اکثر ما همواره گلایه داریم که چرا در روابط خود، همیشه جذب آدمهای به اصطلاح سمی میشویم. عده زیادی از افرادی که به روانشناس و روانپزشک مراجعه میکنند، بهخاطر قرارگیری در یک رابطه سمی است. اما افراد سمی چه کسانی هستند؟ و چه جذابیتی در این افراد وجود دارد که همواره ما را جذب خود میکنند؟ پیش از اینکه مشخص کنیم چرا همیشه در رابطه جذب افراد بد می شویم ، لازم است به خوبی این افراد را بشناسیم و سپس نقاط ضعفی که در ما وجود دارد را بررسی کرده و درنهایت بفهمیم که چگونه از انتخاب افراد سمی جلوگیری کنیم؟ اینگونه در روابط خود کمتر آسیب میبینیم و شانس داشتن رابطهای سالم برای ما بیشتر خواهد شد.
برای پاسخ به سوال چرا جذب آدمهای سمی میشیم؟ درابتدا لازم است آدمهای سمی و روابط سمی را بهخوبی بشناسیم. آدمهای سمی افرادی هستند که وقتی با آنها در رابطه قرار میگیریم، باعث میشوند که کمبود احترام احساس کنیم، صداقتی در رابطه وجود نداشته باشد و هیچ کدام از مشخصات یک رابطه سالم را تجربه نکنیم. البته که شناخت طرحواره ها یا تله های زندگی شما را بهتر با این افراد آشنا می کند. برخی از ویژگیها و الگوهای رفتاری افراد سمی شامل موارد زیر میشود:
سوء استفاده از قدرت: افراد سمی معمولاً به دنبال کنترل و تسلط بر دیگران هستند و از قدرت و سلطهی خود برای خشونت، ایجاد ترس، تحقیر و استثمار دیگران استفاده میکنند.
عدم احترام متقابل: آنها اغلب به دیگران احترام نمیگذارند و به آنها فرمان میدهند، توهین میکنند و بیاحترامیهای متعددی را نسبت به طرف مقابل نشان میدهند.
تهدید و تحقیر: افراد سمی به منظور کنترل و ضعیف کردن دیگران، از تهدیدها و تحقیرهای متعدد استفاده میکنند. آنها میتوانند افراد را به طور عمد تحقیر کنند، خود را به عنوان افراد فوقالعاده و دیگران را به عنوان ضعیف و ناکارآمد توصیف کنند.
ایجاد تنش و استرس: معمولاً روابط سمی با تنش و استرس بالا همراه هستند. افراد سمی اغلب برای برقراری کنترل و تسلط بر دیگران، به آنها فشار و استرس اعمال میکنند.
تغییر مسیر مسئولیت: افراد سمی عموماً از مسئولیتپذیری خود در بروز مشکلات یا خطاها به طرف دیگر پرداخته و معمولاً خود را از مسئولیت برکنار میکنند.
اگر بدانید که روابط سمی قادرند چقدر به سلامت روان و فیزیک ما آسیب بزنند، حتما برای خلاصی از آن دنبال چاره خواهید بود. اما راه چاره چیست؟ درابتدا لازم است یک آسیبشناسی کلی از روابط سمی انجام دهیم و بعد راهحلهای رهایی از آن را بررسی کنیم.
خیلی از ما هنگامی که در روابط عاطفی یا دوستانه خود شکست میخوریم، سریعا این سوال را از خود میپرسیم که چرا همیشه در رابطه جذب افراد بد می شویم؟ چرا یک جاذبه خاصی در افراد بد وجود دارد که باعث میشود ما در دام آن افتاده و با آنها روابط سمی ایجاد کنیم؟ روانشاسان زیادی روی این موضوع و تحلیل آن کار کردهاند که حاصل آن رسیدن به نکاتی است که هرچند برای همه درست نیست، اما تا حد زیادی توضیح میدهد چرا ما به افراد بد متمایل میشویم.
عدم تفکر کافی: برخی افراد به دلیل عدم تجربه کافی، اطلاعات ناکافی یا عدم آگاهی در مورد رفتارها و الگوهای رفتاری سمی، قادر نیستند خطرهای مرتبط با آنها را شناسایی کنند. این عدم تفکر کافی میتواند منجر به جذب افراد سمی شود.
نیازهای شخصی: برخی افراد به دلیل نیازهای شخصی و احساس تکمیل کردن کاستیهای خود، به افراد سمی جذب میشوند. مثلاً افرادی که دچار افتخار و اعتماد به نفس کمی هستند، به دنبال شخصیتهای قوی و خودمطلق میگردند که در نتیجه ممکن است به افراد سمی روی آورند.
فریب و مکافات نوعی: برخی افراد ممکن است به دنبال اعترافات و مکافات نوعی باشند. افراد سمی به عنوان مبتلایان به اختلالات شخصیتی میتوانند در ابتدا جذاب به نظر برسند و با رفتارهای منحصر به فرد خود، میتوانند به افراد دیگر چنین احساسی را القا کنند. در نتیجه، افراد جذب میشوند و تا زمانی که بر روی آنها تأثیر میگذارند، با آنها در ارتباط هستند.
الگوهای ذهنی و اعتقادات نادرست: الگوهای ذهنی و اعتقادات نادرستی میتوانند باعث جذب افراد سمی شوند. به عنوان مثال، افرادی که از خانوادهای که در آن رفتارهای سمی وجود دارد بزرگ شدهاند، این الگوها را به عنوان طبیعی و عادی در نظر میگیرند و در روابطشان نیز به دنبال چنین الگوهایی میگردند.
مهم است توجه داشته باشید که برخی افراد ممکن است به دلایل دیگری نیز جذب افراد سمی شوند و این لیست کامل نیست. در هر صورت، شناخت و فهم بهتر از روابط سمی و الگوهای رفتاری غیرسالم میتواند به شما کمک کند تا از جذب افراد مضر جلوگیری کنید و روابط سالمتری را انتخاب کنید.
حال که تاحدی توانستیم روابط سمی و علت روی آوردن به آنها را آسیبشناسی کنیم وقت آن است که توضیح دهیم چگونه از انتخاب افراد سمی جلوگیری کنیم؟ این توصیهها برای پیشگیری از افتادن در دام روابط سمی است چراکه همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. نکات زیر براساس مشاهده الگوهای رفتاری کسانی جمعآوری شده که بهعنوان افراد سمی شناخته میشوند.
افزایش آگاهی و دانش: بهترین راه برای جلوگیری از جذب افراد سمی، افزایش آگاهی و دانش شما درباره رفتارهای سمی و الگوهای رفتاری ناسالم است. با مطالعه و تحقیق در مورد روابط سالم، اصول ارتباط موثر و علائم رفتارهای سمی، میتوانید خود را از این نوع افراد محافظت کنید.
توسعه مهارتهای ارتباطی: یکی از راههای مؤثر برای جلوگیری از جذب افراد سمی، توسعه و بهبود مهارتهای ارتباطی شما است. مهارتهایی مانند قدرت گفتگو، قدرت شنوایی، احساس همدلی، قدرت تشخیص نیازها و مرزهای شخصیتی میتوانند به شما کمک کنند تا افراد سمی را شناسایی و روابط سالمتری را برقرار کنید.
گسترش شبکه ارتباطی سالم: ایجاد و گسترش شبکه ارتباطی سالم و مثبت، میتواند به شما کمک کند تا با افراد موثر و متعادل در ارتباط باشید. برقراری روابط محکم با افرادی که ارزشها و اهداف مشابهی دارند و به سلامت روانی و عاطفی شما احترام میگذارند، به شما اطمینان میدهد که از افراد سمی دوری کردهاید.
شناسایی علائم هشداردهنده: آشنایی با علائم و نشانههای هشداردهنده رفتارهای سمی میتواند به شما کمک کند از افراد سمی پیش از ورود به رابطه دوری کنید. مانند برخی از نشانههایی مانند اهمال کاری، بیاحترامی، تهدید، تحقیر و فشار ناعادلانه به شما.
تأکید بر مرزها و مراقبت از خود: حفظ مرزهای شخصیتی و قدرت گفتن "نه" در مواجهه با رفتارهای سمی و ناسالم، بسیار مهم است. اطمینان حاصل کنید که مراقبت از خود و سلامت روانی و عاطفیتان را در اولویت قرار دهید و از قدرت خود در قبول و رد رفتارهای سمی استفاده کنید.
همچنین، اهمیت مشاوره را نباید نادیده گرفت. در صورت لزوم، مشاوره از یک حرفهای در زمینه روابط میتواند به شما کمک کند الگوهای ناسالم رفتاری را شناسایی کنید و راههایی را برای پیشگیری از جذب افراد سمی بیابید.
بدترین نوع روابط سمی میان افراد هنگامی رخ میدهد که این رابطه عاطفی یا عاشقانه باشد. هرچند رابطه عاشقانه اگر از نوع سالمش باشد بسیار شیرین است، اما گاهی سمی بودن آن چنان افراد را بیمار و دلزده میکند که یا دچار بیماریهای روانی میشوند یا عزت نفس خود را تا آخر عمر از دست خواهند داد. اگر نشانههایی هرچند کوچک از بودن در چنین رابطهای مشاهده میکنید، حتما اقدامات زیر را انجام دهید:
درک کنید که شما ارزشمند هستید: بعضی از روابط عاطفی ممکن است به دلیل بیمارگونگی و ناسالم بودن آسیب رسانده باشند. در این موارد، مهم است که شما خودتان را ارزشمند و محترم بدانید. عشق نباید به شما آسیب رساند و در صورتی که رابطه بیمارگونه است، ممکن است بهترین تصمیم، جدا شدن باشد.
ارزیابی کنید که آیا رابطه تغییرپذیر است: در برخی موارد، رابطه میتواند با تلاش، صحبت و تغییراتی بهبود یابد. اگر فکر میکنید که رابطه قابل تغییر است و طرف مقابل نیز به تلاش میپردازد، میتوانید در نظر بگیرید که بهبود آن امکانپذیر است. در غیر این صورت، تصمیم به جدایی میتواند منطقی باشد.
درباره تصمیم خود مشورت کنید: همیشه بهتر است درباره تصمیمهای مهم مانند جدا شدن با دوستان یا خانوادهتان مشورت کنید. آنها میتوانند با نگاهی بیرونی و از جانب شما نسبت به وضعیت، نظر مفیدی ارائه کنند.
پذیرش کمک حرفهای: در بعضی موارد، مشاوره یا درمان حرفهای میتواند به شما کمک کند تا با رابطه بیمارگونه روبرو شوید. مشاوره میتواند فرصتی برای بررسی مشکلات و تقویت منابع شما باشد و در اتخاذ تصمیمهای بهتر کمک کند.
با اینکه تعداد زیادی از افراد در روابط سمی گرفتار میشوند، اما عده زیادی هم هستند که روابطی سالم داشته و هیچگاه گرفتار چنین افراد سمی نخواهند شد. پس شاید لازم است به خودمان هم توجه کنیم. اگر سابقهای طولانی در داشتن روابط ناسالم داریم، پس احتمالا مشکل از خودمان هم باشد.
با خودشناسی و شناخت گرایشات خود نیز میتوان مانع ورود به رابطه سمی یا حتی خروج از آن شد. عموم افرادی که سابقهای طولانی در گرفتاری در روابط سمی دارند، مشخصاتی ویژه در گرایشات و رفتارشان وجود دارد. این گرایشات و مشخصات عبارتنداز:
افرادی که به افراد نیازمند وابستهگی دارند: افرادی که به طور طبیعی به افراد نیازمند وابسته میشوند، ممکن است به راحتی در رابطههای سمی گرفتار شوند. این نوع رابطه میتواند در روابط عاطفی، دوستانه یا حتی در رابطه با خانواده رخ دهد.
افرادی که به دلیل کمبود اعتماد به نفس در روابط سمی گرفتار میشوند: افرادی که اعتماد به نفس کافی ندارند ممکن است به سادگی در رابطههایی که به آنها ضربه میزند، گرفتار شوند. این افراد ممکن است ترجیح دهند در یک رابطه ناکام ماندن به جای تلاش برای خروج از آن.
افرادی که تجربهی گذشتهی زندگی سمی داشتهاند: افرادی که تجربهی رابطههای سمی در گذشته داشتهاند، به دلیل ترس از تکرار همچین تجربهها، ممکن است در رابطههای سمی دیگری گرفتار شوند. این تجربهها میتوانند در روابط عاطفی، رابطه با همکاران یا حتی در روابط خانوادگی رخ داده باشند.
افرادی که در محیطی با روابط سمی بزرگ شدهاند: افرادی که در خانواده یا محیطی که روابط سمی رایج است بزرگ شدهاند، اغلب به طور ناخودآگاه الگوهای ناسالم رابطه را به دست میآورند. این الگوها میتوانند به عنوان مثال شامل عدم احترام، خشونت، انتقاد بیرویه و یا محدود کردن حقوق فرد در رابطه باشند.
آنچه ما را گرفتار روابط سمی میکند، هم تحت تاثیر گرایشات و تجربیات قبلی خودمان است و هم از عدم آگاهی ما در شناخت افراد و روابط سمی ناشی میشود. اینکه چطور میتوان از ورود به روابط سمی جلوگیری کرد موضوع بسیار مهمی است که مانع بیماری ذهنی و فیزیکی ما تحتتاثیر چنین روابطی میشود. راهکارهای گوناگونی برای پیشگیری و درمان روابط عاطفی سمی وجود دارد که بخشی از آن با خودشناسی و مطالعه بهدست میآید و بخش دیگری با تحت درمان روانشناس قرار گرفتند. اگر در چنین روابطی هستید، برای رهایی از رفتارها و روابط سمی میتوانید در دوره شناخت تله و طرحواره های زندگی رادیوبینا شرکت کنید.
