به گزارش سرویس آموزش پایگاه خبری ساعدنیوز، مرسوم است که خانم ها ، بسیاری از امور مربوط به منزل، از جمله آشپزی ، نظافت ، انجام امور مربوط به تربیت فرزندان و مسائلی از این قبیل را در طول زندگی مشترک انجام می دهند ؛ با وجود آنکه عرف ، این وظایف را بر زنان بار می کند ، اما این امور ، به لحاظ شرعی و قانونی ، از وظایف زن محسوب نمی شوند. یکی از مسائلی که در حین طلاق ، مطرح شده و از حقوق زن ، شناخته می شود ، اجرت المثل یا بهای خدماتی است که زوجه ، خارج از حیطه وظایف شرعی و قانونی ، آنها را تقبل کرده و مبادرت به انجام آنها نموده است . بنابراین ، برای کسانی که قصد طلاق را دارند ، لازم است با مسئله اجرت المثل ، شرایط و میزان آن ، آشنا شوند. در همین راستا ، در این مقاله ، ابتدا به پاسخ این سوال ، می پردازیم که ، اجرت المثل زن چیست و میزان آن چگونه محاسبه می گردد؟
به طور کلی ، بر اساس قانون ، عمل هر شخصی ، محترم است و می توان برای آن ، اجرت و دستمزد در نظر گرفت . مفهوم اجرت المثل نیز در ماده 336 قانون مدنی ذکر شده است که بر اساس آن : " هر کس ، بر حسب امر دیگری ، اقدام به عملی کند که عرفا برای آن عمل ، اجرتی بوده یا آن شخص ، عادتا مهیای آن عمل باشد ، مستحق اجرت کار خود خواهد بود ؛ مگر اینکه معلوم شود که قصد تبرع داشته است. یکی از مصادیق اجرت المثل ، اجرت المثل ایام زوجیت یا اجرت المثل زن ، در زندگی زناشویی می باشد که احکام خاص خود را دارد . بر اساس تبصره الحاقی به ماده فوق الذکر، چنانچه زوجه ، کارهایی را که شرعا به عهده او نیست و عرفا ، برای آن امور ، اجرت المثل دریافت می شود ، با دستور زوج و عدم قصد تبرع ، یا همان کار مجانی انجام دهد و این موارد ، برای دادگاه نیز اثبات شود، دادگاه اجرت المثل کارهای انجام گرفته را محاسبه نموده و به پرداخت آن، حکم می نماید. برای آشنایی بیشتر با شرایط دریافت اجرت المثل زن و پاسخ به این سوال که اجرت المثل زن چگونه محاسبه می گردد ؟ در بخش بعدی ، به تفصیل، به توصیف هر یک از شرایط فوق پرداخته و منظور قانون گذار از شروط ذکر شده را توضیح خواهیم داد.
در قسمت قبل ، به توضیح مفهوم اجرت المثل زوجه ، بر اساس قانون ، پرداخته شد ؛ دریافت اجرت المثل از سوی زن ، منوط به وجود شرایطی است که در صورت حصول آن ها ، دادگاه ، اقدام به تعیین مبلغ و میزان اجرت المثل زن خانه دار خواهد کرد . همچنین ، اجرت المثل زن پس از فوت شوهر نیز ساقط نمی شود . مهم ترین شرایط مطالبه اجرت المثل ، برای زن در سال 1401 ، بر اساس تبصره الحاقی ماده 336 قانون مدنی می توان ، به موارد زیر ، اشاره نمود :
اولین شرط ، دریافت اجرت المثل ، انجام کارهایی می باشد که شرعا بر عهده زن نباشد ، بر اساس شرع ، انجام اعمالی ، مانند نظافت منزل ، آشپزی و حتی شیر دادن به فرزند ، از وظایف زن نبوده و او می تواند ، برای انجام این امور ، اجرت المثل ، دریافت کند .
شرط بعدی دریافت اجرت المثل زن ، انجام کارهایی می باشد که عرفا برای آن ، اجرت المثل ، پرداخت می شود ؛ مانند انجام کارهای منزل ، از جمله نظافت، آشپزی، نگهداری از فرزندان و سایر امور منزل ، که در عرف ایران ، در ازای انجام آنها ، کسب در آمد می شود .
شرط سوم ، در دریافت المثل ، این است که انجام امور فوق ، به دستور زوج بوده و زوجه به طور داوطلبانه ، اقدام به انجام آنها ننموده باشد . بنابراین، اموری که زوجه ، به اختیار خود ، مبادرت به انجام آن می کند ، از حیطه اجرت المثل خارج بوده ، و به آن ،اجرت المثل ، تعلق نمی گیرد .
شرط چهارم ، در دریافت اجرت المثل ، عدم قصد تبرع ، می باشد ؛ به عبارتی ، زوجه ، هنگام انجام امور فوق ، قصد انجام کار مجانی نداشته باشد . در این مورد ، اثبات تبرعی بودن انجام امور منزل ، توسط زن ، بر عهده شوهر می باشد . زیرا ، با وجود مطالبه اجرت المثل ، اصل بر عدم تبرع می باشد و در اینجا ، زوج است که می بایست ، خلاف این اصل را اثبات نماید .
شرط آخر در دریافت اجرت المثل ، اثبات موارد فوق در دادگاه می باشد ؛به عبارتی ، لازم است ، شرایط فوق ، از جمله ، عدم قصد تبرع و عمل به دستور زوج ، برای قاضی دادگاه ، مسجل گردد که البته ، این مورد ، گاهی می تواند سخت باشد ، چرا که اغلب زنان ، در زندگی مشترک ، به قصد دریافت مزد ، کارهای خانه و فرزندان را انجام نمی دهند ، اما این زوج است ، که باید ، خلاف این موضوع را اثبات نماید. همانطور که بررسی شد ، شرط تمکین از شرایط دریافت نفقه نبوده و در برخی موارد اجرت المثل زن ناشزه نیز ، قابل مطالبه می باشد ، زیرا گاهی زن تنها از تمکین خاص استنکاف نموده و از آنجا که در منزل همسر زندگی می کند و به انجام امور منزل اقدام می نماید ، مستحق دریافت اجرت المثل خواهد بود. لازم به ذکر است، اثبات قصد تبرع بر عهده مرد بوده و او می بایست، اثبات نماید که همسرش قصد کار مجانی داشته است، زیرا با مطالبه اجرت المثل از سوی زن ، اصل بر عدم تبرع انجام امور فوق قرار می گیرد و در این شرایط بر عهده مرد می باشد که خلاف این اصل را اثبات نماید.
اجرت المثل نه تنها به زنانی که در کابین شوهر از ابتداء تا زمان طلاق یا توافق زوجین بر مبنای طول مدت زندگی با نظر کارشناس (یا توافق زوجین) محاسبه میشود بلکه طبق مواد 336 و 337 قانون مدنی به سایر موارد مالی نیز تعلق میگیرد. که با زبان ساده میتوان گفت اجرت المثل وجهی است که بابت کارهایی که به عهده زن نبوده و با درخواست شوهر (زوج) انجام شده است اطلاق میگردد.
معمولاً اجرت المثل در زمانی به زوجه تعلق میگیرد که طلاق جاری شود زیرا در رسیدگی هایی که توسط دادگاه ها بعمل آمده است بعضاً تحت این عنوان اگر اجرت المثل زوجه در حین ادامه زندگی محاسبه و از زوج وصول شود. ممکن است تحولاتی در وضعیت زندگی و اموال زوج حاصل شود که این قضیه میتواند در روند دریافت اجرت المثل مؤثر باشد.
محاسبه اجرت المثل بر مبنای سنوات زندگی زناشوئی است و نحوه محاسبه آن اگر توافقی بین زوجین نباشد. توسط کارشناس با بررسی اموال منقول و غیرمنقول زوج تعیین میشود و معمولاً عرف جاری حداقل از مبلغ هشتصد هزار تومان شروع میشود تا اکتساب میزان ثروت زوج و گاه بصورت عدم ملائت زوج دادگاه مخیرات ترتیب دیگری اتخاذ کند.
محاسبه اجرت المثل فرآیندی کارشناسی است و بر اساس عوامل مختلفی تعیین میشود. دادگاه معمولاً پرونده را به کارشناس رسمی ارجاع میدهد تا مبلغ را برآورد کند. عوامل کلیدی عبارتند از:
مدت زندگی مشترک: هرچه دوره زوجیت طولانیتر باشد، مبلغ بالاتر میرود.
وضعیت شغلی زن: زنان خانهدار معمولاً اجرت بیشتری دریافت میکنند، زیرا زمان بیشتری صرف امور خانه کردهاند.
تعداد فرزندان: نقش زن در تربیت و مراقبت از فرزندان تأثیرگذار است.
توان مالی مرد: درآمد و وضعیت اقتصادی شوهر در تعیین مبلغ نقش دارد.
منطقه سکونت: هزینههای زندگی در شهرهای بزرگ مانند تهران بیشتر است و این در محاسبه لحاظ میشود.
برای مثال، در سال 1404، اجرت المثل برای یک زن خانهدار با 10 سال زندگی مشترک و دو فرزند، ممکن است بین 50 تا 200 میلیون تومان (بسته به عوامل) تخمین زده شود – البته این ارقام تقریبی هستند و نیاز به کارشناسی دقیق دارند. اگر به اعتراض به مبلغ نیاز باشد، میتوانید به هیئت کارشناسی مراجعه کنید تا تعدیل شود.
امیدوارم از محتوای مسائل حقوقی نهایت استفاده را برده باشید و برای کسانی که دچار مشکل حقوقی هستند، میتوانید ارسال نمایید. همچنین برای مشاهده ی مطالب پر محتوای دیگر میتوانید به بخش آموزش ساعدنیوز مراجعه نمایید. از همراهی شما بسیار سپاسگزارم .
