این بیماریها به طور ناعادلانهای بر افراد فقیر و آسیب دیده جامعه تأثیر میگذارد. بین وضعیت اجتماعی اقتصادی (درآمد، شغل و سطح تحصیلات) و شیوع و شدت بیماریهای دهان ارتباط بسیار قوی و مستقیمی وجود دارد. این ارتباط از دوران کودکی تا سنین بالاتر و در میان جمعیت کشورهای با درآمد بالا، متوسط و پایین وجود دارد.
در این مطلب علاوه بر آمار شایعترین بیماریهای دهان و دندان و علل ایجاد آنها، روشهایی برای پیشگیری از ابتلا به آنها را معرفی کردهایم. مطالعه این مطلب جالب را از دست ندهید.
بیشتر بیماریهای دهان و دندان تا حد زیادی قابل پیشگیری بوده و در مراحل اولیه قابل درمان هستند. با این حال بار سلامتی زیادی را برای بسیاری از کشورها ایجاد میکنند و زندگی افراد زیادی را تحت تأثیر قرار میدهند و باعث درد، ناراحتی و سایر عوارض بدتر میشوند. گزارش وضعیت جهانی بهداشت دهان و دندان سازمان جهانی بهداشت (2022) تخمین زده است که:
پوسیدگی دندان، بیماریهای پریودنتال، از دست دادن دندان و سرطانهای دهان بیشترین تعداد این بیماریها را تشکیل میدهند.
بیماریهای دهان تقریبا نیمی از جمعیت جهان یا 3.5 میلیارد نفر در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار میدهد که از هر 4 نفر، 3 نفر در کشورهای با درآمد متوسط زندگی میکنند.
در سراسر جهان، حدود 2 میلیارد نفر دچار پوسیدگی دندانهای دائمی هستند. پوسیدگی دندانی درمان نشده در دندانهای دائمی شایعترین مشکل سلامتی بر اساس بار جهانی بیماری 2019 است. نزدیک به 2.5 میلیارد نفر دچار پوسیدگی دندان درمان نشده هستند.
514 میلیون کودک از پوسیدگی دندانهای شیری رنج میبرند.
سالانه حدود 380000 مورد جدید سرطان دهان تشخیص داده میشود.
در ادامه شایعترین بیماریهای دهان و دندان به همراه آمار ابتلا به هریک از آنها را بیان کردهایم:
پوسیدگی دندان زمانی ایجاد میشود که پلاک روی سطح دندان ایجاد شده و قند موجود در غذاها و نوشیدنیها را به اسید تبدیل میکند و به مرور زمان مینای دندان را از بین میبرد. مصرف مداوم قند، دریافت نکردن مقادیر کافی فلوراید و حذف نکردن پلاک با مسواک زدن میتواند منجر به پوسیدگی، درد و گاهی اوقات از دست دادن دندان و عفونت شود.
بیماری پریودنتال بافتهایی را که اطراف دندانها را احاطه کرده و از آنها حمایت میکنند را تحت تاثیر قرار میدهد. این بیماری با خونریزی یا تورم لثه (ژنژیویت)، درد و گاهی اوقات بوی بد دهان مشخص میشود. در شکل شدیدتر، لثه میتواند از دندان جدا شده و باعث لق شدن و گاهی اوقات افتادن و یا نیاز به کشیدن دندان شود. تخمین زده میشود که بیماریهای پریودنتال شدید حدود 19 درصد از جمعیت بزرگسال جهان را تحت تأثیر قرار میدهد که نشان دهنده بیش از 1 میلیارد مورد در سراسر جهان است. عوامل اصلی که خطر ابتلا به آن را بالا میبرند، بهداشت نامناسب دهان و مصرف تنباکو است.
از دست دادن دندان عمدتا به دلیل پیشرفت پوسیدگی دندان و ابتلا به بیماری پریودنتال شدید اتفاق میافتد. ضربه به دندان و برخی عوامل دیگر نیز میتوانند در رخ دادن آن نقش داشته باشند.
تخمین زده شده که شیوع متوسط جهانی از دست دادن دندان در بین افراد 20 ساله یا بالاتر تقریبا 7 درصد است. شیوع جهانی آن برای افراد 60 ساله یا بالاتر، بسیار بالاتر از 23 درصد برآورد شده است. از دست دادن دندانها نه تنها از نظر عملکرد دندانها، بلکه از نظر روانی و اجتماعی نیز میتواند آسیب زا باشد.
سرطان دهان شامل سرطانهای لب، سایر قسمتهای دهان و اوروفارنکس (بخش میانی حلق) است و در مجموع سیزدهمین سرطان شایع در سراسر جهان است. میزان بروز جهانی سرطانهای لب و حفره دهان در سال 2020، 377.713 مورد جدید و 177.757 مورد مرگ تخمین زده شده است. سرطان دهان در مردان شایعتر و در افراد مسنتر، در مردان کشندهتر از زنان است.
استعمال تنباکو، الکل و آجیل آرکا از علل اصلی سرطان دهان هستند. در آمریکای شمالی و اروپا، عفونتهای ویروس پاپیلومای انسانی مسئول درصد زیادی از سرطانهای دهان در میان جوانان است.
ترومای دهانی ناشی از آسیب به دندانها، دهان و حفره دهان است. آخرین تخمینها نشان میدهد که 1 میلیارد نفر به این مشکل مبتلا هستند که شیوع آن در کودکان تا 12 سال، حدود 20 درصد است. ترومای دهان و دندان میتواند ناشی از عوامل محیطی مانند زمینهای بازی ناامن، رفتارهای پرخطر، تصادفات جادهای و خشونت باشد. درمان مشکلات پرهزینه بوده و مدت طولانی طول میکشد. این مشکل گاهی اوقات حتی میتواند منجر به از دست دادن دندان شود که در نتیجه باعث ایجاد عوارض نامطلوب برای ظاهر چهره و کیفیت زندگی فرد شود.
نوما یک بیماری قانقاریای شدید دهان و صورت است. این بیماری بیشتر کودکان 2 تا 6 سالهای را تحت تاثیر قرار میدهد که از سوء تغذیه رنج میبرند، مبتلا به بیماریهای عفونی، در فقر شدید با بهداشت نامناسب دهان یا با سیستم ایمنی ضعیف زندگی میکنند.
Noma بیشتر در کشورهای جنوب صحرای آفریقا یافت میشود، اگرچه موارد ابتلا در آمریکای لاتین و آسیا نیز گزارش شده است. Noma به صورت یک ضایعه بافت نرم (یک زخم) لثه شروع میشود. سپس به یک ژنژیویت نکروزان حاد تبدیل میشود و به سرعت پیشرفت میکند. بافتهای نرم را از بین میبرد و آنقدر پیشرفت میکند تا بافتهای سخت و پوست صورت را درگیر کند.
بر اساس آخرین برآوردها (از سال 1998) سالانه 140000 مورد جدید نوما وجود دارد. این بیماری چنانچه درمان نشود، در 90 درصد موارد کشنده است. کسانی که جان سالم به در میبرند، از تغییر شکل شدید صورت رنج میبرند، در صحبت کردن و غذا خوردن مشکل داشته و نیاز به جراحی و توانبخشی پیچیده دارند. هنگامی که نوما در مراحل اولیه تشخیص داده میشود، پیشرفت آن میتواند به سرعت از طریق بهداشت اولیه، آنتی بیوتیکها و بهبود تغذیه متوقف شود.
شکاف دهانی، شایعترین نقص مادرزادی صورت، شیوع جهانی بین 1 در 1000 تا 1500 تولد را دارد. ژنتیک یکی از دلایل اصلی آن است. با این حال، تغذیه نامناسب مادر، مصرف دخانیات، الکل و چاقی در دوران بارداری نیز در ایجاد آن نقش دارند. در محیطهای کم درآمد، اگر شکاف لب و کام به درستی با استفاده از جراحی درمان شوند، توانبخشی کامل امکان پذیر است.
با افزایش شهرنشینی و تغییرات در شرایط زندگی، شیوع بیماریهای اصلی دهان در سطح جهان در حال افزایش است. اکثر بیماریها و مشکلات دهان و دندان بر اثر عوامل مشترکی به وجود میآیند. این عوامل شامل:
نبود مقادیر کافی فلوراید در آب آشامیدنی و خمیردندانها است.
بازاریابی مواد غذایی و نوشیدنیهای سرشار از قند و در دسترس بودن و ارزان بودن مواد غذایی با قند بالا است.
بازاریابی و در دسترس بودن تنباکو و الکل، منجر به افزایش رشد مصرف محصولاتی شده است که به سلامت دهان و دندان آسیب میرسانند.
گران بودن درمان بیماریهای دهان و دندان و در دسترس نبودن تجهیزات دندانپزشکی بسیار تخصصی در مراکز مراقبتهای بهداشتی در جامعه دیگر علت آن است. به ویژه اکثر کشورهای با درآمد کم و متوسط خدمات کافی برای پیشگیری و درمان بیماریهای دهان و دندان ندارند.
در این میان استعمال دخانیات، مصرف الکل و رژیم غذایی ناسالم سرشار از قند، در ایجاد 4 بیماری قلبی عروقی، سرطان، بیماری مزمن تنفسی و دیابت نقش دارند.
علاوه بر این، دیابت با ایجاد و پیشرفت بیماری پریودنتال مرتبط است. همچنین بین مصرف زیاد قند و دیابت، چاقی و پوسیدگی دندان رابطه مستقیمی وجود دارد.
بار بیماریهای دهان و سایر بیماریهای مرتبط با بهداشت دهان و دندان را میتوان از طریق رعایت بهداشت عمومی با پرداختن به عوامل زیر کاهش داد:
ترویج رژیم غذایی مناسب و کم قند و سرشار از میوه و سبزیجات و ترجیح دادن آب به عنوان نوشیدنی اصلی
توقف استعمال تنباکو
کاهش مصرف الکل
استفاده از تجهیزات حفاظتی هنگام انجام ورزش و سفر با دوچرخه و موتور سیکلت (برای کاهش خطر آسیبهای صورت)
استفاده از مقادیر کافی فلوراید
مسواک زدن دو بار در روز با خمیر دندان حاوی فلوراید (1000 تا 1500 ppm)
توزیع نابرابر دندانپزشکان و نبود امکانات بهداشتی مناسب برای رفع نیازهای جمعیت در بیشتر کشورها به این معنی است که دسترسی به خدمات اولیه بهداشت دهان و دندان اغلب کم است. هزینههای پرداختی برای مراقبتهای بهداشتی دهان و دندان میتواند مانع اصلی دسترسی به شرایط لازم برای پیشگیری از مشکلات دهان و دندان باشد.
چنانچه به دنبال کلینیک معتبر برای بررسی و درمان مشکلات دهان و دندان خود هستید و یا هزینههای لازم برای درمان برایتان دغدغه ایجاد کرده است، ما در کلینیک دندانپزشکی دکتر فاطمه لبافی بهترین خدمات و شرایط را مهیا کردهایم تا بتوانید با خیال راحت درمان خود را انجام دهید. جهت رزرو یک جلسه معاینه رایگان با ما تماس بگیرید. منتظر دیدار شما هستیم.
مجمع جهانی بهداشت در سال 2021 در هفتاد و چهارمین مجمع جهانی بهداشت قطعنامهای در مورد بهداشت دهان و دندان تصویب کرد. این قطعنامه تغییر رویکرد درمانی سنتی به سمت رویکرد پیشگیرانه را توصیه میکند که شامل ارتقای سلامت دهان و دندان در خانواده، مدارس و محیطهای کار است. همچنین شامل مراقبتهای به موقع، جامع و فراگیر در سیستم مراقبتهای بهداشتی اولیه میشود.
این قطعنامه تأیید میکند که بهداشت دهان و دندان باید به طور جدی در دستور کار NCD گنجانده شود و مداخلات مراقبت از سلامت دهان باید در برنامههای پوشش همگانی سلامت گنجانده شود.
در سال 2022، مجمع جهانی بهداشت راهبرد جهانی بهداشت دهان و دندان را با چشم انداز پوشش بهداشتی همگانی برای سلامت دهان برای همه افراد و جوامع تا سال 2030 به تصویب رساند. یک برنامه اقدام جدی برای کمک به کشورها در تبدیل استراتژی جهانی به عمل در دست تدوین است.
WHO به کشورها پیشنهاد داد که خدمات مناسب بهداشت دهان و دندان را در برنامههای مراقبتهای بهداشتی اولیه خود ادغام کنند. همچنین دسترسی به خمیردندان فلورایددار که مقرون به صرفه هست را از جمله اقدامات دیگر برای بهبود وضعیت سلامت دهان و دندان اعلام کرد.
