گیاه Helleborus niger ( رز نوئل ) ، گیاهی همیشه سبز و چندساله از خانواده Ranunculaceae ( آلالگان ) بوده که بومی اروپا و جنوب غرب آسیا میباشد. رزنوئل یا همان خریق سیاه به وفور در سوئیس، آلمان، اتریش، کرواسی و شمال ایتالیا یافت میشود.زیستگاه طبیعی این گیاه جنگل ها و دامنه های کوهستانی میباشد و مناسب برای کاشت در باغها ، مرزبندی، گیاه پوششی و یا استفاده به عنوان گل شاخه بریده است.از آنجایی که این گیاه در زمستان نیز دارای گل است، گیاه زینتی بسیار محبوبی به شمار می اید و جایزه انجمن سلطنتی باغ و باغبانی انگلستان را از آن خود کرده است .ظاهر شدن این گل در برفها و دمای هوای زیر صفر بسیار جذاب میباشد
خصوصیات گل رز کریسمس یا همان رز نوئل
رز نوئل گیاهی همیشه سبز با سرعت رشد متوسط میباشد که ارتفاعی بین 10 تا 50 سانتیمتردارد و گستردگی آن نیز به همین مقداراست.2 تا 5 سال زمان نیاز است تا گیاه به رشد کامل خود برسد.رز نوئل دارای ریشه های زیرزمینی و عمیق میباشد .برگهای گیاه چرمی شکل، بیضی و به رنگ سبز تیره میباشند.گلها به رنگهای سفید ، صورتی و بنفش بوده و در اواخر زمستان و یا بهار بر روی شاخه ها ظاهر میشوند. این گلها بزرگ و کاسه مانند میباشند و عرض آنها در حدود 8 سانتیمتر است .هر گل دارای 5 کاسبرگ میباشد، معمولا روی هر شاخه ، یک گل ظاهر میشود البته گاها 2 یا 3 گل نیز بر روی یک شاخه پدید می آید. پس از کاشت گیاه ،حدود 3 سال زمان نیاز است تا گلدهی آغاز شود.
روش نگهداری از گل رز کریسمس یا همان رز نوئل
همه گیاهان به خواب زمستانی فرو نمی روند؛ بلکه بعضی از آنها مثل رز کریسمس، گل های زیبای خود را در این ایام می رویاند. می توانید این گیاه را به راحتی تکثیر کرده و در گلدان بکارید. همچنین گل شاخه بریده آن نیز از عمر گلدانی بالایی برخوردار بوده و می تواند انتخاب خوبی برای دسته گل های زمستانی باشد. فراهم بودن مداوم آب، اصلی ترین نیاز این گیاه است.
آبیاری رز نوئل
رز کریسمس، مثل سایر گیاهان هم خانواده خود، به خوبی با زندگی در باغچه و گلدان کنار آمده است. با اینکه علاقه این گیاه به خاک مرطوب است، اما می تواند در شرایط خشکی نیز حیات خود را حفظ کند. در طول نگهداری از گل رز کریسمس یا همان رز نوئل اجازه ندهید که ریشه آن در بین دفعات آبیاری کاملا خشک شود. در خصوص این گیاه، بهتر است آبیاری کمتر، اما پیوسته را الگو قرار دهید؛ یعنی آن را به طور مداوم در حجم های کم آبیاری کنید. به این شکل خاک آن همیشه مرطوب باقی خواهد ماند.
همیشه در مدت نگهداری از گل رز نوئل یا کریسمس از آبیاری بیش از حد خودداری کرده و اعتدال را حفظ کنید. رز کریسمس باید در ساعات آغازین روز یا اوایل بعد از ظهر آبیاری شود. در زمستان، روزهایی را برای آبیاری انتخاب کنید که اثری از یخبندان، برف و سرمای شدید در آن ها نیست. همچنین اگر خاک خیس بود، دست نگه دارید. چراکه آبیاری کردن خاک خیس منجربه پوسیدگی ریشه خواهد شد. برای جلوگیری از تبخیر بی رویه آب، می توانید سطح خاک را با مقداری مالچ پوسته درخت بپوشانید. برای جلوگیری از وارد شدن استرس به گیاه در فصل سرما، از آب ولرم برای آبیاری رز کریسمس استفاده کنید.
نور مورد نیاز برای نگهداری از گل رز کریسمس یا نوئل
رز کریسمس در طبیعت بومی خود، در لبه جنگل ها و ارتفاعات رشد می کند. این یعنی گیاه زمستانی پیش رویتان در نور نسبی خورشید رشد کرده و مکانی با کمی سایه برای آن کاملا ایده آل است. به این منظور یکی از بهترین نقاط برای کاشت و نگهداری از رز کریسمس یا نوئل در باغچه، زیر درختان برگریز است. در چنین مکانی، نور به صورت فیلتر شده به گیاه می رسد و شرایط رشد آن تا حد زیادی به زیست بوم اصلی اش نزدیک می شود.یادتان باشد که اگر در منطقه ای با بادهای زمستانی زندگی می کنید، رز نوئل خود را در مکانی بکارید که از وزش باد نیز در امان باشد. گفتنی است رز کریسمس می تواند نور درخشان بهاری را نیز تحمل کند، اما سایه همواره اولویت اصلی آن است.
اگر نگهداری از گل رز نوئل یا رز کریسمس در باغچه برایتان میسر نیست و رز شما گلدانی است. گلدان آن را در مکانی قرار دهید که نور خورشید را دریافت کند، اما از آفتاب عصرگاهی در امان باشد. به این منظور قرار دادن گلدان کمی دورتر از یک پنجره شمالی یا شرقی انتخابی عالی است. در طول نگهداری از گل رز کریسمس یادتان باشد که هر چه دمای اتاق خنک تر باشد، رز کریسمس بیشتر لذت می برد!
خاک مناسب برای نگهداری از گل رز نوئل یا کریسمس
رز کریسمس به خاکی غنی و دارای زهکشی عالی نیاز دارد. این گیاه در خاک های خنثی تا قلیایی رشد خوبی خواهد داشت و ترجیح آن به زندگی در خاک های سنگین است. مقادیر بالای آهک و هوموس، می تواند برای آن مفید باشد. اگر خاک انتخابی شما نمی تواند زهکشی را به بهترین نحو انجام دهد، آن را با مقداری سنگریزه و خاک شنی ترکیب کنید تا زهکشی آن بهبود پیدا کند. همچنین اگر گیاه را در گلدان می کارید، از وجود حفرات زهکشی کافی در زیر گلدان مطمئن شوید. به عنوان نکته آخر در مورد نگهداری از گل رز نوئل نیز در نظر داشته باشید که خاک رز نوئل گلدانی نیز باید دارای مقادیر بالایی از آهک و خاک رس باشد.
کوددهی رز نوئل
این گیاه همیشه سبز به راحتی تغذیه شده و سریعا سیر می شود! اما برای داشتن رشدی مناسب، به کوددهی نیاز دارد. برای کوددهی به این گل زیبا باید هر سه هفته یکبار به آن کود بدهید. فصل کوددهی به رز کریسمس یا نوئل از اوایل بهار آغاز شده و معمولا تا اواخر اسفند ادامه دارد. بین انواع کودهای مناسب گیاهان آپارتمانی یک کود مناسب برای رز نوئل کود متعادل محلول در آب است.برای تقویت بیشتر نیز می توانید، در فصل پاییز یک لایه ضخیم از کمپوست ارگانیک روی خاک اطراف پایه اصلی گیاه بریزید. در طول کوددهی اگر متوجه شدید گیاه بیش ازحد نیاز خود کود دریافت می کند، قبل از رسیدن پاییز کوددهی را متوقف کنید، در غیراینصورت ریشه های گیاه سوخته و از بین خواهند رفت.
دما و رطوبت لازم برای نگهداری از گل رز نوئل یا کریسمس
از آنجایی که رز کریسمس در فصل زمستان رشد می کند، نسبت به رطوبت هوا حساس نیست و در هر محیطی می تواند به رشد خود ادامه دهد. در مورد دما نیز باید بگوییم که این گیاه به سرما علاقه مند و هوای سرد زمستانی آسیبی به آن نخواهد رساند. بنابراین از قرار دادن گلدان آن در کنار وسایل گرمایشی خودداری کنید.
هرس کردن رز نوئل
پس از آغاز گلدهی گیاه، برگ های قدیمی و آسیب دیده را از آن جدا کنید تا برای رشدی جدید و سالم تشویق شود. در اواسط ماه دی، برگ ها را تا سطح خاک از ساقه جدا کنید تا گل های تازه فرصتی برای خودنمایی داشته باشند. این کار همچنین از پوسیدگی ریشه جلوگیری کرده و از گسترش بیماری لکه برگی به بخش های سالم گیاه پیشگیری می کند.
آفات و بیماری های رز نوئل
گلدهی زمستانه، سبب نمی شود تا رز کریسمس کاملا از شر آفات در امان باشد. اگرچه این گیاه معمولا دچار درگیری آفات نمی شود، اما بهتر است هر چند وقت یکبار آن را از نظر وجود شته و حلزون بررسی کنید. از آفات گذشته نوبت به بیماری هایی می رسد که ممکن است گل رز نوئل به آن مبتلا شود می رسد. دراین باره باید بگوییم که بیماری لکه سیاه برگی، رایج ترین بیماری رز کریسمس است. در این بیماری، برگ ها حالتی لوله ای شکل پیدا کرده و شکل اصلی خود را از دست می دهند. تنها راه از بین بردن این عفونت قارچی، استفاده از قارچ کش است. پس از درمان نیز باید بلافاصله گیاه را به خاکی تازه و تمیز منتقل کرده و مکان آن را نیز تغییر دهید. یادتان باشد که یک مکان مرطوب و نگهداری نامناسب می تواند گیاه را با عفونت های قارچی و بیماری های مشابه روبرو کند.
تعویض گلدان رز نوئل
در طول نگهداری از گل رز کریسمس یا نوئل باید درنظر داشته باشید که این گیاه واکنش خوبی نسبت به تعویض گلدان یا تغییر محل کاشت خود ندارد. در واقع، پس از اینکه ریشه های رز کریسمس در خاک مستقر شدند، بهتر است مزاحمت و استرسی برای آن ها ایجاد نکنید. هنگام تکثیر نیز قبل از رشد کامل جوانه ها، باید آن ها را به گلدان های اصلی خود منتقل کنید. دراین باره از دست دادن زمان، به معنی قوی شدن ریشه در خاک است و خارج کردن آن ممکن است با موفقیت روبرو نشود.
گلدان مناسب برای نگهداری از گل رز نوئل
انتخاب نوع گلدان، به سلیقه شما بستگی دارد، منتها باید همیشه دقت کنید که برای خرید گلدان سراغ گلدان نادرست نروید. برای مثال، گلدان هایی با رنگ تیره و سیاه سریعا در تابستان داغ می شوند. این اتفاق منجر به خشک شدن مداوم خاک شده و بی جهت آب گیاه را تخلیه می کند. در نتیجه سعی کنید گلدانی با رنگ روشن انتخاب کرده و حتی الامکان گلدان شما سفالی باشد، چراکه این دست از گلدان ها گردش هوای خوبی در اطراف ریشه گیاه ایجاد خواهند کرد.
روش تکثیر گل رز نوئل یا کریسمس
در طول نگهداری از گل رز نوئل یا کریسمس می توانید آن را به دو روش تکثیر کنید:
تکثیر رز نوئل از طریق تقسیم ریشه
راهی ساده و پربازده است و سبب می شود تا گیاه سریع تر گلدهی خود را آغاز کند. بهترین زمان برای تکثیر گل رز کریسمس از طریق تقسیم ریشه، فصل بهار است. برای تکثیر از این طریق باید گام های زیر را طی کنید:
- با یک چاقوی تیز و ضد عفونی شده، توپ ریشه گیاهان قدیمی تر را به قسمت های مساوی تقسیم کنید.
- ریشه های تقسیم شده را در گلدان های جداگانه یا مستقیما در خاک بکارید.
- خاک را مرطوب نگه دارید.
- پس از چند هفته، جوانه های سبز را مشاهده خواهید کرد.
تکثیر رز نوئل از طریق دانه
گل رز کریسمس از طریق کاشت دانه نیز تکثیر می شود، اما اینکار زمان بر خواهد بود. برای تکثیر گل رز کریسمس از طریق کاشت دانه باید گام های زیر را طی کنید:
- اجازه دهید تا غلاف ها روی گیاه خشک شوند. سپس آن ها را باز کرده و دانه های داخل شان را جمع آوری کنید.
- به محض رسیدن دانه ها، آن ها را در یک بستر سرد بکارید. (از سینی مخصوص کاشت بذر استفاده کرده یا محیطی شبیه به آن ایجاد کنید.)
- به محض اینکه جوانه های به اندازه ای رشد کردند که بتوانید آن ها را جابه جا کنید، آن ها را در گلدان های جداگانه بکارید.
تشویق رز نوئل به گلدهی
در طول نگهداری از گل رز نوئل یا کریسمس گل شما برای تشویق به گلدهی باید حدود 4 الی 6 هفته در محیطی با دمایی بین 4 الی 7 درجه قرار بگیرد. یافتن چنین دمایی در داخل خانه کمی دشوار است، به همین دلیل شاید لازم باشد آن را به پارکینگ، بالکن یا انباری منتقل کنید. فقط دقت کنید که گیاه در محلی قرار دهید که نور خورشید را به صورت مستقیم دریافت نکند.
سمی بودن رز کریسمس یا نوئل
رز کریسمس گیاهی سمی است. تمامی بخش های آن (اعم از برگ، ریشه و ساقه) سمی هستند. این گیاه حاوی ماده ای به نام “پروتو آنمونین” است، این ماده طعمی گس و بسیار زننده داشته و می توانند سبب سوزش چشم، گلو و دهان شود. هنگام کار با این گیاه از دستکش استفاده کنید، زیرا شیره آن نیز منجر به بروز التهابات پوستی (بخصوص اگزما) خواهد شد. اگر کودک یا حیوان خانگی شما هر بخشی از این گیاه را بلعید، سریعا او را به دکتر ببرید. زخم دهان، گاستروانتیت (التهاب معده و روده) و استفراغ خونی از عوارض خورده شدن رز کریسمس هستند.