در عرف ، مرسوم است که پدر ، به فرزندان خود ، نفقه پرداخت نماید و در این میان ، تفاوتی وجود ندارد که فرزند پسر یا دختر باشد . با این حال ، بر خلاف نفقه زوجه ، که شوهر ، در همه حال ، موظف به پرداخت آن می باشد ، نفقه دادن به فرزندان پسر و دختر ، بر اساس قانون ، منوط به وجود شرایط خاصی ، در ارتباط با فرزند و شخص پرداخت کننده نفقه می باشد. از جمله شرایط تعلق نفقه به فرزندان ، این است که پرداخت کننده نفقه ، که معمولا پدر است ، توانایی مالی برای پرداخت نفقه داشته و از سوی دیگر ، فرزند نیز ، باید در شرایطی باشد که توانایی مالی برای تامین مخارج و هزینه های خود را نداشته باشد . در همین ارتباط ، ممکن است این سوال مطرح شود که آیا به فرزندان پسر که سن آنها بالاتر از سن قانونی 18 سالگی است نیز ، نفقه تعلق می گیرد؟ به همین مناسبت ، در ادامه این مقاله ، ابتدا به این سوال پاسخ می دهیم که آیا به پسر بالای 18 سال ، نفقه تعلق می گیرد یا خیر ؟ در ادامه نیز ، قانون تعلق نفقه به فرزندان پسر بالاتر از 18 سال را توضیح داده و شرایط تعلق نفقه به این گروه را بر اساس قانون ، ذکر خواهیم کرد .
![پسر بچه](https://saednews.com/storage/media-center/images/ac-image-YZ1659437353Lp.jpeg)
نفقه فرزندان
نفقه فرزند مشترک از جمله امور مالی می باشد که زوجین در صورت جدایی و یا طلاق باید نسبت به آن اظهارنظر نمایند. حضانت فرزند تا 7 سال چه پسر یا دختر با مادر می باشد و نامبرده مکلف به پرداخت هزینه های فرزند مشترک در حد عرف می باشد. نفقه فرزند ذکور تا 18 سال و اناث تا مادام که دختر ازدواج نکرده باشد به عهده پدر است. چنانچه فرزند ذکور بعد از سن 18 سالگی تحصیلات عالیه را ادامه دهد مخارج و هزینه تحصیلی با پدر است. اگر پدر نفقه فرزند را پرداخت نکند و مستطیع هم باشد قانونگذار تا 6 ماه حبس حداکثر برای پدر در نظر گرفته است که در ماده 22 قانون حمایت خانواده از 3 ماه و یک روز تا پنج ماه و پنج روز و در ماده 642 قانون مجازات اسلامی اسبق از 3 ماه و یک روز تا یک سال حبس تعیین نموده بود. لکن در قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391 میزان حداکثر مجازات را تا 6 ماه تعیین نموده است نحوه شکایت برای فرزندان ابتدائاً از طریق دادسرا و سپس دادگاههای خانواده یا برحسب نظریه به شورای حل اختلاف انجام میگیرد که در صورت امتناع پدر مجازات و الزام به پرداخت نفقه پیامد آن است. توافق زوجین بعد از طلاق ملاک عمل است. زیرا اگر حکم طلاق بر این اساس باشد که مادر حضانت فرزند و مخارج او را تقبل نموده باشد همین امر جاری است. لکن اگر مادر بعد از طلاق بپذیرد که فرزندان را نگهداری کند و نفقه را پدر بدهد همین شرط جاری و ساری است. در صورت توافق نفقه با اتفاق نظر والدین تعیین می گردد و در صورت عدم توافق با مراجعه به شورای حل اختلاف می توان آن را مطالبه نمود که شورا موضوع را به کارشناس دادگستری ارجاع می دهد و کارشناس با بررسی کامـل موضوع به میزان نفقه را تعیین می نماید. کارشناسی نفقه فرزند توسط احد از کارشناسان که از طریق شورای اصناف تعیین میشود انجام میگیرد که در صورت اعتراض تا سه مرحله قابل پیگیری خواهد بود. نفقه فرزندان به محض تولد تا سن 18 سالگی فرزند ذکور و تا مادامی که دختر ازدواج مینماید به عهده پدر است لکن ممکن است دختر دارای همسری باشد که فوت نموده باشد که مستمری شوهر وی به فرزند و همسرش تعلق میگیرد. لکن طبق مصوب مجلس شورای اسلامی در صورتیکه زن مطلقه حقوق مستمری از همسر متوفی دریافت کند نفقه از عهده پدر ساقط میشود و نفقه فرزند پسر بعد از طلاق تا سن 18 سالگی و سپس ادامه تحصیلات علیه کماکان به عهده پدر است. اگر پدر نفقه فرزند را پرداخت نکند و مستطیع هم باشد قانونگذار تا 6 ماه حبس حداکثر برای پدر در نظر گرفته است که در ماده 22 قانون حمایت خانواده از 3 ماه و یک روز تا پنج ماه و پنج روز و در ماده 642 قانون مجازات اسلامی اسبق از 3 ماه و یک روز تا یک سال حبس تعیین نموده بود. لکن در قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391 میزان حداکثر مجازات را تا 6 ماه تعیین نموده است. راهی که برای مطالبه نفقه های گذشته وجود دارد . اثبات حق معوقه است که به استناد ماده 198 قانون دادرسی مدنی که میگوید هرگاه دین یا حقی به عهده کسی ثابت شد. اصل بر بقای آن است که از طریق دادگاه مادر میتواند دادخواست بدهد و با تعیین میزان نفقات از گذشته تا حال حکم صادر شود.
آیا به پسر بالای 18 سال نفقه تعلق میگیرد
در قانون مدنی ، لزوم پرداخت نفقه ، در دو حالت ، مورد پیش بینی قرار گرفته است . در حالت اول ، مرد ، موظف است که به همسر دائمی خود ، نفقه بپردازد و اصولا ، در همه شرایط ، الزام قانونی ، برای پرداخت نفقه زوجه ، وجود دارد ؛ مگر اینکه عدم تمکین زن از شوهر در دادگاه ثابت شود که در این شرایط ، مرد ، دیگر الزامی جهت پرداخت نفقه به همسر خود ، نخواهد داشت .
- علاوه بر این ، در قانون مدنی ، بحث دیگری ، تحت عنوان نفقه اقارب نیز مطرح شده است که بر اساس آن ، الزام به پرداخت نفقه به برخی از خویشاوندان نیز ، مورد پیش بینی قرار گرفته است که بر اساس آن ، نفقه فرزند نیز ، باید توسط اقربا یا خویشاوندان آنها ، پرداخت شود . در عرف ، مرسوم است که صرفا پدر را مسئول پرداخت نفقه به فرزند ، تلقی می نمایند . با این حال ، در برخی شرایط ، قانون ، افرادی غیر از پدر را نیز ، مسئول پرداخت نفقه به فرزند ، قلمداد می کند .
- بر اساس قانون مدنی ، نفقه فرزندان پسر و دختر ، در درجه اول ، به عهده پدر است و در صورتی که پدر ، شرایط پرداخت نفقه به فرزندان را نداشته باشند ، این تکلیف ، به عهده جد پدری قرار می گیرد . در صورت فوت یا عدم توانایی مالی وی ، مادر و پس از مادر ، اجداد مادری ، ملزم به تامین نفقه هستند . لازم به ذکر است که در قانون ، عدم پرداخت نفقه به فرزند ، در صورت وجود شرایط قانونی ، منجر به اعمال مجازات عدم پرداخت نفقه فرزند خواهد شد .
- اما سوال مهمی که در این خصوص مطرح می شود ، این است که آیا به پسر بالای 18 سال نیز ، نفقه تعلق می گیرد ؟ پاسخ به این سوال ، از این جهت ، مهم است که وقتی فرزند پسر ، به سن 18 سالگی می رسد ، به سن بلوغ و رشد رسیده و از ولایت قهری پدر و جد پدری خود خارج می شود . لذا ، این سوال مطرح می شود که آیا بعد از رسیدن فرزند پسر ، به سن قانونی ، باز هم پدر باید به وی نفقه بپردازد یا اینکه خود او ، می تواند متکفل هزینه های خود باشد ؟
- در پاسخ به این سوال که آیا به پسر بالای 18 سال نفقه تعلق میگیرد ، باید به این نکته اشاره نماییم که شرایط قانونی تعلق نفقه به فرزندان ، در قانون مدنی ، به این صورت است که شخص پرداخت کننده نفقه ، توانایی مالی ، جهت پرداخت نفقه به فرزند را داشته باشد و از سوی دیگر ، فرزندی ، استحقاق دریافت نفقه دارد که مال و اموال کافی ، برای تامین معاش خود نداشته و نتواند با کار کردن ، نفقه و خرجی خود را به دست آورد .
- بر این مبنا ، می توان گفت که بر اساس قانون ، شرایط دریافت نفقه به فرزند پسر بالای 18 سال ، به این صورت است که پدر یا هر شخص دیگری که وظیفه پرداخت نفقه فرزند را به عهده دارد ، توانایی مالی ، جهت پرداخت نفقه را داشته و پسر بالای 18 سال ، نتواند با کار کردن ، معاش خود را تامین نماید . لذا ، در هر مورد خاص ، ممکن است اوضاع ، متفاوت بوده و در مواردی ، به پسر بالای 18 سال نیز ، نفقه تعلق گرفته و در مواردی ، خیر . لذا در قسمت های بعد ، شرایط قانونی تعلق نفقه به پسر بالای 18 سال را مورد بررسی قرار می دهیم .
قانون تعلق نفقه به پسر بالای 18 سال
در قسمت قبل ، به بررسی این موضوع پرداختیم که آیا به پسر بالای 18 سال نفقه تعلق می گیرد یا خیر . همانطور که گفته شد ، ممکن است در برخی موارد ، بر اساس قانون ، به پسر بالای 18 سال ، نفقه تعلق گرفته و اشخاص عهده دار نفقه از قبیل پدر ، پدر بزرگ و مادر ، ملزم به پرداخت نفقه فرزند پسر بالای 18 سال باشند . اما سوالی که در این قسمت قصد داریم به آن پاسخ دهیم ، این است که قانون تعلق نفقه به پسر بالای 18 سال چیست ؟
- در پاسخ به این سوال ، باید گفت که پرداخت نفقه به فرزند ، تحت عنوان نفقه اقارب در قانون مدنی ، مورد بررسی قرار گرفته و احکام مربوط به آن ، ذکر گردیده است . بر اساس ماده 1199 قانون مدنی ، نفقه فرزندان پسر ، به عهده پدر است . پس از فوت پدر یا عدم توانایی وی برای پرداخت نفقه به فرزند ، پرداخت نفقه به ترتیب ، به عهده جد پدری ، مادر ، اجداد و جدات مادری و جدات پدری است .
- همچنین ، گفتنی است که بر اساس ماده 1204 قانون مدنی ، نفقه اقارب ، عبارت است از تامین مسکن ، البسه و غذا و اثاث البیت ، به قدر رفع حاجت ، با در نظر گرفتن درجه استطاعت مالی منفق . بنابراین ، شخص عهده دار پرداخت نفقه به فرزند پسر ، می بایست هزینه های مربوط به مسکن ، خوراک ، لباس و وسایل خانه را ، به اندازه ای که نیازهای فرزند پسر بر طرف شود ، برآورده سازد که البته در این خصوص ، توانایی مالی پرداخت کننده نفقه نیز ، سنجیده می شود .
- در ارتباط با این سوال که آیا به پسر بالای 18 سال نفقه تعلق میگیرد ، باید به این نکته اشاره نمود که معمولا نفقه ای که به فرزند پسر تعلق می گیرد ، در هر مورد خاص ، ممکن است ، متفاوت باشد و بسته به نیازهای فرزند پسر و توانایی مالی شخص پرداخت کننده نفقه ، میزان نفقه متفاوتی ، به فرزند پسر تعلق گیرد . معمولا ، زمانی که دادخواست مطالبه نفقه به دادگاه داده می شود ، کارشناس ، مبلغ نفقه فرزند را با بررسی شرایط قانونی و شرایط مربوط به افراد ، تعیین خواهد کرد .
- لذا ، در پاسخ به این سوال که قانون تعلق نفقه به پسر بالای 18 سال چیست ، باید گفت که تعلق نفقه به پسر ، در قانون مدنی، مورد تصریح قرار گرفته؛ اما ، در این قانون ، صرفا پرداخت نفقه به فرزندان ، به صورت کلی ، تحت شرایط خاصی ، پیش بینی شده است که در ادامه ، به این شرایط ، خواهیم پرداخت . ولی ، در مورد اینکه آیا به پسر بالای 18 سال نفقه تعلق می گیرد یا خیر ، حکم به خصوصی در نظر گرفته نشده و صرفا ، در صورت وجود شرایط لازم ، می توان حکم به پرداخت آن داد .
شرایط تعلق نفقه به پسر بالای 18 سال
در قسمت های قبل ، به بررسی این موضوعات پرداخته شد که قانون تعلق نفقه به پسر بالای 18 سال چیست و اینکه آیا به پسر بالای 18 سال نفقه تعلق میگیرد یا خیر ؟ همانطور که گفته شد ، تعلق نفقه به فرزندان ، در قانون مدنی ، مورد توجه قرار گرفته است و در صورت وجود شرایط لازم ، فارغ از سن و سال فرزند پسر ، به وی نفقه تعلق می گیرد . به همین مناسبت ، در این قسمت ، قصد داریم به این سوال بپردازیم که شرایط تعلق نفقه به پسر بالای 18 سال چیست ؟
بر اساس ماده 1197 قانون مدنی : « شخصی ، استحقاق دریافت نفقه دارد که ندار بوده و نتواند به وسیله اشتغال به شغلی ، وسایل معیشت خود را فراهم سازد » . لذا ، یکی از مهم ترین شرایط تعلق نفقه به پسر بالای 18 سال ، این است که اولا ، مال و اموال کافی ، برای تامین مایحتاج خود را نداشته باشد و ثانیا ، نتواند به وسیله اشتغال به شغلی ، معیشت خود را تامین کند . همچنین ، گفتنی است که بر اساس قانون ، پرداخت نفقه فرزند نامشروع ، نیز الزامی است و به موجب رای وحدت رویه دیوان عالی کشور ، پدر مکلف به پرداخت نفقه به فرزند خود است .
در حال حاضر ، معمولا پسرانی که به سن 18 سال می رسند ، بلافاصله به خدمت سربازی اعزام می شوند و یا اینکه ، برای ادامه تحصیل ، به دانشگاه می روند و قادر به کار کردن نیستند . به همین دلیل ، به لحاظ عرفی ، مرسوم است که پسران بعد از 18 سالگی نیز ، قادر به تامین مایحتاج خود نخواهند بود . لذا ، معمولا تا پایان اتمام دوره تحصیلی ، به فرزند پسر بالای 18 سال نیز ، نفقه تعلق می گیرد و پدر ، پدر بزرگ یا مادر ، ملزم به تامین نفقه پسر بالاتر از 18 سال خواهند بود ؛ مگر اینکه درآمدی داشته باشد .
علاوه بر این ، بر اساس ماده 1198 قانون مدنی : « کسی ، ملزم به پرداخت نفقه به فرزند است که تمکن مالی ، جهت پرداخت نفقه داشته و بتواند نفقه بدهد ، بدون اینکه از این حیث ، در وضعیت معیشت خودش ، دچار مضایقه گردد . برای تشخیص تمکن مالی پرداخت کننده نفقه ، باید کلیه تعهدات و وضع زندگی شخصی او در جامعه ، در نظر گرفته شود . » بر این اساس ، پدر یا هر شخص دیگری که ملزم به پرداخت نفقه به پسر بالای 18 سال است ، می بایست به لحاظ مالی ، قادر به پرداخت نفقه باشد ؛ مثلا در زمان مطالبه نفقه فرزند از پدربزرگ ، باید این شرایط ، لحاظ شود .
لذا ، اگر شخص عهده دار پرداخت نفقه به پسر بالای 18 سال ، فقیر بوده یا پرداخت نفقه به پسر ، منجر به سختی و در مضیقه قرار گرفتن خود وی شود ، الزامی به پرداخت نفقه نخواهد داشت . این موضوع ، از این جهت ، حایز اهمیت است که ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه به فرزندان ، صرفا در مورد کسانی ، قابل اعمال است که با وجود تمکن مالی ، نفقه فرزندان خود را پرداخت نکرده باشند .
در همین ارتباط ، باید به این نکته نیز اشاره کرد که اگر دادگاه ، حکم به پرداخت نفقه به فرزند پسر بالای 18 سال را صادر نماید ، معمولا توانایی مالی پرداخت کننده نفقه و میزان نیاز فرزند پسر بالای 18 سال را لحاظ می کند . اما ، در صورتی که میزان پرداخت نفقه ، کم بوده و یا اینکه پرداخت آن توسط منفق ، دشوار باشد ، می توان از دادگاه ، تقاضای تعدیل نفقه فرزند را داشت که دادگاه ، مجددا با لحاظ شرایط و قانون ، میزان نفقه فرزند پسر بالای 18 سال را تعیین خواهد کرد .
همچنین ، در پاسخ به این سوال که مطالبه نفقه فرزند چگونه است ، باید گفت که اگر فرزند پسر ، زیر سن قانونی یعنی 18 سال تمام باشد ، مادر می تواند به نمایندگی از وی ، در دادگاه ، دعوی مطالبه نفقه مطرح نماید . اما از این جهت که پسران بالای 18 سال ، به سن قانونی ، برای اقامه دعوی رسیده اند ، برای طرح دادخواست مطالبه نفقه در مراجع قضایی ، می بایست ، شخصا اقدام نموده و دادخواست بدهند .
امیدوارم از محتوای مسائل حقوقی نهایت استفاده را برده باشید و برای کسانی که دچار مشکل حقوقی هستند، میتوانید ارسال نمایید. همچنین برای مشاهده ی مطالب پر محتوای دیگر میتوانید به بخش آموزش ساعدنیوز مراجعه نمایید. از همراهی شما بسیار سپاسگزارم .