به گزارش سرویس اجتماعی پایگاه خبری ساعدنیوز، سرهنگ اکبر جعفری با تقدیر از تعامل اصحاب رسانه و حضور معاون فرهنگی اجتماعی پلیس فتا در تبریز، به تشریح اقدامات و کارنامه پلیس فتای استان پرداخت:
کشف جرایم سایبری: علی‌رغم افزایش وقوع جرایم در فضای مجازی، بیش از 95 درصد جرایم سایبری در سطح استان کشف شده است.
جرایم پرتکرار استان: حدود 70 درصد جرایم سایبری استان مربوط به موضوعات اقتصادی و مالی است. برداشت‌های غیرمجاز اینترنتی از طریق کلیک بر روی لینک‌های آلوده پیامکی و شبکه‌های اجتماعی، کلاهبرداری‌های رایانه‌ای در معاملات آنلاین (نظیر پرداخت بیعانه در خریدهای اینترنتی)، نشر اکاذیب، هتک حیثیت و دسترسی‌های غیرمجاز در رده‌های بعدی قرار دارند. حجم مبالغ برداشت‌شده نسبت به سال‌های قبل به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
مرکز فوریت‌های سایبری (096380): این مرکز به صورت شبانه‌روزی فعالیت دارد. از ابتدای سال جاری تاکنون نزدیک به 43 هزار تماس تلفنی و حدود 1000 گفت‌وگوی آنلاین با شهروندان جهت ارائه مشاوره و راهنمایی تخصصی ثبت شده است. هر کارشناس روزانه به حدود 400 تماس پاسخ می‌دهد. همچنین در حوزه فوریت‌ها بالغ بر 167 میلیارد تومان از وجوه سرقتی در حساب‌های مربوطه مسدودسازی شده تا پس از دستور قضایی به مالباختگان بازگردانده شود.
پرونده‌های کلان فیشینگ: طی هشت ماه گذشته، 10 فقره پرونده عمده باندی با 32 متهم اصلی کلاهبرداری کلان و فیشینگ دستگیر شدند که میزان کلاهبرداری این افراد بالغ بر 71 میلیارد تومان و مجموع پرونده‌های آنها در سطح کشور به 1812 فقره می‌رسد.
سرهنگ جواد مختاررضایی هدف اصلی تعامل پلیس با رسانه‌ها را پیشگیری اجتماعی دانست و نکات زیر را مطرح کرد:
تبدیل آگاهی به رفتار ایمن: صرف هشدار و آموزش اداری کافی نیست؛ هنر رسانه باید تبدیل آگاهی مردم به «رفتار ایمن» متناسب با سنین و ذائقه‌های مختلف (کودکان، نوجوانان، معلمان و سایر اقشار) باشد.
طمع و شتاب‌زدگی؛ عامل افتادن در دام: حتی افراد باسوادی که مطلع هستند نباید روی لینک بزنند، به دلیل اضطراب، عجله، شایعات یا طمع در دامی نظیر پیامک ابلاغیه قضایی (ثنا)، سبد کالا، کارت عروسی، عکس یادگاری و وام فوری می‌افتند. پیامک‌های جعلی حتی با فرمت PDF ساختگی یا نام اشخاص ارسال می‌شوند، اما در نهایت مخاطب را به صفحه فیشینگ یا نصب بدافزار هدایت می‌کنند.
هدف مجرمان؛ سرقت اعتبار، نه صرفاً موجودی: مجرمان علاوه بر حساب بانکی، به دنبال اعتبار پیام‌رسان‌ها و اکانت‌های شهروندان هستند. بدافزار پس از نصب، به پیامک‌های کاربر دسترسی یافته و از شماره او برای اقوام یا همکارانش پیامک درخواست پول ارسال می‌کند یا از اعتبار اپلیکیشن‌های خرید اقساطی (مانند اسنپ‌پی، دیجی‌پی و تارا) به نام صاحب اکانت خرید انجام می‌دهد.
اقدامات فوری در صورت آلودگی یا هک:
در صورت نصب بدافزار، نباید خود پیام‌رسان پاک شود، بلکه باید برنامه یا اپلیکیشن آلوده از روی گوشی حذف شود؛ در غیر این صورت با فعال‌سازی تأیید دومرحله‌ای توسط مجرم، دسترسی قربانی به طور کامل از بین می‌رود.
فعال‌سازی تأیید دومرحله‌ای (رمز دو مرحله‌ای) برای تمام پیام‌رسان‌ها الزامی است.
استفاده غیرقانونی از نام پلیس فتا: پلیس فتا به هیچ کانال یا فروشگاهی مجوز نمی‌دهد و هرگونه ادعای «دارای مجوز از پلیس فتا» یا درج لوگوی این پلیس در بسترها و آگهی‌های وام فوری و استخدامی، قطعاً کلاهبرداری یا سوءاستفاده است.
آیا پلیس فتای استان در شمال‌غرب کشور حائز رتبه برتر و کابوس مجرمان است؟
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): پلیس فتای کل کشور کابوس مجرمان سایبری است و فتای آذربایجان شرقی نیز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و قوی‌ترین پایگاه‌های کشور در شمال‌غرب فعالیت درخشانی دارد.
وضعیت بازگرداندن پول‌های کلاهبرداری‌شده به مالباختگان چگونه است؟
پاسخ (سرهنگ جعفری): با تلاش‌های صورت‌گرفته، بیش از 95 درصد پرونده‌ها کشف شده است و سال گذشته نزدیک به 67 درصد وجوه مسدود یا مسترد شد. امسال نیز 167 میلیارد تومان مسدودسازی شده و استرداد نهایی مبالغ منوط به تکمیل فرآیند دادرسی و دستورات قضایی است.
پشت‌پرده کلاهبرداری از طریق کانال‌های سرمایه‌گذاری و وام فوری چیست؟
پاسخ (سرهنگ جعفری): کلاهبرداران ابتدا مبالغی تحت عنوان ثبت‌نام و تشکیل پرونده دریافت می‌کنند؛ سپس از فرد می‌خواهند کلیپی ویدیویی پر کرده و در آن اعلام رضایت کند تا وامش واریز شود. سپس با انتشار همان ویدیو در کانال، اعتماد متقاضیان بعدی را جلب کرده و در حقیقت از مدارک و هویت افراد سوءاستفاده می‌کنند.
چرا پلیس فتا بیشتر بر هشدار تمرکز دارد تا برخورد فنی و پیشگیرانه با همکاری اپراتورها و بانک‌ها؟
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): اقدامات فنی و زیرساختی گسترده‌ای با بانک‌ها و دستگاه‌ها در حال انجام است؛ از جمله پروژه ملی فعال‌سازی رمز دوم پویا در سال 1398 که با همه‌گیری کرونا و جهش خدمات اینترنتی، جلوی انفجار جرایم فیشینگ را گرفت. هماهنگی‌ها برای راه‌اندازی لایه‌های امنیتی بیشتر و سامانه‌های جدید با همکاری دستگاه‌ها در دست پیگیری و اجراست.
آیا 32 کلاهبردار دستگیرشده در پرونده‌های کلان استان روانه زندان شده‌اند؟
پاسخ (سرهنگ جعفری): تمامی این افراد پس از تشکیل پرونده اولیه و ارجاع به مرجع قضایی بدون استثنا روانه زندان شده‌اند. با این حال، در برخی پرونده‌ها چند حساب واسط یا خریدار کالا (مال‌خر) وجود دارد که ممکن است پس از مشخص شدن عدم سوءنیت مستقیم، روند قضایی متفاوتی را طی کنند.
خطرات پیش روی کودکان در فضای مجازی، پرونده‌های سوءاستفاده و موضوع هوش مصنوعی:
پاسخ (سرهنگ جعفری): سالانه پویش ملی «کودکان سایبری» برگزار می‌شود. مهم‌ترین تهدیدات کودکان، قلدری سایبری، ایجاد رعب و وحشت برای اخذ اطلاعات و تصاویر شخصی و در نهایت اخاذی به دلیل عدم ارتباط صمیمی با والدین است. درباره هوش مصنوعی نیز استفاده از تصاویر و شبیه‌سازی محتوا در حال رشد است که نیازمند دقت شهروندان بوده، هرچند تاکنون در استان پرونده شکایتی مستقیمی در حوزه جعل صدا با هوش مصنوعی ثبت نشده است.
آیا هک سامانه‌های عمومی و خدماتی (نظیر پمپ‌بنزین‌ها یا بانک‌ها) در حیطه پلیس فتاست؟
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): خیر، مأموریت مستقیم پلیس فتا در حوزه سکوهای اینترنتی، خدمات عمومی و کسب‌وکارهای مردمی است و زیرساخت‌های حیاتی و سامانه‌های کلان بر عهده سایر نهادهای حاکمیتی و امنیتی تعریف شده است.
میانگین سنی مجرمان سایبری چیست؟
پاسخ (سرهنگ جعفری): متهمان در تمامی رده‌های سنی مشاهده می‌شوند، اما میانگین سنی اکثر مجرمان فضای مجازی بین 25 تا 45 سال است. از کودکان نیز معمولاً به عنوان ابزار و طعمه سوءاستفاده می‌شود، نه مجرم مستقیم.
تدابیر در برابر شبکه‌های معاند، شایعه‌پراکنی و کاهش سواد رسانه‌ای:
پاسخ (سرهنگ جعفری): مقابله اصلی با این جریان، ارتقای سطح سواد رسانه‌ای شهروندان برای تشخیص اخبار جعلی از واقعی است که این مهم با تولید محتواهای امیدبخش و همکاری مداوم رسانه‌ها محقق می‌شود.
چرا مردم به پیامک‌های حاوی لینک‌های جعلی اعتماد می‌کنند؟
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): تنها پیامک‌هایی که دارای سرشماره متنی و رسمی دولتی هستند (مانند POLICE، ADLIRAN و یارانه) معتبرند و نباید به هیچ سرشماره ناشناس یا پیام‌های دریافتی از آشنایان در پیام‌رسان‌ها اعتماد کرد. حتی در پیامک‌های رسمی نیز نباید لینک باز شود، بلکه شهروندان باید خود آدرس سامانه مورد نظر را به شکل دستی در مرورگر وارد کنند. همچنین مراقب فایل‌های فشرده (Zip) در پیام‌رسان‌ها باشند.
علت تأخیر در بازگشت وجوه مالباختگان با وجود کشف چیست؟
پاسخ (سرهنگ جعفری): پیچیدگی مسیر گردش پول (انتقال پول به چندین حساب واسط در استان‌های دیگر و خرید آنی طلا، موبایل یا ارز) نیازمند رسیدگی‌های چندجانبه قضایی و نیابت‌های بین‌استانی است. در خریدهای آنی از فروشگاه‌ها، بلافاصله حساب فروشنده مسدود و وجه توقیف می‌شود، اما در برخی پرونده‌ها استرداد مال نیازمند طی تشریفات دادگاهی است.
چرا با وجود آموزش‌های فراوان، باز هم افراد تحصیل‌کرده قربانی می‌شوند؟
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): داشتن دانش با تصمیم‌گیری در شرایط استرس و اضطراب متفاوت است. مجرمان سناریوهای خود را روی هیجان، ترس و طمع پیاده می‌کنند؛ بنابراین آموزش‌ها باید همانند مهارت رانندگی به تمرین مداوم و ملکه ذهن تبدیل شوند تا در لحظه بحران تصمیم درست گرفته شود.
کلاهبرداری در قالب بازی‌های آنلاین و فروش اکانت کودکان:
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): در پویش‌های تخصصی به ویژه مدارس و شبکه شاد آموزش داده می‌شود. نفوذ کلاهبرداران به تیم‌های بازی و فریب کودکان برای تخلیه حساب والدین یا هدایت به صفحات فیشینگ به بهانه فروش جم و اکانت، نمونه‌های بارزی از این شیوه است که علاوه بر آگاهی خانواده‌ها، نیازمند همراهی بیشتر اپراتورها و پلتفرم‌هاست.
نظارت بر پیام‌رسان‌های داخلی و سرقت شناسه (ID) و جعل هویت در کانال‌ها:
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): در صورت بروز مشکل و عدم دریافت پاسخ از پشتیبانی پلتفرم‌ها، شهروندان می‌توانند از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شکایت خود را ثبت کنند تا با دستور قضایی و ورود پلیس فتا پیگیری و احقاق حق شود.
مشکلات اخیر قطعی دامنه‌های اینترنتی و راهکار ایمن‌سازی کسب‌وکارها:
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): مرکز ملی فضای مجازی انتقال سرورها و دامنه‌ها به زیرساخت بومی (.ir) را پیگیری می‌کند. هرچه زیرساخت‌های کسب‌وکارهای آنلاین بومی‌تر باشد، آسیب‌پذیری در برابر تحریم‌ها و حملات سایبری به حداقل می‌رسد.
پیگیری دیپلماسی سایبری و به‌روزرسانی قوانین جرایم رایانه‌ای در مواجهه با هوش مصنوعی:
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): پلیس فتا از طریق معاونت امور بین‌الملل با سازمان‌های پلیسی جهان و پلیس‌های سایبری سایر کشورها تعامل مستقیم دارد و در مواردی منجر به استرداد متهمان شده است. همچنین از طریق معاونت حقوقی و مجلس، خلأهای قانونی و اصلاحات لازم قانون جرایم رایانه‌ای (نظیر سرفصل‌های مرتبط با قمار و فناوری‌های نوظهور) به‌طور مستمر به مراجع قانون‌گذاری و قضایی پیشنهاد داده می‌شود.
آسیب‌پذیری مدیران در پیام‌رسان‌ها و آموزش مسئولان:
پاسخ (سرهنگ مختاررضایی): مسئولیت امنیت سایبری زیرساخت‌های سازمانی میان نهادهای مختلف حاکمیتی تقسیم شده و پلیس فتا تمرکز اصلی خود را بر صیانت از مردم و سکوهای خدمات‌رسان متمرکز کرده است، هرچند آموزش و همکاری لازم را با سایر نهادهای متولی نیز دارد.
در پایان این نشست، سرهنگ جعفری از فعالیت‌های قانون‌مند مجموعه‌های صنعتی و تولیدی همکار با پلیس فتا در استان تقدیر کرد.
پایان پیام
