به گزارش سرویس حوادث ساعدنیوز، خرداد سال گذشته گزارش یک درگیری مرگبار در محله دولت آباد به پلیس اعلام شد. با حضور مأموران و بررسی های اولیه مشخص شد که پسر جوانی به نام مسعود با پسری هم سن و سال خودش به نام سعید درگیر شده و او را با ضربه چاقو به قتل رسانده است. با دستگیری مسعود، وی به قتل اعتراف کرد. با تکمیل تحقیقات، پرونده برای رسیدگی به شعبه 4 دادگاه کیفری یک استان تهران فرستاده شد.
در اولین جلسه، اولیای دم درخواست قصاص کردند. سپس متهم به جایگاه رفت و گفت: «دو ماه قبل از این حادثه، سعید برای دختر مورد علاقه دوستم مزاحمت ایجاد کرده بود. من هم در هواخواهی از دوستم با او درگیر شدم. این موضوع چند بار دیگر هم تکرار شد. تا اینکه در روز حادثه، سعید ناگهان از پشت یقه ام را گرفت و من را روی زمین انداخت و گاز اشک آور به صورتم اسپری کرد. من هم در دفاع از خودم با چاقو ضربه ای به او زدم.»
قاضی به متهم گفت: «اما اظهارات شهود می گوید که شما درگیری را شروع کردی.» متهم جواب داد: «اظهارات شهود را قبول ندارم.» در پایان، قضات با توجه به مستندات، متهم را به قصاص محکوم کردند.
با صدور رأی، متهم اعتراض کرد و پرونده برای بررسی بیشتر به دیوان عالی کشور رفت. قضات دیوان با توجه به سن متهم، دستور بررسی بلوغ فکری او را صادر کردند و مقرر کردند پس از بررسی آن، متهم بار دیگر محاکمه شود. بدین ترتیب با تأیید سلامت و بلوغ عقلی متهم از سوی پزشکی قانونی، پرونده برای دومین بار در شعبه 4 مورد رسیدگی قرار گرفت.
در این جلسه نیز اولیای دم بر درخواست قصاص تأکید کردند. بعد از آن متهم بار دیگر اظهاراتش را تکرار کرد و مدعی شد برای رها شدن از دست قربانی به ناچار از چاقو استفاده کرده است. با پایان جلسه، قضات برای صدور رأی وارد شور شدند.
1: منظور از بلوغ فکری چیست و چه نقشی در اجرای حکم قصاص دارد؟ بلوغ فکری یا بلوغ عقلی به معنای توانایی درک ماهیت جرم و عواقب آن توسط متهم است. در قانون مجازات اسلامی ایران، علاوه بر بلوغ جسمی (سن)، بلوغ فکری نیز برای اجرای حکم قصاص ضروری است. اگر متهم در زمان وقوع جرم از نظر عقلی به رشد کافی نرسیده باشد، نمی توان حکم قصاص را بر او اجرا کرد. در این پرونده، دیوان عالی کشور به دلیل سن پایین متهم، دستور بررسی بلوغ فکری او را صادر کرد تا مشخص شود آیا او در زمان قتل، قدرت تشخیص خوب و بد را داشته است یا خیر.
2: تفاوت دفاع مشروع با ادعای دفاع از دیگری در قانون چیست؟ دفاع مشروع در قانون به مواردی گفته می شود که فرد برای حفظ جان، مال یا ناموس خود از خود دفاع می کند. اما ادعای دفاع از دیگری (مانند آنچه متهم در این پرونده مطرح کرده) نیاز به اثبات دارد که فرد واقعاً در معرض خطر جدی بوده و برای نجات دیگری اقدام کرده است. در این پرونده، متهم مدعی است که به خاطر دختر مورد علاقه دوستش با مقتول درگیر شده است که این موضوع با دفاع مشروع تفاوت دارد و دادگاه باید بررسی کند که آیا این اقدام واقعاً دفاعی بوده یا یک درگیری خیابانی ساده.
3: چرا دیوان عالی کشور با وجود اعتراف متهم به قتل، حکم قصاص را نقض کرد؟ اعتراف متهم به قتل به تنهایی برای اجرای حکم قصاص کافی نیست. دادگاه باید اطمینان حاصل کند که متهم در زمان وقوع جرم از بلوغ فکری برخوردار بوده است. در این پرونده، با توجه به سن پایین متهم، دیوان عالی تشخیص داد که باید ابتدا بلوغ عقلی او توسط پزشکی قانونی تأیید شود. اگر پزشکی قانونی تشخیص می داد که متهم در زمان جرم از رشد عقلی کافی برخوردار نبوده، حکم قصاص قابل اجرا نبود و پرونده به دادگاه اطفال و نوجوانان می رفت.
4: ارزش اثباتی اظهارات شهود در مقابل اظهارات متهم چیست؟ در نظام حقوقی ایران، اظهارات شهود یکی از ادله اثبات دعوا محسوب می شود اما ارزش آن به تعداد و شرایط شاهد بستگی دارد. در این پرونده، قاضی به متهم گفت که اظهارات شهود نشان می دهد او درگیری را شروع کرده است. اما متهم این اظهارات را قبول ندارد. دادگاه باید بین اظهارات متهم و شهادت شهود یکی را انتخاب کند. معمولاً اگر چند شاهد عادل اظهارات یکسانی داشته باشند، شهادت آنان بر اظهارات متهم مقدم است مگر اینکه متهم دلیل قانع کننده ای برای رد آنها ارائه دهد.
5: در صورت اثبات ادعای دفاع از خود، مجازات متهم چه تغییری می کند؟ اگر دادگاه تشخیص دهد که متهم در دفاع مشروع از خود یا دیگری اقدام کرده است، عمل او قابل مجازات نیست. به عبارت دیگر، اگر مسعود بتواند ثابت کند که سعید ابتدا به او حمله کرده، او را روی زمین انداخته و گاز اشک آور به صورتش اسپری کرده است، و او برای نجات جان خود ناچار به استفاده از چاقو شده، آنگاه عمل او دفاع مشروع محسوب می شود و حکم قصاص منتفی خواهد شد. اما اگر دادگاه تشخیص دهد که درگیری صرفاً یک دعوای خیابانی بوده و متهم می توانست بدون استفاده از چاقو از خود دفاع کند، آنگاه حکم قصاص یا دیه صادر خواهد شد.
ساعدنیوز در فضای مجازی
