به گزارش سرویس مجله خانواده پایگاه خبری تحلیلی ساعدنیوز، کودکان برای رشد سالم روانی و اجتماعی، نیاز عمیقی به پذیرفته شدن، دوست داشته شدن و تعلق داشتن دارند. زمانی که کودک به هر دلیلی در جمع خانواده، مدرسه یا گروه همسالان احساس طردشدگی میکند، این نیاز اساسی برآورده نمیشود و پیامدهای عاطفی و رفتاری قابلتوجهی به دنبال خواهد داشت. طردشدگی میتواند زمینهساز کاهش عزتنفس، اضطراب، افسردگی، انزوا یا حتی پرخاشگری شود. بنابراین آگاهی والدین و مربیان از شیوههای صحیح برخورد با کودک طردشده، نقش تعیینکنندهای در بازسازی سلامت روان و اجتماعی او دارد.
طردشدگی به حالتی گفته میشود که کودک احساس کند دیده، شنیده یا پذیرفته نمیشود. این طرد ممکن است آشکار باشد؛ مانند نادیده گرفته شدن، تمسخر یا کنار گذاشته شدن از بازیها، یا پنهان و تدریجی؛ مانند بیتوجهی عاطفی، مقایسه منفی یا کمارزش جلوه دادن احساسات کودک.
طرد در خانواده (بیتوجهی، تبعیض، مقایسه با خواهر یا برادر)
طرد در مدرسه (نادیده گرفتن توسط معلم یا همکلاسیها)
طرد در جمع همسالان (نداشتن دوست، کنار گذاشته شدن از گروه)
شناخت نشانهها، اولین قدم در کمک به کودک است. برخی از مهمترین نشانهها عبارتاند از:
گوشهگیری و انزوا
کاهش اعتمادبهنفس
پرخاشگری یا رفتارهای جلب توجه
اضطراب، ترس یا غم مداوم
افت تحصیلی
وابستگی بیش از حد یا برعکس، کنارهگیری شدید
این نشانهها ممکن است بسته به سن کودک و شدت طردشدگی، متفاوت بروز پیدا کنند.
خانواده امنترین پناهگاه کودک است. نحوهی برخورد والدین میتواند یا زخم طردشدگی را عمیقتر کند یا مسیر ترمیم را هموار سازد.
مهمترین نیاز کودک طردشده، احساس پذیرفته شدن است. والدین باید به کودک اطمینان دهند که:
دوستداشتنی است
ارزشمند است
بودنش مهم است
این پیام باید هم در گفتار و هم در رفتار منتقل شود.
کودک طردشده نیاز دارد احساساتش شنیده شود، نه قضاوت. والدین باید:
با صبر گوش دهند
احساسات کودک را انکار نکنند
جملاتی مانند «میفهمم ناراحت شدی» استفاده کنند
همدلی، اولین قدم برای بازسازی امنیت عاطفی کودک است.
یکی از اشتباهات رایج، سرزنش کودک برای طرد شدن است؛ مانند:
«حتماً خودت کاری کردی که دوستت ندارن.»
این جملات عزتنفس کودک را بهشدت تخریب میکند. همچنین مقایسه با دیگران، احساس ناکافی بودن را تشدید میکند و باید کاملاً کنار گذاشته شود.
طردشدگی اغلب با کاهش عزتنفس همراه است. والدین و مربیان باید آگاهانه برای تقویت آن اقدام کنند.
تمرکز بر توانمندیها و نقاط قوت کودک
تشویق تلاش، نه فقط نتیجه
دادن مسئولیتهای متناسب با سن
احترام به نظر و احساس کودک
وقتی کودک احساس ارزشمندی کند، راحتتر میتواند با تجربه طردشدگی کنار بیاید.
بخشی از طردشدگی کودکان به ضعف در مهارتهای اجتماعی برمیگردد. آموزش این مهارتها نقش پیشگیرانه و درمانی دارد.
شروع و حفظ دوستی
گوش دادن فعال
ابراز احساسات به شیوه سالم
حل تعارض بدون پرخاشگری
این آموزشها بهتر است بهصورت بازی، نقشآفرینی و تمرین عملی انجام شود.
مدرسه یکی از مهمترین محیطهای اجتماعی کودک است. معلمان میتوانند:
از طرد شدن دانشآموزان جلوگیری کنند
فضای مشارکتی و عادلانه ایجاد نمایند
رفتارهای تبعیضآمیز را شناسایی و اصلاح کنند
همکاری والدین با مدرسه، نقش کلیدی در حمایت از کودک طردشده دارد.
حمایت از کودک طردشده نباید مقطعی باشد. این کودک نیاز به حضور پایدار، محبت مداوم و امنیت عاطفی دارد. توجه مستمر، حتی در روزهای عادی، پیام ارزشمندی را به کودک منتقل میکند.
در مواردی که طردشدگی شدید یا طولانیمدت است و نشانههایی مانند افسردگی، اضطراب شدید یا افت عملکرد دیده میشود، مراجعه به روانشناس کودک ضروری است. مداخلهی تخصصی میتواند از آسیبهای عمیقتر جلوگیری کند.
بهبود کودک طردشده زمانبر است. والدین باید صبور باشند و انتظار تغییر فوری نداشته باشند. همدلی، ثبات رفتاری و حمایت مداوم، مهمترین ابزارهای درمانی در این مسیر هستند.
کودک طردشده، بیش از هر چیز به درک، پذیرش و حمایت نیاز دارد. برخورد درست با این کودکان میتواند تجربهی تلخ طردشدگی را به فرصتی برای رشد عاطفی و تقویت شخصیت تبدیل کند. خانواده، مدرسه و جامعه با همکاری یکدیگر میتوانند زمینهی بازگشت اعتمادبهنفس، احساس تعلق و سلامت روان کودک را فراهم آورند. توجه به این موضوع، سرمایهگذاری ارزشمندی برای آیندهی فردی و اجتماعی کودکان است.
