اما واقعیت این است که این نشانهها میتوانند زنگ خطر ابتلا به فیستول روده بزرگ یا فیستول آنال و رکتال باشند؛ بیماریای که اگر به موقع تشخیص داده شود، به طور کامل قابل درمان است. در ادامه به بررسی روشهای درمان خانگی و دارویی، درمان با لیزر و جراحی فیستول خواهیم پرداخت.
فیستول به معنای ایجاد یک اتصال یا مسیر غیرطبیعی بین دو عضو یا دو رگ در بدن است که به طور طبیعی نباید به یکدیگر متصل باشند. از شایعترین انواع آن میتوان به فیستول مقعد و فیستول روده (رکتال) اشاره کرد. این نوع فیستولها معمولاً بین کانال مقعد یا انتهای روده (رکتوم) و پوست اطراف مقعد ایجاد میشوند و میتوانند علائمی مانند درد مداوم، تورم، ترشح چرک یا خون، سوزش و ناراحتی هنگام اجابت مزاج را به همراه داشته باشند.
فیستول رکتال اغلب در نتیجه عفونتهای مزمن، آبسههای درمان نشده یا بیماریهای التهابی روده به وجود میآید. در بسیاری از موارد، بیمار پس از تخلیه آبسه یا مصرف دارو تصور میکند مشکل برطرف شده است، اما پس از مدتی علائم دوباره بازمیگردند. این عود مکرر یکی از نشانههای اصلی وجود فیستول و باقی ماندن مسیر عفونی در بدن است.
در صورت عدم درمان به موقع، فیستولها ممکن است منجر به عفونتهای مکرر، تشکیل آبسههای جدید و در موارد شدید حتی سپسیس شوند؛ به همین دلیل تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمان مناسب نقش بسیار مهمی در پیشگیری از عوارض جدیتر دارد.
فیستولها بر اساس محل ایجاد و بخشهایی از بدن که به یکدیگر متصل میکنند، دستهبندی میشوند. انواع اصلی فیستول عبارتاند از:
توضیحات | علل شایع | نوع فیستول |
اتصال غیرطبیعی بین کانال مقعد و پوست اطراف آن | عفونت، آبسه | فیستول مقعدی |
اتصال بین رکتوم و یک عضو دیگر یا پوست | جراحی، آسیب، بیماریهای زمینهای | فیستول رکتال |
ایجاد مسیر غیرطبیعی در اطراف مقعد | عفونت، بیماری کرون | فیستول پریآنال |
Fistulas are classified by their location and the areas they connect. The main types are:
Anal Fistula: An abnormal connection between the inside of the anus and the skin around it.
Rectal Fistula: A connection between the rectum and another organ or the skin.
Perianal Fistula: A fistula that connects the anal canal to the skin around the anus.
int.livhospital.com
با این که جراحی رایجترین و قطعیترین روش درمان فیستول محسوب میشود، بسیاری از بیماران بهویژه در مراحل اولیه بیماری یا افرادی که شرایط انجام جراحی را ندارند، به دنبال روشهای غیرتهاجمی و طبیعی هستند. در اینجا ما با تمرکز بر گزینههای درمانی جراحی و غیرجراحی، تلاش میکنیم بهترین راهکار را برای کاهش علائم و درمان فیستول در اختیار بیماران قرار دهیم.
بسیاری از افراد در جستجوی راهی برای درمان خانگی فیستول هستند. واقعیت این است که درمانهای خانگی میتوانند به کاهش علائم کمک کنند، اما درمان قطعی محسوب نمیشوند. روشهای خانگی برای کمک به درمان فیستول به شرح زیر است:
نشستن روزانه در لگن آب گرم (Sitz bath)
رعایت دقیق بهداشت ناحیه مقعد
مصرف مایعات و غذاهای پرفیبر برای جلوگیری از یبوست
پرهیز از نشستن طولانیمدت
کاهش مصرف غذاهای تند و محرک
این اقدامات میتوانند درد و التهاب را کاهش دهند، اما مسیر فیستول را از بین نمیبرند.
همچنین در مقالهای از سایت کلینیک زارعی، راهکارهای مختلف برای درمان خانگی فیستول و سایر روشهای پزشکی پیشنهاد شده، اما در نهایت بر این نکته تاکید شده که:
درمانهای خانگی و دارویی که تا به امروز برای این بیماری وجود دارد، پاسخگوی درمان قطعی فیستول نیست و تنها در بهبود و کاهش علائم بیماری مثل درد، خارش و .. و یا جلوگیری از عفونت آن موثر است.
تنها راهکار قطعی و موثر برای رهایی از این بیماری، درمان فیستول با لیزر و عمل جراحی است. لیزر درمانی می تواند بدون احساس درد، خونریزی و به طور قطعی این بیماری را درمان نماید اما عمل جراحی با دردسرها و عوارض خاص خود مانند دوره نقاهت طولانی و بستری در بیمارستان، درد، خونریزی و امکان ابتلا به سایر عفونت ها همراه است.
در مراحل اولیه یا در کنار سایر درمانها، پزشک ممکن است از دارو استفاده کند. درمان دارویی معمولا شامل موارد زیر است:
آنتیبیوتیکها برای کنترل عفونت
پمادها و داروهای موضعی
داروهای ضدالتهاب
نکته مهم اینجاست که داروها تنها به کنترل عفونت و کاهش علائم کمک میکنند و به تنهایی باعث بسته شدن فیستول نمیشوند. به همین دلیل، درمان دارویی اغلب موقتی است.
در اغلب موارد، جراحی و لیزر، تنها راههای درمان قطعی فیستول روده بزرگ است. انتخاب روش جراحی به محل، عمق و پیچیدگی فیستول بستگی دارد. رایجترین روشهای جراحی فیستول به شرح زیر است:
فیستولوتومی: باز کردن مسیر فیستول برای ترمیم تدریجی
لیزر فیستول: روشی کمتهاجمی با درد و خونریزی کمتر
ستون (Seton): استفاده از نخ مخصوص برای تخلیه عفونت
جراحیهای پیشرفته با حفظ عضلات اسفنکتر
روشهای نوین جراحی مثل لیزر باعث شدهاند دوران نقاهت کوتاهتر و احتمال عوارضی مانند بی اختیاری به حداقل برسد.
به تعویق انداختن درمان میتواند عوارض جدی به همراه داشته باشد، از جمله:
گسترش مسیرهای فیستولی
تخریب عضلات مقعد
افزایش خطر بی اختیاری
عفونتهای گستردهتر
پیچیدهتر شدن جراحی و افزایش هزینهها
تشخیص زودهنگام، درمان سادهتر و نتایج بهتری را به دنبال دارد.
اگر موارد زیر را داشته باشید، احتمال ابتلا به فیستول مقعدی در شما بیشتر است:
سابقه آبسه مقعدی - حدود نیمی از افرادی که آبسه دارند، بعداً دچار فیستول میشوند، حتی اگر آبسه به خودی خود تخلیه شود.
بیماری کرون یا کولیت - این بیماریهای طولانی مدت روده باعث التهاب میشوند که میتواند به ناحیه اطراف مقعد آسیب برساند.
اسهال مزمن - اسهال مداوم میتواند پوست مقعد را تحریک کرده و خطر عفونت را افزایش دهد.
عفونت در ناحیه مقعد - عفونتهای مکرر میتوانند بر غدد نزدیک مقعد تأثیر بگذارند.
آسیب یا ضربه به ناحیه مقعد - هرگونه آسیب به این ناحیه میتواند منجر به تحریک یا عفونت شود.
جراحی یا پرتودرمانی برای سرطان مقعد یا رکتوم - این درمانها ممکن است بافتها را تضعیف یا زخم کنند که بعداً میتوانند فیستول تشکیل دهند.
سن حدود 40 سال - فیستولهای مقعدی در بزرگسالان به ویژه در دهه 40 زندگی، شایعتر هستند.
فیستول مقعد و رکتال بیماریای آزاردهنده اما کاملا قابل درمان است. اگرچه روشهای خانگی و دارویی میتوانند علائم را کاهش دهند، اما درمان قطعی اغلب نیازمند مداخله جراحی است. خوشبختانه امروزه با پیشرفت روشهای درمانی، جراحی فیستول با کمترین درد و کوتاهترین دوران نقاهت انجام میشود. اگر علائم مشکوک دارید، بهترین تصمیم مشاوره با پزشک متخصص و انتخاب روش درمانی مناسب است؛ اقدامی که میتواند از بروز عوارض جدی در آینده جلوگیری کند.
