به گزارش سرویس سیاسی پایگاه خبری ساعدنیوز به نقل از رویترز، این قمار پرمخاطرهای است. دو مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه، مقامهای اروپایی و منابعی در کشورهای حوزه خلیج فارس میگویند ممکن است پیش از آنکه راهحلی دیپلماتیک امکانپذیر شود، درگیریها دوباره آغاز شوند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تصمیم گرفته است بهجای حمله نظامی سنگین و دوباره به ایران یا عقبنشینی از مواضع خود، فشار بر این کشور را افزایش دهد. او با این ارزیابی که بمباران مجدد نتیجه را تغییر نخواهد داد و ممکن است حملات تلافیجویانه ایران علیه زیرساختهای انرژی کشورهای خلیج فارس را به دنبال داشته باشد، فعلاً از چنین اقدامی خودداری کرده است.
ترامپ در عوض امیدوار است محاصره دریایی ایران و فشارهای اقتصادی، تهران را وادار کند از مواضع خود عقبنشینی کرده و درباره برنامه هستهایاش امتیازاتی بدهد.
رهبران ایران به نتیجهای کاملاً متفاوت رسیدهاند.
آنها که از شکستهای انتخاباتی حزب جمهوریخواه ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، جسورتر شدهاند، هزینه دستیابی آمریکا به توافق صلح را افزایش داده و خواستار آن هستند که واشنگتن نخستین گام را برای حلوفصل بحران بردارد.
تهران میگوید همچنان برای دیپلماسی آمادگی دارد و روز سهشنبه با میانجیهای عمانی و قطری دیدارهایی داشته است؛ اما واشنگتن را متهم میکند که به دنبال اعمال زور و فشار است و تأکید دارد در برابر فشارهای آمریکا تسلیم نخواهد شد.
دنیس راس، مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه، در این باره گفت:
«ما با یک واقعیت دوگانه روبهرو هستیم. ترامپ گزینههای خوبی در اختیار ندارد و ایرانیها نیز گزینههای خوبی ندارند. هر کدام از طرفین شرایط پایان جنگ را به شکلی تعریف میکنند که با خواستههای طرف مقابل در تضاد است و طرف دیگر نیز نمیتواند آن را بپذیرد.»
یک مقام ارشد اروپایی گفت خواستههای واشنگتن برای ایران بیش از حد پرهزینه است و خواستههای تهران نیز از نظر سیاسی برای واشنگتن هزینه بسیار سنگینی دارد.
یک مقام ارشد دیگر اروپایی که در جریان اطلاعات سازمان اطلاعات کشورش قرار گرفته بود، گفت کارزار نظامی آمریکا «به نتیجهای کاملاً معکوس با هدف اولیه خود» منجر شده است.
به گفته این مقام که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، این عملیات باعث تقویت ایران، افزایش قدرت جریانهای تندرو و «وخیمتر شدن مسئله هستهای بهجای حل آن» شده است.
نخستین مقام اروپایی و یک مقام غربی دیگر گفتند گزارشهای اطلاعاتی نشان میدهد بخش قابلتوجهی از ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران احتمالاً در اعماق کوه کلنگ (Pickaxe Mountain)، یک تأسیسات زیرزمینی بهشدت مستحکم در نزدیکی مجموعه هستهای نطنز ایران، مدفون شده است.
نخستین مقام اروپایی گفت:
«ایران انگیزههای زیادی دارد تا یک برنامه هستهای مخفیانه را دنبال کند؛ برنامهای که هدف آن تضمین بازدارندگی در برابر مداخلات نظامی احتمالی آمریکا در آینده باشد.»
ایران که تأکید دارد برنامه هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز دارد و به دنبال ساخت بمب اتمی نیست، اعلام کرده است تا زمانی که جنگ ادامه دارد، اجازه بازگشت بازرسان هستهای را نخواهد داد.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه، گزینههای پیش روی واشنگتن را تشدید تنش، مذاکره، تسلیم شدن یا به زانو درآوردن ایران از طریق فشار و خفه کردن اقتصادی توصیف میکند.
او میگوید واشنگتن فعلاً گزینه آخر را انتخاب کرده است؛ هرچند همچنان احتمال اقدام نظامی پیش از آنکه دموکراتها در ماه ژانویه کنترل کنگره را به دست بگیرند، وجود دارد.
یک مقام آمریکایی گفت:
«کارزار فشار اقتصادی به اندازهای ایران را تحت فشار قرار داده و به آن آسیب زده است که رئیسجمهور نیازی به انجام عملیات نظامی گسترده ندارد.»
این مقام همچنین گفت رئیسجمهور آمریکا برای جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای، «تمام گزینهها را در اختیار دارد».
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، هفته گذشته در پاریس به وزیران خارجه گروه هفت (G7) گفت واشنگتن میان ازسرگیری جنگ و پذیرش یک توافق ضعیف گرفتار نشده است. این موضوع را چهار دیپلمات حاضر در آن نشست تأیید کردهاند.
به گفته این دیپلماتها، روبیو تأکید کرده است که گزینه سومی نیز وجود دارد: اعمال فشار اقتصادی مستمر برای نشان دادن این موضوع به ایرانیها که «آنها کنترل بازی را در دست ندارند»؛ تا زمانی که تهران امتیازاتی بدهد که امکان دستیابی به توافقی را فراهم کند که او آن را متوازن توصیف کرده است.
مقامهای اروپایی معتقدند ترامپ فعلاً روی همین گزینه سوم متمرکز شده است؛ هرچند یکی از آنها گفت رئیسجمهور آمریکا ممکن است در هر لحظه مسیر خود را تغییر دهد.
یکی از مقامهای ارشد اروپایی گفت ترامپ هنوز اقدام نظامی را بهطور کامل کنار نگذاشته و وقفه فعلی در درگیریها از نگاه بسیاری، فرصتی موقت برای دیپلماسی محسوب میشود.
دو منبع در کشورهای حوزه خلیج فارس به رویترز گفتند این کشورها به ترامپ هشدار داده بودند که بمباران مجدد ایران ممکن است حملات تلافیجویانه تهران علیه زیرساختهای آنها را به دنبال داشته باشد.
جاسم البُدَیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، هفته گذشته اعلام کرد کشورهای عضو این شورا در جریان جنگ هدف بیش از 7 هزار موشک و پهپاد ایرانی قرار گرفتهاند.
ابتسام الکتبی، رئیس اندیشکده مرکز سیاستگذاری امارات، گفت:
«آمریکا به ایران حمله میکند، اما ایران مستقیماً آمریکا را هدف قرار نمیدهد؛ بلکه کشورهای خلیج فارس را هدف میگیرد. کشورهای خلیج فارس اهرمی برای تهدید ایران در اختیار ندارند. آمریکا چنین اهرمی دارد، اما این اهرم شکسته است.»
یکی از منابع کشورهای حوزه خلیج فارس گفت:
«همه از ترامپ خواستند حمله نکند و خود او نیز تمایلی به این کار نداشت.»
ترامپ اکنون فرصت محدودی برای اقدام در اختیار دارد و سه ناو هواپیمابر نیز در منطقه مستقر هستند.
این منبع خلیج فارس گفت:
«آیا او از این فرصت استفاده خواهد کرد؟ درک تصمیمات ترامپ دشوار است.»
تمام منابعی که با رویترز گفتوگو کردهاند، معتقدند مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا بر سر ترتیب اقدامات دو طرف متوقف شده است.
به گفته آنها، تهران میخواهد پیش از آغاز مذاکرات جدی، محاصره دریایی برداشته شود، داراییهای مسدودشده ایران آزاد شود و امکان فروش نفت این کشور به حالت عادی بازگردد.
ایران همچنین خواستار پایان یافتن درگیریها در تمامی جبههها و به رسمیت شناخته شدن نقش خود در مدیریت عبورومرور از تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی برای تأمین انرژی جهان.
در مقابل، ایران حاضر خواهد شد تنگه هرمز را دوباره باز کند و صرفاً وعده دهد که در آینده درباره برنامه هستهای خود گفتوگو خواهد کرد.
اما واشنگتن خواهان اقدامات متقابل و همزمان است؛ از جمله اینکه ایران از همان ابتدای مذاکرات، تعهداتی قابل راستیآزمایی درباره برنامه هستهای خود ارائه دهد.
نخستوزیر قطر پس از گفتوگو با ترامپ، مقامهای کشورهای گروه هفت را در پاریس در جریان مذاکرات قرار داد.
یکی از مقامهای اروپایی گفت نخستوزیر قطر «برای اعلام اینکه راهحل را پیدا کرده است، به آنجا نیامده بود»، اما تأکید کرد روند میانجیگری همچنان زنده است؛ هرچند اختلافات قابلتوجهی میان طرفین وجود دارد.
مقامهای اروپایی معتقدند موضوع هستهای باید از همان مرحله نخست مذاکرات مطرح شود و خواسته ایران مبنی بر حلوفصل مسئله محاصره تنگه هرمز، لغو تحریمها و سپس اجازه بازگشت بازرسان هستهای، قابلقبول نیست.
به گفته آنها، توافق احتمالاً تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که هر دو طرف امتیازاتی بدهند؛ نه لزوماً به یکدیگر، بلکه به طرفهای ثالث، بهویژه کشورهای حوزه خلیج فارس.
چنین رویکردی به ایران اجازه میدهد شرایط توافق را بهعنوان خواستههای منطقهای، نه صرفاً مطالبات آمریکا، بپذیرد.
تحلیلگران سیاسی میگویند در داخل ایران، هیچکس در موقعیتی نیست که بتواند با یک توافق موافقت کند.
یکی از مقامهای اروپایی گفت هسته سخت و تندرویی از فرماندهان سپاه پاسداران که معتقدند در جنگ پیروز شدهاند، علاقهای به مذاکره ندارند؛ موضوعی که مأموریت عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، را در مذاکرات عملاً غیرممکن کرده است.
آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکایی که در مذاکرات هستهای با ایران مشارکت داشته است، گفت تندروها شاهد بودهاند که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و نامزد ناکام انتخابات ریاستجمهوری، به دلیل ارتباطش با توافق موقت قبلی، هزینه سیاسی پرداخته است.
او گفت:
«همه میترسند بهعنوان نرمترین چهره در میان تندروها شناخته شوند.»
ایر معتقد است محاصره دریایی آمریکا ممکن است زودتر از دیپلماسی، ایران را به اتخاذ یک تصمیم وادار کند.
او گفت:
«در نهایت، اگر آمریکا محاصره دریایی را لغو نکند، ایران ناچار به تشدید تنش خواهد شد؛ زیرا نمیتواند برای مدت طولانی این وضعیت را تحمل کند.»
توضیح تحریریه: این ترجمه وفادار به محتوای گزارش رویترز است. ادعاهای اطلاعاتی، ارزیابی مقامها و نقلقولها به گویندگان آنها نسبت داده شدهاند و به معنای تأیید مستقل آنها نیستند.
پایان پیام