چرا 29 فروردین به عنوان روز ارتش نام‌گذاری شد

به گزارش سرویس جامعه ساعدنیوز، 29 فروردین در تقویم رسمی کشور به عنوان روز ارتش جمهوری اسلامی ایران ثبت شده و امروز 29 فروردین 1405 خورشیدی است ولی به دلیل شرایط خاص بعد از جنگ 40 روزه مراسم رژه برگزار نمی‌شود.
دلیل این امر را سخن‌گوی ارتش این گونه اعلام کرد: "امسال با شرایط ویژه‌ای مواجه هستیم. یگان‌های ارتش در حالت آماده‌باش هستند. آتش‌بس فعلی برای ما تفاوت چندانی با شرایط جنگی ندارد؛ به همین دلیل امکان برگزاری مراسم رژه مانند سال‌های گذشته در شهرها وجود ندارد. به جای آن، تلاش کرده‌ایم برنامه‌های فرهنگی مختلفی در شهرها و پادگان‌های ارتش برگزار کنیم. از جمله برنامه‌های ما حضور پررنگ‌تر کارکنان و فرماندهان ارتش در مراسم نماز جمعه 28 بهمن فرماندهان پیش از خطبه‌های نماز است (بود) و نیز رژه موتوری دژبان ارتش در میادین شهر تهران".

مهم‌ترین تفاوت البته این است که این اولین روز ارتش در غیاب آیت‌الله خامنه‌ای فرمانده کل قوا و فرماندهان ارشد ارتش و دیگر نیروهای مسلح است که در آغاز دو جنگ 12 روزه و 40 روزه در 23 خرداد و 9 اسفند 1404 هدف حملات مستقیم و هوایی اسراییل و آمریکا قرار گرفتند و به شهادت رسیدند: دو رییس ستاد کل نیورهای مسلح، دو فرمانده کل سپاه، دو وزیر دفاع در حال کار و سابق و البته مهم تر از همه شخص رهبری و فرماندهی کل قوا در 9 اسفند 1404.

تنها در روز ارتش در سال 58 آیت‌الله خامنه‌ای سمت مستقیم یا علنی در ارتش جمهوری اسلامی نداشت و بعد از آن در تمام سال‌های بعد تا 1404 مسؤولیت عالی داشتند: در 29 فروردین با سابقه معاونت وزارت دفاع ملی ( در دولت موقت و دوران وزارت دکتر چمران) و در 29 فروردین 60 به عنوان نماینده امام در شورای عالی دفاع و از 29 فروردین 61 تا 68 به عنوان رییس جمهوری و رییس شوری عالی دفاع و بعد از آن رهبری و فرماندهی کل قوا.

خود ایشان هم در سال 91 گفته بودند: از 29 فروردین 59 به بعد خاطره دارند: " وقتی که امام در سال 58 در بیمارستان بستری بودند، همان جا جلوی بیمارستان جایگاه درست کردند و دسته‌هائی از ارتش آمدند آنجا رژه رفتند و روز ارتش به وسیله‌ امام اعلام شد. من اوضاع ارتش را می‌بینم. در بین شما جمعی که اینجا حاضرید - آنهائی که از سی سال پیش به این طرف در ارتش بوده‌اند - شاید کسی نباشد که من در مراسم فارغ‌التحصیلی او شرکت نکرده باشم. علی‌الظاهر بنده در همه‌ مراسم فارغ‌التحصیلیِ یکایک شماها و گرفتن درجه، حضور داشتم؛ شماها که دانشکده رفتید و افسر شدید و روی دوش‌تان درجه نصب شده. من نگاه می‌کنم، می‌بینم که امروز ارتش ما از بیست سال پیش، از پانزده سال پیش جلوتر رفته؛ از اول انقلاب که خیلی جلوتر رفته."

اما چرا 29 فروردین به عنوان روز ارتش نام گذاری شده و در این روز چه اتفاقی افتاده است؟ با پیروزی انقلاب 1357 وضعیت ارتش به عنوان یکی از مهم‌ترین ارکان حکومت شاهنشاهی در هاله‌ای از ابهام قرار گرفت.

نخستین گروه اعدامی‌ها در 26 بهمن 1357 نیز 4 ژنرال ارتش بودند: ارتشبد نصیری، سپهبد رحیمی، سرلشگر خسروداد و سرلشگر ناجی.

یک دیدگاه ارتش را غیر قابل اعتماد می‌دانست و خواستار انحلال و برچیدن آن و تأسیس یک ارتش جدید بود. این دیدگاه را مسعود رجوی رسماً در اولین میتینگ سازمان مجاهدین خلق در اسفند 57 در دانشگاه تهران اعلام کرد و تیتر نخست روزنامۀ کیهان هم شد با عکس و تفصیلات در صفحه اول.

دیدگاه دوم به تصفیۀ ارتش و بها دادن به نیروهای میانی و در عین حال تأسیس یک نهاد جدید برای مقابله با احتمال کودتا و جلوگیری از تکرار 28 مرداد 1332 باور داشت.

دولت موقت اعلام کرد به دیدگاه دوم باور دارد و بر همین اساس سرلشگر ولی قرنی به عنوان رییس ستاد ارتش انتخاب شد. شورای انقلاب و شخص امام نیز همین نظر را داشتند.

در همین زمان تحرکاتی در غرب کشور صورت پذیرفت و خصوصاً شهرستان نقده به کانون درگیری تبدیل شد.

با اعزام نیرو به نقده اعتماد نیروهای انقلابی به ارتش بیش از پیش جلب شد و امام خمینی در حالی که هنوز قانون اساسی جدید تدوین نشده بود تا مشخص شود فرماندهی کل قوا با کدام مقام است روز سه شنبه 28 فروردین 1358 با صدور اطلاعیه‌ای بر بخشودگی «گناهان صغیره» ارتشی‌ها تأکید کردند و با اعلام روز چهارشنبه 29 فروردین به عنوان روز ارتش بر نمایش عمومی ساز و برگ نظامی و اعلام پیوند با مردم تأکید کردند.

این در حالی بود که سرلشگر قرنی ار ریاست ستاد ارتش برکنار و سرلشگر ناصر فربد به جای او رشتۀ کار را در دست گرفته بود.

از این رو این تصور که مناسبت روز ارتش سالروز ترور و شهادت سرلشگر قرنی است درست نیست زیرا چهارشنبه 29 فروردین 1358 روز ارتش برگزار شد قرنی یا «قره‌نی» اما روز دوشنبه سوم اردیبهشت و کمتر از یک هفتۀ بعد ترور شد در حالی که دیگر رییس ارتش هم نبود.

قاعدتاً 19 بهمن که روز همبستگی همافرهای نیروهای هوایی با انقلاب و حضور آنان در مدرسۀ رفاه بود، برای نام گذاری به عنوان روز ارتش مناسب تر بود اما رهبر انقلاب نمی‌خواست تا 19 بهمن صبر کند و تصمیم داشت در همان فروردین تکلیف ارتش روشن شود و پس از ان 19 بهمن اختصاصا روز نیروی هوایی شد.
ضمن این که ارتش بیشتر با نیروی زمینی آن شناخته می شد و 29 فروردین روز اختصاصی نیروی زمینی هم هست:

اعلام 29 فروردین به عنوان روز ارتش و نمایش سازو برگ نظامی حاوی و حامل سه پیام بود:

نخست این که اعدام و مجازات سران و فرماندهان ارشد ارتش شاهنشاهی به منزلۀ تسری به تمام لایه‌ها نیست خاصه این که به صراحت در پیام مکتوب بر عفو گناهان صغیره یا خطاهای کوچک نیروهای ارتش تأکید شده بود.منظور از گناهان صغیره هم همکاری های ارتشی‌ها در حدی بود که در چارچوب امنیت کشور قابل توجیه باشد و نه همکاری با ساواک یا شهربانی در سرکوب.

دوم این که قرار نیست ارتش منحل شود و خواست گروه‌هایی مانند مجاهدین خلق، رسماً رد شد.

پیام سوم هم این بود که دشمنان خارجی و گروه های داخلی گمان نبرند ارتش ضعیف شده و ساز و برگی در اختیار ندارد و به خیال حمله بیفتند.

هر گاه دولت مرکزی و ارتش در ایران تضعیف شده تلاش برای جداساختن شکل گرفته و طبعا این نگرانی وجود داشت.

از این رو بر حضور ارتش در خیابان‌ها تأکید شد و در قم از مقابل خانۀ امام خمینی گذشتند و رهبری انقلاب هم در جمع آنان حاضر شد و عملا سان دیدند و در واقع در جایگاه فرماندۀ کل قوا ظاهر شدند و تصور خلأ قدرت و فرماندهی کل در ارتش زدوده شد.

در تهران و دیگر شهرها مردم استقبال گرمی به عمل آوردند و شعار خودجوش «ارتش فدای ملت» همه جا سر داده شد و گاه این گونه پاسخ می‌گرفت: ملت، فدای ارتش و انگار نه انگار این همان ارتشی است که ده‌ها سال برای اطاعت از شخص پادشاه تربیت و تجهیز و تسلیح شده بود و سوگند وفاداری به سلطنت یاد کرده بودند و با سقوط سلطنت، فرماندهان ارشد آن یک به یک در برابر جوخۀ آتش قرار می‌گرفتند. از آن زمان به بعد هر سال 29 فروردین به عنوان روز ارتش گرامی داشته می‌شود.

شمار شهدای ارتش در جنگ هشت ساله 48 هزار نفر اعلام شده است و هر چند با کشف کودتای نوژه در تابستان 1359 زمزمۀ انحلال ارتش دوباره شنیده شد اما اندک زمانی پس از آن و با شروع جنگ هچ تردیدی بر ضرورت وجود ارتش وجود نداشت.

هر چند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هم که از ابتدای پیروزی انقلاب شکل گرفته بود و تصور می شد تنها نهادی برای مقابله با خطر کودتا باشد به سرعت تقویت شد و نقش بارزی در جنگ ایفا کرد و در گذار زمان به یکی از کلیدی ترین نهادهای جمهوری اسلامی بدل شده است تاجایی که در معادلات منطقه ای هم نقش ایفا می کند و اکنون حکایت نیروی دریایی آن ورد زبان‌هاست و در جریان جنگ 40 روزه هم فرمانده آن (علیرضا تنگسیری) زاده یکی از روستاهای آبادان و بالیده در بوشهر و شاغل در سپاه از بدو تأسیس آن هدف قرار گرفت و به شهادت رسید.

با این توضیحات باید روشن شده باشد دلیل نام گذاری 29 فروردین نه ترور مرحوم قرنی در همان سال و چند روز بعد است و نه صیاد شیرازی قریب 20 سال بعد بلکه مناسبت آن در واقع سالروز پیام عفو «گناهان صغیره» نیروهای ارتش شاهنشاهی و فعالیت جدید آنان با عنوان «ارتش جمهوری اسلامی ایران» است.

47 سال پس از پیروزی انقلاب 1357 البته عملا از نیروهای سابق ارتش دیگر چندان باقی نمانده اند و بیشتر در میان بازنشستگان می‌توان از نظامیان کهنه‌کار یافت و فرماندهان ارشد ارتش استخدام شده در بعد از انقلاب و عصر جمهوری اسلامی اند و این هم یکی از خطاهای رضا پهلوی در دعوت از آنان بود که نشان می‌داد تصور و تصویر درستی از تغییر نسل در ارتش طی 47 سال ندارد.

با این حال در این واقعیت تردیدی نیست که ارتش در جمهوری اسلامی نقشی کاملا متفاوت با ارتش در حکومت سابق ایفا می‌کند و به جز دوران جنگ و مواقع امداد رسانی در حوادث خاص، کمتر از ارتش می‌شنویم و شاید به همین خاطر بود که انتخاب یک ارتشی برای ریاست ستاد کل نیروهای مسلح ( شهید عبدالرحیم موسوی) در سال گذشته و بعد از ترور سردار باقری بازتاب گسترده‌ای داشت.