به گزارش سرویس مجله خودرو ساعدنیوز، هواپیمای فیرچایلد ریپابلیک A-10 تاندربولت دو، که بیشتر با نام مستعار «گراز وحشی» شناخته میشود، یکی از هواپیماهای تهاجمی تخصصی نیروی هوایی آمریکاست که برای پشتیبانی نزدیک هوایی از نیروهای زمینی طراحی شده است.
این جنگنده تکسرنشین و دو موتوره، با تمرکز بر حمله به اهداف زرهی و پشتیبانی مستقیم از نیروهای خودی در میدان نبرد، از دهه 1970 تاکنون در ناوگان آمریکایی حضور دارد.
برخلاف بسیاری از جنگندههای مدرن که بر سرعت و پنهانکاری تکیه دارند، این هواپیما بر دوام، دقت در ارتفاع پایین و قدرت آتش مستقیم تأکید دارد.
این هواپیما در پاسخ به نیازهای عملیاتی پس از تجربیات جنگ ویتنام توسعه یافت. هدف اصلی طراحان، ایجاد یک پلتفرم ساده اما مقاوم بود که بتواند در شرایط جنگی نزدیک به خط مقدم، تانکها، خودروهای زرهی و نیروها را هدف قرار دهد.
نخستین پرواز آزمایشی آن در 10 مه 1972 انجام شد و تولید انبوه از سال 1972 تا 1984 ادامه یافت. در مجموع 716 فروند از این هواپیما ساخته شد که همه آنها به نیروی هوایی آمریکا و واحدهای ذخیره آن تحویل داده شدند. هیچ کشور دیگری تاکنون کاربر عملیاتی این جنگنده نبوده است.
ای-10 دارای بدنهای نسبتاً ساده با بالهای مستقیم و موتورهای دوقلو است که در بخش عقب و بالا قرار گرفتهاند تا از آسیب احتمالی در عملیات نزدیک به زمین در امان بمانند. موتورهای آن دو دستگاه جنرال الکتریک تیاف-34-جیئی-100 توربوفن هستند که هر کدام حدود 9065 پوند نیروی پیشران تولید میکنند. این موتورها امکان پرواز در سرعتهای پایین و مانورپذیری خوب در ارتفاع کم را فراهم کردهاند.
ابعاد اصلی هواپیما به شرح زیر است:
طول: 16٫26 متر
فاصله دو سر بال: 17٫53 متر
ارتفاع: 4٫42 متر
حداکثر وزن برخاست: حدود 23 هزار کیلوگرم
حداکثر سرعت آن حدود 670 کیلومتر در ساعت است، اما در مأموریتهای پشتیبانی نزدیک، معمولاً با سرعت 320 تا 450 کیلومتر در ساعت و در ارتفاع پایین عمل میکند. برد عملیاتی آن بسته به بار تسلیحاتی حدود 1280 کیلومتر گزارش شده و قابلیت پرواز طولانیمدت یکی از نقاط قوت آن برای حمایت مداوم از نیروهای زمینی است.
یکی از ویژگیهای برجسته ای-10، زرهپوشی سنگین آن است. کابین خلبان با لایهای ضخیم از تیتانیوم محافظت میشود و سیستمهای پروازی نیز به صورت پشتیبان طراحی شدهاند تا در صورت آسیب، هواپیما همچنان قادر به بازگشت به پایگاه باشد. این ویژگی در عملیات واقعی بارها مورد آزمایش قرار گرفته است.
سلاحی که بیشترین شهرت را برای این هواپیما به ارمغان آورده، توپ 30 میلیمتری جیاییو-8/ای اونجر است. این توپ هفتلولهای گاتلینگ میتواند تا 3900 گلوله در دقیقه شلیک کند و مهمات آن شامل گلولههای ضدزره اورانیوم ضعیفشده و انفجاری است. این سلاح برای نابودی تانک و زرهپوشها در فاصله نزدیک طراحی شده است. علاوه بر توپ اصلی، هواپیما 11 نقطه سخت (8 نقطه زیر بال و 3 نقطه زیر بدنه) برای حمل تسلیحات دارد و میتواند تا 7200 کیلوگرم مهمات متنوع حمل کند.
این مهمات شامل بمبهای امکی-82 و امکی-84، موشکهای هوا به زمین ایجیام-65 ماوریک، راکتهای 2٫75 اینچی، بمبهای هدایت لیزری و جیپیاس، موشکهای ایآیام-9 سایدوایندر برای دفاع محدود و تجهیزات جنگ الکترونیک است. نسخه ارتقایافته ای-10سی که از سال 2007 عملیاتی شد، با افزودن سیستمهای دیجیتال، نمایشگرهای مدرن و قابلیت حمل مهمات هدایتشونده دقیق، دقت و انعطافپذیری آن را افزایش داد.
این هواپیما برای نخستین بار در جنگ خلیج فارس در سال 1991 و در مقیاس وسیع به کار گرفته شد و نقش قابل توجهی در حمله به نیروهای زرهی داشت. پس از آن در عملیاتهای مختلفی حضور یافت. تمرکز اصلی مأموریتهای آن همیشه پشتیبانی مستقیم از نیروهای زمینی، کنترل هوایی جلو و گاهی جستجو و نجات بوده است.
در حال حاضر، ناوگان این جنگنده همچنان در خدمت نیروی هوایی آمریکاست و واحدهای آن در پایگاههای مختلفی مستقر هستند.
با این حال، نیروی هوایی آمریکا از چند سال پیش برنامهریزی برای بازنشستگی تدریجی این هواپیما را آغاز کرده است. بر اساس گزارشهای بودجهای اخیر، حدود 162 فروند از این جنگنده باقی مانده و برنامهای برای خروج کامل آن از خدمت تا پایان سال مالی 2026 یا 2027 وجود دارد.
با وجود این، کنگره آمریکا در برخی موارد محدودیتهایی برای سرعت بخشیدن به این فرآیند اعمال کرده است. ارتقاهای قبلی مانند تعویض بالها، عمر عملیاتی برخی فروندها را تا اواخر دهه 2030 افزایش داده است، اما روند کلی به سمت جایگزینی با پلتفرمهای جدیدتر است.
A10 به عنوان یک جنگنده تخصصی با طراحی دهه 1970، همچنان نمونهای از رویکرد «ساده اما مؤثر» در مهندسی نظامی محسوب میشود. تمرکز آن بر دوام و قدرت آتش در محیطهای پرخطر، آن را از جنگندههای چندمنظوره مدرن متمایز کرده است. با وجود برنامههای بازنشستگی، تجربیات عملیاتی گذشته نشان میدهد که این هواپیما در مأموریتهای نزدیک به زمین همچنان قابلیتهای موثری دارد.
