به گزارش سرویس هنر و رسانه ساعدنیوز، میترا رفیع، بازیگر سینما و تلویزیون، در گفتگو با برنامه «آف رکورد» به دستهبندی انگیزههای رفتاری انسانها در قبال انجام «کار خوب» پرداخت و رفتارهای انسانی را به سه دسته مجزا تقسیم کرد.
او در توضیح دسته اول اشاره کرد که برخی افراد رفتارهای خود را بر پایه معامله اخروی شکل میدهند؛ به این معنا که کار خوب انجام میدهند تا با وعدههای دینی و الهی، به پاداشهای اخروی و بهشت دست یابند.
رفیع در ادامه، دسته دوم را افرادی دانست که بر پایه سوداگری و کارما در این دنیا دست به انجام کار خوب میزنند. این گروه معتقدند با فرستادن انرژی یا عمل مثبت به جهان، نیکی صورتگرفته به نحو دیگری به خودشان بازمیگردد.
به گفته این بازیگر، والاترین و اصیلترین حالت، دسته سوم یعنی «اخلاقمداری محض» است. در این حالت، انسان کار خوب را صرفاً به دلیل خوب بودن آن انجام میدهد، حتی اگر هیچ پاداشی در کار نباشد و هیچکس متوجه آن نشود؛ همینطور از کار بد اجتناب میکند زیرا بد است، حتی اگر هیچ عقوبت و مجازاتی برای آن وجود نداشته باشد.
از منظر روانشناسی اخلاق (بهویژه نظریه رشد اخلاقی لارنس کلبرگ)، دستهبندی مطرحشده توسط میترا رفیع نشاندهنده سطوح مختلف رشد روانی و شناختی انسان است. دو گروه اول (معاملهگران اخروی و اعتقادیافتهگان به کارمای دنیوی) در واقع بر پایه «انگیزه بیرونی» (Extrinsic Motivation) و «منطق پاداش و تاوان» عمل میکنند. در این سطوح، فرد عمل نیکی را نه برای ذات آن عمل، بلکه بهعنوان ابزاری برای رسیدن به منفعت شخصی (بهشت یا پاداش دنیوی) انجام میدهد. این الگوی رفتاری مبتنی بر یک نوع معاملهگری روانی است که در آن «خود» و منفعت شخصی همچنان در مرکز توجه قرار دارد.
در مقابل، گروه سوم بازتابدهنده «خودپیروی اخلاقی» (Moral Autonomy) و انگیزه درونی است. در این مرحله که با مفاهیمی مانند «خودشکوفایی» در روانشناسی انسانگرایانه (کارل راجرز و آبرهام مزلو) همخوانی دارد، فرد از وابستگی به مشوقهای بیرونی، تشویق، یا ترس از عقوبت رها شده است. چنین فردی به سلامت روان و ثبات شخصیتی بالایی دست یافته است؛ زیرا وجدان و قطبنما اخلاقی او از درون هدایت میشود. این سطح از بلوغ روانی باعث میشود که فرد حتی در غیاب ناظر، پاداش یا مجازات، مسئولیت رفتارهای خود را بپذیرد و ارزشهای انسانی را زیست کند.
