دلایل فتق نافی در کودکان و روش های درمان آن چیست؟

1. فتق نافی چیست؟

فتق نافی زمانی رخ می‌دهد که بخشی از روده یا بافت‌های داخل شکم از طریق یک ضعف یا سوراخ در عضلات دیواره شکم در ناحیه ناف بیرون بزند. در دوران جنینی، ناف محل عبور بند ناف است و پس از تولد، این ناحیه باید به‌طور کامل بسته شود. اگر این بسته شدن به‌درستی انجام نشود، احتمال ایجاد فتق نافی وجود دارد.

ویژگی‌های اصلی فتق نافی:

• برجستگی در ناحیه ناف

• اغلب بدون درد

• افزایش اندازه هنگام گریه یا فشار

• امکان بازگشت برجستگی با فشار ملایم

2. دلایل ایجاد فتق نافی در کودکان

2–1. بسته نشدن کامل حلقه ناف

شایع‌ترین علت فتق نافی، بسته نشدن کامل عضلات اطراف ناف پس از تولد است. این مسئله معمولاً یک نقص تکاملی محسوب می‌شود و تقصیر مراقبت‌های پس از تولد نیست.

2–2. نارس بودن نوزاد

نوزادان نارس بیشتر در معرض فتق نافی قرار دارند، زیرا:

• عضلات شکمی آن‌ها هنوز به‌طور کامل تکامل نیافته

• بافت‌های همبند ضعیف‌تر هستند

2–3. وزن کم هنگام تولد

کودکانی که با وزن کم متولد می‌شوند، بیشتر دچار ضعف دیواره شکم هستند که می‌تواند زمینه‌ساز فتق نافی شود.

2–4. عوامل ژنتیکی

در برخی موارد، سابقه خانوادگی فتق نافی یا سایر فتق‌ها می‌تواند احتمال بروز این عارضه را افزایش دهد.

2–5. افزایش فشار داخل شکم

عواملی که باعث افزایش فشار داخل شکم می‌شوند، مانند:

• گریه‌های شدید و مداوم

• یبوست مزمن

• سرفه‌های طولانی

می‌توانند باعث نمایان‌تر شدن فتق نافی شوند، هرچند علت اصلی ایجاد آن نیستند.

3. علائم و نشانه‌های فتق نافی

فتق نافی معمولاً بدون علامت است، اما علائم شایع آن عبارت‌اند از:

• برجستگی نرم و گرد در ناحیه ناف

• تغییر اندازه برجستگی در حالت‌های مختلف

• نبود درد یا ناراحتی در اغلب موارد

علائم هشداردهنده (نادر):

• درد شدید

• قرمزی یا التهاب ناف

• سفت و غیرقابل برگشت شدن برجستگی

• استفراغ یا بی‌قراری شدید کودک

در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

4. تشخیص فتق نافی در کودکان

تشخیص فتق نافی معمولاً با معاینه بالینی انجام می‌شود و نیاز به آزمایش‌های پیچیده ندارد. پزشک با مشاهده و لمس ناحیه ناف، وجود فتق را تشخیص می‌دهد.

در موارد نادر یا مشکوک:

• سونوگرافی شکم
  ممکن است برای بررسی دقیق‌تر انجام شود.

5. روش‌های درمان فتق نافی در کودکان

5–1. درمان غیرجراحی (انتظار و پیگیری)

در بیش از 80 تا 90 درصد موارد، فتق نافی تا سن 3 تا 5 سالگی خودبه‌خود بسته می‌شود. به همین دلیل، رویکرد اصلی درمان در کودکان خردسال، صبر و پیگیری منظم است.

نکات مهم:

• نیازی به ماساژ یا فشار دادن نیست

• استفاده از چسب، سکه یا باند روی ناف توصیه نمی‌شود

• معاینات دوره‌ای کافی است

  

5–2. درمان جراحی

جراحی در موارد زیر توصیه می‌شود:

• باقی ماندن فتق پس از 4 یا 5 سالگی

• بزرگ بودن دهانه فتق

• بروز عوارض مانند گیر افتادن روده

• دردناک یا غیرقابل برگشت شدن فتق

ویژگی‌های جراحی فتق نافی:

• عمل ساده و کوتاه

• انجام معمولاً به‌صورت سرپایی

• دوران نقاهت کوتاه

• نتایج بسیار موفق

6. باورهای نادرست درباره فتق نافی

برخی باورهای غلط می‌توانند برای کودک خطرناک باشند، از جمله:

• بستن سکه یا اشیای فلزی روی ناف

• فشار دادن مداوم فتق

• ماساژ شدید ناحیه ناف

این روش‌ها نه‌تنها کمکی نمی‌کنند، بلکه ممکن است باعث عفونت یا آسیب پوستی شوند.

7. نقش والدین در مراقبت از کودک مبتلا به فتق نافی

والدین می‌توانند با اقدامات زیر نقش مؤثری داشته باشند:

• حفظ آرامش و پرهیز از نگرانی بی‌مورد

• پیگیری منظم معاینات پزشکی

• توجه به علائم هشداردهنده

• جلوگیری از یبوست کودک