انواع مجازات عبارتست از:
حد قصاص تعزیر دیه
مجازات تعزیری چیست؟
مجازاتی که قصاص، دیه و حد نباشد، تعزیری است. مجازات دیه، قصاص و حد، مجازاتهایی هستند که قانون گذار با توجه به احکام شرعی تعیین میکند؛ برای مثال در شرع آمده است که مجازات جرم قتل، قصاص است. قانون گذار هم این حکم را از شرع گرفته و به صورت قانون در آورده است. اما همه جرائم در شرع پیش بینی نشده اند، برای این دسته از جرائم، خود قانون گذار اقدام به تعیین مجازات میکند. برای مثال جرائم راهنمایی رانندگی. در واقع هدف از مجازات تعزیری، جلوگیری از بهم ریختگی نظم عمومی، رعایت قوانین حکومتی و تادیب و تنبیه متهم است.
مجازات تعزیری چگونه تعیین می شود؟ همان طور اشاره شد نوع و سطح مجازات تعزیری توسط قاضی در دادگاه اصلح مشخص می شود. اما این که قاضی چه نوع تعزیری و با چه سطحی را برای محکوم در نظر بگیرد، به عوامل مختلفی بستگی خواهد داشت. از جمله این عوامل مهم می توان به موقعیت ذهنی و روانی فرد حین ارتکاب جرم، سطح آثار جرم، انگیزه های متهم و نیز شکل ارتکاب آن و … نام برد. از سوی دیگر، قاضی در این زمینه سوابق متهم، شرایط خانوادگی و سطح اجتماعی متهم را نیز در نظر خواهد گرفت.
درجات مجازات های تعزیری
درجات مجازات های تعزیری در قانون مجازات اسلامی به هشت دسته تقسیم شده است و به عبارت دیگر در صورتی که فردی مرتکب جرمی شود با توجه به جرمی که محقق می شود به یکی از درجههای مجازات محکوم می شود به عنوان مثال: مجرمی که جرم توهین را مرتکب شده است به مجازات درجه 7 محکوم می گردد که هر کدام دارای مدت مشخصی به صورت زیر می باشد:درجه1 درجه 2 درجه 3 درجه 4 درجه 5 درجه 6 درجه 7 درجه ٨
مجازات های تعزیری باید مادون حدود و کمتر از مجازات های حدی باشند و برخلاف حدود در تعزیرات میزان مجازات براساس قانون مشخص شده و قاضی در تعیین آن مواردی را مدنظر قرار می دهد. به بیان ساده تر انگیزه، سوء پیشینه و شخصیت مرتکب جرم برای تعیین میزان مجازاتها و حبس های تعزیری مدنظر قاضی قرار می گیرد.
دادگاه در صدور حکم تعزیری، با رعایت مقررات قانونی، موارد زیر را مورد توجه قرار می دهد:
انگیزه مرتکب و وضعیت ذهنی و روانی وی حین ارتکاب جرم
شیوه ارتکاب جرم، گستره نقض وظیفه و نتایج زیان بار آن
اقدامات مرتکب پس از ارتکاب جرم
سوابق و وضعیت فردی، خانوادگی و اجتماعی مرتکب و تأثیر تعزیر بر وی
انواع جرایم تعزیری
اگر چه گستره جرایم تعزیری بسیار وسیع می باشد با این حال در اینجا به تعدادی از آنها که در زمره حکم تعزیر قرار می گیرد اشاره می کنیم. این جرایم عبارت اند از:
نقض مقرارات حکومتی شکستن محرمات شرعی برهم زدن نظامات اجتماعی و منفعت عام مواردی نظیر شکستن مقررات راهنمایی و رانندگی و … احتکار کلاهبرداری فرار مالیاتی قاچاق ارز کم فروشی گران فروشی
حبس تعزیری
حبس تعزیری به حبسی گفته می شود که در برابر حبس ابدی (حدود الله) قرار گرفته باشد. این نوع مجازات که به نوعی تادیب محسوب می شود، بر طبق شرع و ماده ۱۶ قانون مجازات اسلامی ایران در اختیار حاکم قرار گرفته است. البته لازم به ذکر است در برخی مواقع حبس تعزیری در برابر حبس تعلیقی قرار می گیرد و در نهایت متهم محکوم به اجرای آن حکم نخواهد بود.
شلاق تعزیری
همانطور که در مورد مجازات تعزیری و حکم تعزیری توضیح دادیم، شلاق تعزیری نیز همانطور خواهد بود. به عنوان مثال خوب است بدانید ملاک اصلی تعزیر کمتر بودن آن نسبت به حد خواهد بود، در مجازات های تعزیری باید بدانید که قاضی و شخصی که حکم تعزیری را صادر می کند، می تواند امتیازاتی را برای متهم در نظر گیرد. در شلاق تعزیری هم باید گفت تمام موارد بالا در نظر گرفته خواهد شد و نوع و درجه آن در شرع تعیین شده است. شلاق تعزیری در دادگستری و در حضور دادستان زده خواهد شد، در مورد شلاق های حد باید گفت که در انظار مردم اجرا خواهد شد.
آیا می توان حبس تعزیری را با مجازات دیگری جایگزین کرد؟
اگر حکم حبس تعزیری برای مدت یک سال یا زمانی کمتر از آن صادر شود، طبق ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی، قاضی می تواند این حکم را به جزای نقدی تبدیل کرده و یا اینکه محکوم به جای تحمل حبس، نوعی از خدمات عمومی را که قاضی تعیین کننده آن است، بدون دریافت دستمزد انجام دهد. به اتخاذ این تصمیمات از سوی قاضی به جای تحمل حبس، مجازات های جایگزین حبس تعزیری گفته می شود و این جایگزینی ها در مورد دیگر انواع حبس قابل اجرا نمی باشد.
چه کسانی به حبس تعزیری محکوم می شوند؟
حبس تعزیری برای تخلفات شرعی و اعمال حرام در نظر گرفته شده است. در واقع این نوع حبس برای آن دسته از جرایمی است که برایشان در شرع مجازات دقیق تعیین نشده است. برخی تصور می کنند که حبس تعزیری قابل فروش است، در صورتی که چنین چیزی صحت ندارد. اما می توان حبس تعزیری را به جزای نقدی تبدیل نمود.
تعویق صدور حکم
طبق ماده ۴۰ قانون مجازات اسلامی در صورتی که حبس، تعزیری بوده و میزان آن دو سال یا کمتر از دو سال باشد با وجود برخی شرایط، قاضی می تواند برای مدت ۶ ماه تا ۲ سال صدور حکم را به تعویق بیندازد و در این مدت، به جای زندانی کردن فرد برای وی اموری همچون انجام فعالیت های حرفه ای خاص تعیین کند و پس از سپری شدن مدت مقرر و براساس پای بندی فرد مجرم به دستورات دادگاه، برای فرد حکم صادر کند که در این صورت اگر فرد به تمامی ِ دستورات دادگاه در این مدت عمل کرده باشد، امکان این را دارد که از همه مجازات حبس به طور کلی معاف شود. در این حالت حبس این فرد حبس تعزیری است و با توجه به اینکه صدور حکم حبس وی به تعویق افتاده است، به این نوع از حبس تعزیری، حبس تعویقی گفته می شود.
تعلیق اجرای مجازات
طبق ماده ۴۱ قانون مجازات اسلامی، در برخی از جرایم در صورتی که مجازات تعیین شده برای یک جرم، حبس تعزیری بوده و میزان آن ۱۵ سال یا کمتر از ۱۵ سال باشد، قاضی می تواند پس از صدور حکم و در صورت وجود شرایطی که قانون گذار تعیین کرده است، اجرای تمام حبس یا قسمتی از آن را برای مدت یک تا پنج سال معلق نماید. پس از تعلیق اجرای حبس تعزیری، فرد مجرم به جای زندانی شدن، آزاد می شود و اگر در مدت تعلیق اجرای حبس مرتکب جرم دیگری نشود، این محکومیت از پیشینه کیفری فرد پاک می شود. در این حالت به این نوع حبس تعزیری، حبس تعلیقی گفته می شود.
مجازات های جایگزین حبس
به موجب ماده ۶۴ قانون مجازات اسلامی افرادی که در جرایم عمدی به یک سال یا کمتر از یک سال حبس تعزیری محکوم می شوند، به مجازات های جایگزین از قبیل جزای نقدی و انجام خدمات عمومی رایگان محکوم می شوند. این جایگزین های حبس صرفا در مورد حبس تعزیری اعمال می شوند.
