به گزارش سرویس مجله خانواده پایگاه خبری تحلیلی ساعدنیوز،فضای مجازی امروزه به یکی از اصلیترین بسترهای سرگرمی، آموزش و ارتباط برای کودکان تبدیل شده است. تلفنهای هوشمند، تبلتها، شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین و پلتفرمهای ویدیویی، دنیایی جذاب و در دسترس برای کودک فراهم کردهاند. با این حال، کودکانی که هنوز از نظر شناختی و هیجانی در حال رشد هستند، توان تشخیص کامل خطرات و پیامدهای این فضا را ندارند. نبود نظارت و آموزش صحیح میتواند آسیبهای جدی و گاه جبرانناپذیری به کودک وارد کند. شناخت این خطرات، نخستین گام برای پیشگیری و مدیریت صحیح استفاده کودکان از فضای مجازی است.
یکی از مهمترین خطرات فضای مجازی برای کودکان، دسترسی آسان به محتوای نامناسب است. حتی با یک جستوجوی ساده یا پیشنهاد الگوریتمها، کودک ممکن است با تصاویر، ویدئوها یا مطالبی مواجه شود که برای سن او مناسب نیست.
این محتوا میتواند شامل:
خشونت
الفاظ و رفتارهای ناپسند
محتوای ترسناک
محتوای جنسی
قرار گرفتن زودهنگام کودک در معرض چنین محتواهایی میتواند باعث اضطراب، ترس، سردرگمی ذهنی و تحریف درک او از روابط انسانی شود.
فضای مجازی بهگونهای طراحی شده است که کاربران را برای مدت طولانی درگیر نگه دارد. کودکان به دلیل ضعف در خودکنترلی، بیش از بزرگسالان در معرض اعتیاد به اینترنت و بازیهای آنلاین قرار دارند.
نشانههای وابستگی:
بیقراری هنگام قطع اینترنت
کاهش علاقه به بازیهای واقعی
افت تحصیلی
اختلال خواب
این وابستگی میتواند رشد طبیعی کودک را مختل کرده و باعث کاهش تمرکز، خلاقیت و تحرک بدنی شود.
کودک برای رشد اجتماعی سالم نیازمند ارتباط چهرهبهچهره، بازیهای گروهی و تجربهی روابط واقعی است. استفاده بیشازحد از فضای مجازی میتواند این فرصتها را محدود کند.
پیامدهای این کاهش تعامل:
ضعف در مهارتهای ارتباطی
ناتوانی در حل تعارض
کاهش همدلی
انزوا و گوشهگیری
کودکی که بیشتر وقت خود را در فضای مجازی میگذراند، ممکن است در دنیای واقعی احساس ناتوانی و اضطراب اجتماعی داشته باشد.
یکی از جدیترین خطرات فضای مجازی برای کودکان، سوءاستفادههای آنلاین است. کودکان ممکن است به دلیل سادگی و اعتماد بالا، قربانی افراد سودجو شوند.
این تهدیدها شامل:
فریب اینترنتی
درخواست اطلاعات شخصی
ارتباط با افراد ناشناس
سوءاستفاده عاطفی یا جنسی
کودک اغلب توان تشخیص نیت واقعی افراد را ندارد و ممکن است بدون آگاهی، اطلاعات حساس خود یا خانواده را در اختیار دیگران قرار دهد.
شبکههای اجتماعی و فضای مجازی، تصویری غیرواقعی و اغلب اغراقشده از زندگی دیگران ارائه میدهند. کودکان با مقایسهی خود با این تصاویر، ممکن است احساس نارضایتی و بیارزشی کنند.
پیامدهای احتمالی:
کاهش عزتنفس
احساس ناکافی بودن
اضطراب از ظاهر یا تواناییها
تمایل به تأییدطلبی افراطی
این مسئله بهویژه در سنین بالاتر کودکی و پیشنوجوانی پررنگتر میشود.
کودکان برای رشد هیجانی سالم نیازمند تجربهی احساسات واقعی، تعامل انسانی و یادگیری تدریجی تنظیم هیجان هستند. فضای مجازی میتواند این فرآیند را مختل کند.
اثرات منفی:
کاهش تحمل ناکامی
پرخاشگری
اضطراب و افسردگی
بیحوصلگی مزمن
تحریک مداوم مغز توسط تصاویر و بازیهای سریع، آستانهی لذت و صبر کودک را کاهش میدهد.
استفادهی زیاد از وسایل دیجیتال تنها به روان کودک آسیب نمیزند، بلکه پیامدهای جسمی نیز دارد.
از جمله:
کمتحرکی و چاقی
مشکلات بینایی
دردهای عضلانی و اسکلتی
اختلال خواب
نور صفحهنمایشها بهویژه در ساعات شب میتواند چرخهی خواب کودک را مختل کند.
وقتی فضای مجازی جای تعامل خانوادگی را میگیرد، ارتباط عاطفی میان والدین و کودک کاهش مییابد. این فاصله میتواند باعث:
کاهش گفتوگوی خانوادگی
کمرنگ شدن نقش تربیتی والدین
افزایش تأثیرپذیری کودک از منابع بیرونی
شود.
فضای مجازی در کنار فرصتهای فراوان، تهدیدهای جدی برای سلامت روانی، اجتماعی و جسمی کودکان به همراه دارد. کودکان به دلیل ناپختگی شناختی و هیجانی، توان مدیریت مستقل این فضا را ندارند و نیازمند هدایت، آموزش و نظارت والدین هستند. آگاهی از خطرات فضای مجازی و ایجاد تعادل میان استفاده از فناوری و زندگی واقعی، نقش مهمی در پرورش کودکانی سالم، آگاه و ایمن ایفا میکند. هدف نهایی، حذف کامل فضای مجازی نیست، بلکه استفادهی آگاهانه و متناسب با سن کودک است.
