین المللی و جهانی به کار گرفته می شود. این شاخص نشان دهنده فراوانی استنادهایی است که در طول یک دوره زمانی مشخص به یک مقاله چاپ و در یک نشریه داده می شود.
Impact Factor یا عامل تأثیر هرچند که می تواند معیاری برای سنجش کیفیت نشریات باشد اما به دلیل محدودیت های که دارد نباید آن را به تنهایی شاخصی برای ارزشیابی و سنجش کیفیت مجلات دانست. به هرحال امروزه Impact Factor یکی از مهم ترین و درعین حال پرکاربردترین شاخص های ارزیابی مجلات از سوی مؤسسه اطلاعات علمی (ISI) در نظر گرفته شده است.
باید از ضریب تاثیر ژورنالها قبل از چاپ اطمینان حاصل نمایید و بدانید که ژورنال مورد نظرتان جز ژورنالهای دارای ضریب تاثیر است یا خیر, و سپس مراحل چاپ را شروع کنید. شاخص های ایمپکت فکتور باید معتبر باشند در غیر اینصورت مجله jcr جعلی است و اعتباری ندارد, جهت کسب اطمینان از ایمپکت فکتور بودن ژورنالها می توانید از طریق راههای زیر اقدام نمایید. سایت های زیر برخی از بهترین منابع برای به دست آوردن اطلاعات تخصصی در مورد مجلات هستند و علاوه بر اعلام مقدار شاخص ضریب تاثیر، قادرند اطلاعات تکمیلی نظیر کشوری که مجله در آن چاپ شده، نام اختصاری مجله، تیراژ شماره های چاپ شده مجله در سال، زمینه پژوهشی مجله و بسیاری از اطلاعات دیگر را در اختیار دانش پژوهان قرار دهند. البته تمامی قسمت های این سایت ها رایگان نیست و برخی از آن ها معمولاً حق عضویتی یک ساله را تعیین می کنند.
Impact Factor فقط درمورد نشریات نمایه شده در بانک اطلاعاتی Web of Science و توسط موسسه ISI برای بیش از 11000 مجله محاسبه و منتشر می شود. به این ترتیب فقط مجلات ISI دارای Impact Factor واقعی هستند. محاسبه بر مبنای یک دوره سه ساله صورت می گیرد. IF ژورنال x از تقسیم نمودن تعداد موارد ارجاع به مقالات دو سال گذشته آن ژورنال (x) در سال جاری در تمامی ژورنالها، به تعداد مقالات منتشر شده در ژورنال (x) در بازه دو سال گذشته حاصل می آید. فرضا اگر در سال 84 جمعا 40 ارجاع به یک مجله صورت گرفته باشد و در آن مجله در سال 82 تعداد 26 مقاله و در سال 83 تعداد 24 مقاله چاپ شده باشد، ضریب ارجاع آن مجله، از تقسیم 40 بر 50 (24+26=50) به دست می آید که 0.8 است. یعنی به طور متوسط، هر مقاله آن نشریه 0.8 مرتبه مورد استناد مقالات دیگر قرار گرفته است.
IF معیار ارزیابی ژورنالها در یک زمینه یا رشته خاص با یکدیگر میباشند. بنابراین هرگز نباید IF یک ژورنال پزشکی به طور مثال رشته داخلی را با IF یک ژورنال دندانپزشکی مقایسه نمود.
برخی مجلات مقالاتی را چاپ می کنند که حالت Review دارند. IF این مجلات معمولا بسیار بالاتر از مجلات دیگر در یک رشته خاص میباشد. از جمله این مجلات می توان به Annual Review of Cell and Developmental Biology و Annual Review of Genetics اشاره نمود.
هرچند IF یک ژورنال میتواند به عنوان معیاری جهت تخمین ارزش متوسط مقالات آن ژورنال به کار رود ولی بایستی در نظر داشت تعداد ارجاعات به مقالات مختلف یک ژورنال می تواند بسیار متفاوت باشد. به عبارت دیگر توزیع فراوانی ارجاع به هر مقاله در یک ژورنال به هیچ عنوان یک توزیع نرمال نمیباشد. به طور مثال بیش از 90 درصد IF ژورنال بسیار معتبر Nature در سال 2004 به 25 درصد مقالات منتشر شده در این ژورنال بازمی گشت.
IF هرچند یک شاخص کمی علم سنجی است که می تواند معیاری برای سنجش کیفیت نشریات باشد اما به دلیل محدودیت های که دارد نباید آن را به تنهایی شاخصی برای ارزشیابی و سنجش کیفیت مجلات دانست.
چندین شاخص برای جایگزینی ضریب تاثیر معرفی شده اند. تمامی شاخص هایی که در پایین معرفی می شوند مبتنی بر استناد ها هستند، اما به دیگر جنبه ها می پردازند.
ضریب تاثیر بازتاب دهنده میزان تاثیر کنونی یک ژورنال است، شاخص تاثیر طولانی مدت یا فوری بیانگر نیمه عمر ژورنال است. این شاخص سعی دارد تاثیر کلی تمام مدت یک ژورنال را اندازه بگیرد.
شاخص آنی بررسی می کند که یک مقاله در یک ژورنال خاص در سالی که منتشر شده چه اندازه استناد گرفته است. به عبارتی تعداد استنادهای گرفته شده یک مقاله در سال منتشر شده اش را می شمارد. شاخص آنی ابزاری مفید در مقایسه ژورنال ها از لحاظ پوشش دادن اخبار لبه دانش است. هر چه مجله ای شاخص آنی بالاتری داشته باشد، در انتشار فوری پژوهش ها بیشتر موفق بوده است. این شاخص نیز مانند ضریب تاثیر، وابسته به زمان است. یعنی مقاله های منتشر شده در اوایل سال شانس بیشتری برای جمع آوری استنادها نسبت به مقاله های منتشر شده در آخر سال دارند.
نیم-عمر استنادی، سن میانه مقالاتی که در سال کنونی استناد گرفتند را بیان می کند. نیم استنادهای ژورنال به مقاله های منتشر شده درون نیم عمر استنادی است. نیم-عمر، اطلاعاتی در رابطه با عمر استنادها به ما می دهد. این شاخص بر عکس شاخص آنی، نشان می دهد که تا چه زمانی مقالاتی یک ژورنال خاص هنوز مورد علاقه جامعه علمی است.
برای جبران ضعف های ضریب تاثیر (وابستگی زمینه ای، شمول خود استنادی، طول پنجره استنادی، کیفیت استنادها)، چندین روش توسعه یافته که تمام جنبه های مختلف یک ژورنال را اندازه می گیرند. بیشتر این نسخه ها مبتنی بر تحلیل شبکه هستند. برای مثال می توان به SNIP اشاره کرد که مبتنی بر داده های پایگاه اسکوپوس است.
دو نوع ضریب تاثیر وجود دارد؛ ضریب تاثیر 2 ساله و ضریب تاثیر 5 ساله. نحوه محاسبه آنها شبیه به هم است. ضریب تاثیر براساس فرمول زیر محاسبه می شود.
ضریب تاثیر اعتبار مجله است. معمولا در صفحه اصلی سایت مجله نوشته می شود. در تصویر 3 ضریب تاثیر 2ساله و 5 ساله ی مجله Journal of Hazardous Materials قابل مشاهده است.
در تصویر 4 نحوه محاسبه ضریب تاثیر 2 ساله و 5 ساله مجله Journal of Hazardous Materials قابل مشاهده است.
مجله Stochastic Environmental Research and Risk Assessment در صفحه اصلی سایت خود ضریب تاثیر 2 ساله خود را نوشته است. در تصویر 6 نحوه محاسبه ضریب تاثیر این مجله قابل مشاهده است
نحوه محاسبه ضریب تاثیر گویای این نکته است که مجله سعی می کند مقاله ای را بپذیرد که به آن استناد شود.
