به گزارش سرویس مجله خانواده پایگاه خبری تحلیلی ساعدنیوز،اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) یکی از شایعترین اختلالات رفتاری در کودکان است و تأثیر قابل توجهی بر زندگی روزمره، روابط اجتماعی و تحصیل دارد. علائم اصلی ADHD شامل بیتوجهی، فعالیت بیش از حد و تکانشگری است که باید در محیطهای مختلف دیده شوند تا تشخیص قطعی داده شود. شیوع این اختلال در کودکان و نوجوانان بین 5 تا 10 درصد گزارش شده است و به دلیل پیچیدگیهای علل ژنتیکی، عصبی و محیطی، مدیریت و درمان آن نیازمند رویکرد چندجانبه است.
در سالهای اخیر پژوهشهای نوین بر نقش عوامل محیطی مانند سبک زندگی، فعالیت بدنی، خواب و استفاده از صفحهنمایش، همچنین پیشرفتهای علوم اعصاب و هوش مصنوعی در تشخیص و درمان ADHD متمرکز شدهاند. هدف این مقاله ارائه مروری جامع بر جدیدترین یافتهها و رویکردهای درمانی ADHD در کودکان است.
ADHD به سه نوع اصلی تقسیم میشود:
نوع بیتوجه: کودکان مشکل اصلیشان در تمرکز، پیگیری تکالیف و سازماندهی فعالیتها است.
نوع بیشفعال-تکانشگر: مشخصه اصلی بیقراری، فعالیت زیاد و تکانشگری است.
نوع ترکیبی: ترکیبی از علائم بیتوجهی و بیشفعالی-تکانشگری.
نوع بیشفعال در کودکان معمولاً با رفتارهایی مانند بلند شدن مکرر از صندلی، صحبت بیش از حد و دشواری در انتظار نوبت همراه است. نوع بیتوجه بیشتر با فراموشی، اشتباهات ناشی از سهلانگاری و عدم توجه به جزئیات مشخص میشود.
تحقیقات نشان میدهند که ADHD تا حد زیادی دارای زمینه ژنتیکی است و سابقه خانوادگی این اختلال میتواند ریسک ابتلا را افزایش دهد. همچنین تفاوتهای ساختاری و عملکردی در مغز، به ویژه در قشر پیشپیشانی و شبکههای توجه، با شدت علائم مرتبط است.
عوامل محیطی مانند مواجهه با آلودگیها، مصرف سیگار و الکل توسط مادر در دوران بارداری، کمبود مواد مغذی و عوامل استرسزا، میتوانند خطر ابتلا به ADHD را افزایش دهند.
مطالعات جدید نشان میدهند که زمان زیاد استفاده از صفحهنمایش، بیتحرکی و اختلالات خواب میتواند با افزایش شدت علائم ADHD مرتبط باشد.
تحصیلی و شناختی: کودکان مبتلا به ADHD ممکن است با مشکلات توجه، یادگیری و تکمیل تکالیف مواجه شوند.
رفتاری و اجتماعی: این کودکان ممکن است در برقراری روابط دوستانه و مدیریت رفتارهای تکانشی دچار مشکل شوند.
سلامت جسمانی: مطالعات طولی نشان دادهاند که ADHD میتواند با افزایش شاخص توده بدنی، فشار خون و رفتارهای پرخطر در بزرگسالی مرتبط باشد.
سلامت روان: ریسک افسردگی، اضطراب و اختلالات رفتاری در این کودکان بیشتر از همسالانشان است.
تشخیص ADHD بر اساس معیارهای بالینی و مشاهده رفتارهای کودک در محیطهای مختلف انجام میشود. یافتههای جدید علوم اعصاب نشان دادهاند که الگوهای EEG و تصویرسازی مغزی میتوانند به تشخیص دقیقتر کمک کنند. همچنین پژوهشهای اخیر از هوش مصنوعی و بازیهای ویدئویی برای شناسایی الگوهای رفتاری مرتبط با ADHD استفاده کردهاند و نتایج اولیه امیدوارکننده هستند.
داروهای محرک مانند متیلفنیدیت و آمفتامینها بیش از پنج دهه بهعنوان درمان استاندارد استفاده میشوند. این داروها علائم بیشفعالی و نقص توجه را کاهش میدهند و عملکرد تحصیلی و اجتماعی کودک را بهبود میبخشند.
رویکردهای غیر دارویی شامل آموزش مهارتهای رفتاری، مدیریت تکالیف، حمایت روانشناختی، برنامهریزی روزانه و تنظیم خواب و فعالیت بدنی هستند. این روشها میتوانند به کاهش علائم ADHD کمک کنند و اثرات طولانیمدت داروها را تکمیل کنند.
هوش مصنوعی، بازیهای آموزشی و نرمافزارهای تعاملی بهعنوان ابزارهای تشخیصی و آموزشی جدید در مدیریت ADHD مطرح شدهاند. این روشها میتوانند اطلاعات دقیقتری از عملکرد توجه و رفتار کودک فراهم کنند.
با وجود پیشرفتهای علمی، همچنان خلأهایی در زمینه ایمنی درمانهای طولانیمدت، تأثیر سبک زندگی و تفاوتهای فردی در پاسخ به درمان وجود دارد. نیاز به مطالعات طولی و چندمرکزی برای ارزیابی اثرات ترکیبی درمانهای دارویی و رفتاری احساس میشود.
ADHD بیشفعالی یکی از پیچیدهترین اختلالات دوران کودکی است که عوامل ژنتیکی، عصبی و محیطی در بروز آن نقش دارند. درمانهای دارویی و غیر دارویی میتوانند علائم را کاهش دهند و کیفیت زندگی کودکان را بهبود بخشند. یافتههای نوین در زمینه مغز و رفتار، استفاده از هوش مصنوعی و فناوریهای نوین، مسیر جدیدی برای تشخیص و درمان دقیقتر این اختلال فراهم کردهاند. پژوهشهای آینده باید بر تعامل ژنتیک، محیط و سبک زندگی و همچنین اثرات طولانیمدت درمانها تمرکز کنند.
