به گزارش سرویس سیاسی پایگاه خبری ساعدنیوز، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، روز چهارشنبه به همتای ایرانی خود در پکن گفت که چین، ایران و ایالات متحده را به منطقی ماندن، خویشتنداری، بازگشت به تفاهمنامه اسلامآباد و «مشارکت در مشورتهای اساسی» تشویق میکند. به گفته وزارت امور خارجه چین وانگ گفت: «ما از همه طرفها میخواهیم که اقدامات مؤثری برای بازگشایی تنگه هرمز در اسرع وقت انجام دهند» تا ثبات حملونقل انرژی بینالمللی و زنجیرههای تأمین تضمین شود. وی افزود که چین «نمیخواهد شاهد سرایت تنشهای منطقهای به یمن و دریای سرخ باشد».
وانگ یی به عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران که در سفری یک روزه به پکن رفت، گفت: تهران و واشنگتن باید «مکانیسم مذاکره را بر اساس اجماعی که تاکنون حاصل شده است، بازسازی کنند». طبق بیانیه وزارت امور خارجه چین، وانگ یی در این دیدار به عراقچی گفت، ادامه درگیری بین واشنگتن و تهران بهنفع هیچیک از طرفها نیست. وانگ یی از همه طرفها خواست که در مورد بازگشایی تنگه هرمز، اقداماتی مؤثر انجام دهند. عراقچی نیز در این دیدار، ریشه شرایط کنونی در منطقه را ناشی از تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران دانست و با اشاره به اینکه مبارزه، مقاومت و ایستادگی ملت ایران موجب ناکامی و شکست متجاوزان در دستیابی به اهداف نامشروعشان شد از موضع اصولی چین در محکوم کردن نقض اصول بنیادین منشور ملل متحد توسط آمریکا و اسرائیل همچنین رویکرد مسئولانه آن کشور در قبال سوءاستفاده آمریکا از شورای امنیت سازمان ملل تقدیر کرد. عراقچی تصریح کرد، شرایط منطقه بعد از جنگ تجاوزکارانه علیه ایران دچار تغییرات اساسی شده است و در نظم جدید منطقهای که با گفتوگو و همکاری کشورهای منطقه همراه خواهد بود، جایی برای حضور و دخالتهای نیروهای بیگانه وجود ندارد. عراقچی گفت، جمهوری اسلامی ایران ضمن آمادگی کامل برای دفاع مقتدرانه از حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی و صیانت از امنیت و منافع ملی ایران در مقابل متجاوزان از راهحلهای دیپلماتیک که حقوق ملت ایران را تأمین کند، استقبال میکند.
شاید مهمترین نکته در سفر عباس عراقچی به پکن نه آن چیزی باشد که چین درباره آمریکا و اسرائیل میگوید بلکه چیزی باشد که این کشور مستقیماً از ایران میخواهد. در سالهای اخیر، پکن یکی از مهمترین شرکای سیاسی ایران بوده است؛ کشوری که در برابر سیاست فشار حداکثری آمریکا مواضعی انتقادی اتخاذ کرده، با تهران توافق جامع همکاری راهبردی امضا کرده و به خریدار اصلی نفت ایران تبدیل شده است. اما اکنون در بحبوحه بحران منطقهای، لحن پکن در یک حوزه مشخص تغییر کرده است: امنیت تنگه هرمز. وانگ یی در دیدار با عراقچی، نهتنها بر توقف درگیری و بازگشت به مذاکره تأکید کرد بلکه مشخصاً خواستار «اقدامات مؤثر» برای بازگشایی هرمز شد. این درخواست زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم چین در گذشته تلاش کرده بود در مواضع عمومی خود از تبدیل اختلاف با ایران به یک رویارویی مستقیم پرهیز کند. اکنون اما به نظر میرسد، بحران هرمز به جایی رسیده که پکن دیگر نمیتواند صرفاً از فاصله گرفتن آمریکا و اسرائیل از ایران سخن بگوید و نسبت به تبعات اقدامات تهران سکوت کند.
این تغییر لزوماً بهمعنای فاصله گرفتن چین از ایران نیست؛ اما نشانهای از محدودیتهای حمایت پکن از تهران است. چین ممکن است از موضع ایران در برابر فشار آمریکا حمایت کند اما زمانی که بحران مستقیماً تجارت و انرژی چین را تهدید کند، اولویتهای اقتصادی این کشور خود را نشان میدهد.
پیشتر حسین مرعشی، دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی در گفتوگو با اکو ایران گفته بود، طرف چینی «خیلی روشن» به ایران اعلام کرده که پیش از سفر قالیباف به چین، تهران باید تنگه هرمز را باز کند، از کشتیها عوارض دریافت نکند و مسائل خود با عربستان سعودی و آمریکا را حل کند. این اظهارات در داخل ایران بازتاب زیادی داشت و دفتر نماینده ویژه ایران در امور چین صحت آن را رد کرد. اما با این حال نمیتوان واقعیات موجود در روابط تهران- پکن را نادیده گرفت. اظهارات علنی وانگ یی اکنون بخش مهمی از آن تصویر را دوباره به مرکز توجه آورده است. وزیر امور خارجه چین صراحتاً درباره ضرورت بازگشایی هرمز سخن گفته است؛ موضوعی که نشان میدهد، حساسیت پکن نسبت به این گذرگاه صرفاً یک برداشت رسانهای یا تحلیل بیرونی نیست و این مواضع نشان میدهد که چین در برابر مسئله هرمز انتظار مشخصی از تهران دارد.
این مسئله در مناسبات اقتصادی دو کشور نیز دیده میشود. با وجود روابط سیاسی نزدیک، شرکتهای بزرگ انرژی دولتی و مؤسسات مالی چین در بسیاری از موارد از سرمایهگذاری مستقیم و گسترده در ایران اجتناب کردهاند تا در معرض تحریمهای ثانویه آمریکا قرار نگیرند. خرید نفت ایران نیز عمدتاً از طریق پالایشگاههای مستقل و خصوصی موسوم به «تیپات» و سازوکارهای مالی خارج از شبکه سوئیفت انجام میشود. سامانه پرداخت بینبانکی فرامرزی چین، CIPS، بخشی از زیرساخت مالی این تجارت را فراهم میکند. این واقعیتها نشان میدهد که رابطه تهران و پکن با وجود نزدیکی سیاسی، محدودیتهای اقتصادی جدی دارد. چین حاضر است از همکاری با ایران منافع مشخصی بهدست آورد اما همزمان مراقب است این رابطه به رویارویی مستقیم با ساختار مالی و تجاری غرب تبدیل نشود.
زمانبندی سفر عراقچی نیز بر اهمیت این تغییر لحن میافزاید. شی جینپینگ قرار است 24 سپتامبر با دونالد ترامپ دیدار کند و ایران یکی از موضوعاتی است که در مناسبات چین و آمریکا اهمیت دارد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا نیز گفته است، ترامپ و شی به مذاکرات خود درباره ارتباطات مالی ایران و چین با تهران ادامه خواهند داد. بنابراین پکن همزمان با تهران و واشنگتن در حال گفتوگوست. برای چین، حفظ رابطه با ایران میتواند یک اهرم دیپلماتیک در برابر آمریکا باشد؛ اما همین رابطه زمانی برای پکن ارزشمندتر است که موجب بیثباتی گسترده در اقتصاد جهانی نشود.از این منظر، درخواست چین برای بازگشایی هرمز را میتوان بخشی از تلاش پکن برای مدیریت هزینههای بحران دانست. چین نمیخواهد در شرایطی قرار گیرد که حمایت سیاسی از ایران، امنیت انرژی و تجارت خودش را با خطر مواجه کند.
وانگ یی در دیدار با عراقچی گفت: «وضعیت کنونی بار دیگر نشان میدهد که معماری امنیتی موجود در خاورمیانه ناکافی است و نیاز به اصلاح و تقویت دارد». او همچنین بر آمادگی چین برای ترویج صلح، انصاف و عدالت در منطقه تأکید کرد و گفت، سیاست چین در قبال ایران ثابت و پایدار مانده است. اما همین تأکید بر ثبات سیاست چین در کنار مطالبه صریح برای بازگشایی هرمز، پرسش مهمی را مطرح میکند: اگر سیاست کلی پکن تغییر نکرده، چرا مطالبه آن از تهران صریحتر شده است؟ پاسخ را شاید باید در تغییر شرایط جستوجو کرد نه الزاماً تغییر متحدان. چین همچنان از نزدیکی با ایران سود میبرد اما بحران منطقهای اکنون هزینههای این رابطه را برای پکن ملموستر کرده است. به همین دلیل آنچه در رفتار اخیر چین برجسته شده، بیشتر از آنکه یک چرخش کامل در سیاست خارجی باشد، تغییر در مرزهای حمایت از تهران است. پکن همچنان ایران را شریکی مهم میداند اما همزمان نشان میدهد که این شراکت در جایی که پای امنیت انرژی، کشتیرانی و تجارت جهانی چین به میان میآید، محدودیت دارد. پیام تازه پکن را میتوان در همین نقطه خلاصه کرد: چین همچنان در برابر فشار آمریکا از گفتوگو با ایران و حفظ روابط تهران و پکن حمایت میکند اما از تهران نیز انتظار دارد، هزینههای منطقهای این همکاری را برای اقتصاد چین افزایش ندهد.
در این معادله، تنگه هرمز فقط یک گذرگاه دریایی نیست؛ آزمونی برای حدود واقعی شراکت تهران و پکن است.
