به گزارش سرویس گردشگری ساعدنیوز، بزرگترین دریاچههای زیرزمینی جهان در اعماق غارها، فروچالهها و سازندهای سنگی پنهان شدهاند. بیشتر آنها در مناطق کارستی شکل گرفتهاند؛ جایی که سنگهای آهکی و دیگر سنگهای محلول طی هزاران سال در اثر جریان آب فرسایش یافته و حفرههای عظیمی ایجاد کردهاند. این حفرهها بهتدریج با آب باران، آبهای زیرزمینی یا آب حاصل از ذوب برف و یخ پر شده و دریاچههایی شگفتانگیز را به وجود آوردهاند.
دانشمندان این دریاچههای منزوی را به دلایل مختلف بررسی میکنند؛ از مطالعه میکروارگانیسمهای منحصربهفرد و ارزیابی سلامت منابع آب زیرزمینی گرفته تا بررسی تاریخچه زمینشناسی و تأثیرات تغییرات اقلیمی. در این فهرست، دریاچههای قطبی حذف شدهاند و تنها بزرگترین دریاچههای زیرزمینی قابلتوجه در غارها و سامانههای طبیعی معرفی میشوند.
غار «نفس اژدها» میزبان بزرگترین دریاچه زیرزمینی غیرقطبی شناختهشده جهان است که حدود 2 هکتار (بیش از 21 هزار متر مربع) وسعت دارد. این غار در منطقه اوتجوزوندجوپا در صحرای کالاهاری نامیبیا قرار گرفته و ورودی آن از طریق چاهی به عمق 60 متر به سطح دریاچه میرسد. عمق آب نیز تاکنون تا 264 متر اندازهگیری شده است.
این غار در سال 1986 توسط گروهی از غارنوردان آفریقای جنوبی کشف شد؛ زمانی که هوای گرم و مرطوبی را دیدند که از شکافی در زمین خارج میشد و همین ویژگی باعث نامگذاری آن به «نفس اژدها» شد.
این دریاچه زیستگاه گونهای بسیار نادر از میگوی سفید و نابیناست که تنها در همین محل زندگی میکند و از فضولات خفاشها تغذیه میکند. پژوهشهای جدید همچنین نشان دادهاند که برخلاف تصور گذشته، گربهماهی نابینای نادر در این غار زندگی نمیکند و زیستگاه اصلی آن غار دیگری در همان منطقه است.
زمینشناسان نیز این دریاچه را بخشی از سفره آب زیرزمینی آهکی «اوتاوی» میدانند که با سرعت بسیار کمی تغذیه میشود و به همین دلیل برای مطالعه حرکت آبهای زیرزمینی در مناطق خشک اهمیت زیادی دارد.
دریاچه گمشده که در اعماق غارهای «کریگهد» در ایالت تنسی قرار دارد، با مساحتی دستکم 176 هزار فوت مربع، دومین دریاچه زیرزمینی طبیعی بزرگ جهان به شمار میرود. این دریاچه حدود 43 متر زیر سطح زمین قرار گرفته و هنوز تمام گستره آن نقشهبرداری نشده است.
بومیان چروکی قرنها این غار را میشناختند، اما در سال 1905 پسربچهای 13 ساله به نام «بن سندز» پس از عبور از شکافی باریک، برای نخستین بار این تالار عظیم و دریاچه پنهان آن را به مهاجران اروپایی معرفی کرد.
غار کریگهد حدود نیمی از بلورهای بسیار نادر «آنتودیت» جهان را در خود جای داده است؛ بلورهایی سوزنیشکل که تنها در تعداد کمی از غارهای دنیا دیده میشوند. آبهای این غار همچنین محل زندگی خرچنگهای کوچک غارنشین با رنگدانههای بسیار کم و چشمهای تحلیلرفته است که طی نسلها با تاریکی دائمی سازگار شدهاند.
در سال 1939 نیز بقایای فسیل یک جگوار متعلق به عصر پلیستوسن در این غار کشف شد که اکنون در موزه تاریخ طبیعی آمریکا در نیویورک نگهداری میشود.
«سیگروته» در نزدیکی روستای هینتربول و در حومه وین، بزرگترین دریاچه زیرزمینی مصنوعی اروپا را در خود جای داده است. این دریاچه حدود 6200 متر مربع وسعت دارد. در سال 1912 انفجاری در معدن گچ این منطقه باعث شد حدود 20 میلیون لیتر آب وارد تونلهای معدن شود و فعالیت معدنی برای همیشه متوقف گردد.
دریاچه در عمق حدود 60 متری زمین قرار دارد و از هفت چشمه طبیعی تغذیه میشود. برای حفظ امکان برگزاری تورهای قایقسواری، هر روز بین 50 تا 60 متر مکعب آب از آن تخلیه میشود. با وجود وسعت زیاد، عمق آب تنها حدود 1.2 متر است و شفافیت فوقالعاده آن به دلیل عبور آب از لایههای سنگ گچ اطراف است؛ بهگونهای که بازدیدکنندگان میتوانند کف و صخرههای زیر آب را بهوضوح مشاهده کنند.
سن-لئونار بزرگترین دریاچه طبیعی زیرزمینی اروپا محسوب میشود. این دریاچه حدود 300 متر طول و 6 هزار متر مربع مساحت دارد و میان شهرهای سیون و سیهر در سوئیس واقع شده است.
نخستین بررسی علمی این غار در سال 1943 انجام شد. سه سال بعد، زمینلرزهای به بزرگی 5.6 باعث گسترش دهانههای غار شد و از سال 1949 امکان قایقسواری برای گردشگران فراهم شد. در اوایل دهه 2000، فرسایش سقف غار باعث تعطیلی سهساله مجموعه شد تا با نصب حدود پنج هزار پیچ نگهدارنده، سقف آن مقاومسازی شود.
پژوهشهای ژنتیکی جدید نشان دادهاند که آب و رسوبات این دریاچه میزبان جامعهای بسیار متنوع از باکتریها، آرکیها و میکروارگانیسمهای یوکاریوتی هستند که با موجودات زنده موجود در خاکهای سطح زمین تفاوت چشمگیری دارند.
دریاچه «نورون» که در سال 2021 توسط پژوهشگران اهل جمهوری چک کشف و در سال 2024 با فناوری لیدار سهبعدی بهطور کامل نقشهبرداری شد، عنوان بزرگترین دریاچه حرارتی زیرزمینی جهان را در اختیار دارد. مساحت آن 5796 متر مربع است.
این دریاچه در اعماق سامانهای از غارها در دره «ورومونر» در جنوب آلبانی و نزدیک شهر لسکوویک قرار دارد و در کف حفرهای با عمق بیش از 100 متر واقع شده است.
آب این دریاچه سرشار از سولفید هیدروژن است که پس از تماس با هوا به اسید سولفوریک تبدیل میشود. این اسید بهتدریج سنگهای آهکی اطراف را حل کرده و غار را از پایین به بالا شکل میدهد؛ فرآیندی که در زمینشناسی به آن «غارسازی اسید سولفوریک» گفته میشود.
آزمایشهای انجامشده در سال 2025 نشان داد آب این دریاچه پس از خروج، به شاخههای متعددی تقسیم شده و تقریباً همه چشمههای آب گرم منطقه را تغذیه میکند. پژوهشگران امیدوارند مطالعات آینده بتواند رازهای مربوط به حیات میکروبی در این محیط گرم و غنی از گوگرد را آشکار کند.
تاکنون به یک دریاچه زیرزمینی رفته اید؟ شما کدوم دریاچه های زیرزمین ایران رو می شناسید؟
