معرفی جاذبه های گردشگری و جاهای دیدنی زابل

قلعه رستم

قلعه رستم در ۶۰ کیلومتری جنوب غربی شهر زابل قرار دارد که در حال حاضر در اثر عوامل جوی به ویرانه ای تبدیل شده است. چهار برج و دروازه ورودی آن قابل مشاهده است. گفته می شود چهارصد تا پانصد سال پیش متروک شده باشد. در این قلعه تاکنون کاوش باستان شناسی علمی صورت نپذیرفته، اما تکه های سفال های لعابدار و بدون لعاب ریخته شده حکایت از تاریخ طولانی دارد.

قلعه کهک کهزاد

قلعه کهک کهزاد در نزدیکی رودخانه هیرمند سیستان و در ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی زابل قرار دارد که شرقی ترین مرز مشترک ایران و افغانستاناست.

قلعه مذکور با توجه به نوع ساخت و با در نظر گرفتن موقعیت استراتژیکی منطقه، به یک دژ نظامی شبیه است. ذوالفقار کرمانی در کتاب جغرافیای نیمروز می نویسد: این قلعه در روی تپه واقع شده است و آن را حشمت الملک جهت حفظ و حراست بند (سد) سیستان ساخته است.

مجتمع بقیه الله

مجتمع فرهنگی، پژوهشی، تحقیقاتی و تفریحی بقیه الله الاعظم (عج) با بیش از پنج هزار هکتار در کنار حوضچه های طبیعی و آبگیرهای چاه نیمه در ۵۰ کیلومتری جنوب شرق زابل و ۱۰ کیلومتری شهر زهک ساخته است. تنها باغ وحش علمی و تحقیقاتی کشور در این مجتمع قرار دارد.

گمرگ بلژیکی ها

یکی از اماکنی که اروپاییان در زابل قدیم در آن مشغول فعالیت بودند، گمرک بود که بیشتر به گمرک بلژیکی ها معروف است. فعالیت این مورد در سیستان به اوایل قرن بیستم بر می گردد.

کاروانسرای فرنگی

این بنا مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان زابل، ۹ کیلومتری جاده زابل به نهبندان واقع شده است. کاروانسرای فرنگی در تاریخ ۲۷ مرداد ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۹۵۵۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

آسبادهای حوض دار

آسبادها در منطقه گردشگری «حوض دار» در نزدیکی شهر سوخته قرار گرفته، به طوری که گردشگر با یک ساعت کویرنوردی می تواند نمادی از زندگی نظامند در ۲۸۰۰ سال قبل را مشاهده کند. آسبادهای منطقه سیستان نمادی از زندگی نظامند در ۲۸۰۰ سال قبل در منطقه «حوض دار» در فاصله هفت کیلومتری جنوب شهر سوخته بقایای شهر قدیمی که از دوران ساسانیان شکل گرفته و تا زمان صفویه به زندگی ادامه داد. وجود آسبادها در کنار قلعه ها نشان از تمدن غنی در این محل بوده که حد فاصل بین سیستان و دیگر نقاط استان و استان های همجوار بوده که در این میان میراث فرهنگی استان اقدام به ثبت این آسبادها در فهرست آثار ملی کرده است. بی گمان خاستگاه نخستین آسبادها منطقه سیستان انبار غله ایران است، این آسبادها در گذشته و در چندین هزار سال پیش ساخته شده است.

بانک ایران و انگلیس

اثر تاریخی بانک ایران و انگلیس که در سال ۱۳۹۴ به شماره ۱۱۱۹۱ در فهرست آثار ملی ثبت شده است. بانک ایران و انگلیس با بیش از سه هزار و ۱۸۰ مترمربع مساحت و ۶۲۳ مترمربع زیر بنا در مرکز شهر زابل قرار دارد. این اثر تاریخی مجموعه ای از آثار استعمار است که به صورت موزه ای باز، مکان ارزشمندی برای مطالعه فعالیت های تجاری و سیاسی استعمار در شمال سیستان وبلوچستان است.

موزه مردم شناسی زابل

ساختمان موزه مردم شناسی سیستان در آغاز قرن نوزده میلادی توسط انگلستان به عنوان کنسولگری برای اهداف استعماری در منطقه احداث شد.

در سال ۱۳۶۸ این ساختمان به عنوان گنجینه موقت و نمایندگی میراث فرهنگی شهرستان زابل عنوان یافت و بعد از ۱۸ سال موزه مردم شناسی فعالیت خود را در این مکان شروع کرد.

آرامگاه خواجه غلطان

آرامگاه خواجه غلطان، مهم ترین زیارتگاه شهرستان زابل محسوب می شود که همواره پذیرای تعداد زیادی از زائران، گردشگران و علاقه مندان به آثار تاریخی بوده و این بنا در بالاترین ارتفاع قله کوه خواجه و در جبهه شمال شرقی به شکل مستطیل ساخته شده و شامل سردر ورودی با طاق نیزه دار و یک اطاق گنبددار است. درون این اتاق، قبری بزرگ دیده می شود که در کتاب «احیاالملوک» شاه حسین سیستانی، آرامگاه مذکور را متعلق به برادر دانیال نبی نسبت می دهد. کوه خواجه دارای بسیاری از مجموعه های تاریخی از جمله کاخ و معبد کوه خواجه، قلعه های رستم، کافران، سام، کوک کهزاد، چهل دختر، سرسنگ و زیارتگاه خواجه غلتان، ساختمان های پیرگندم بریان، خانه شیطان، آرامگاهای قدیمی و قبور دوران اسلامی است. کوه خواجه در دوره میترایی و در دوره های زردتشتی، به سبب وجود آتشکده، مرکزی عبادی بوده و در دوره های بعدی نیز همچنان احترام خود را حفظ کرده، این کوه نزد سه دین زرتشت، مسیحیت و اسلام همواره مقدس بوده و به همین علت در میان ایرانیان از جایگاه و ارزش والایی برخوردار است.

دهانه غلامان

دهانه غلامان، نام یک محل باستان شناختی در منطقه سیستان در جنوب خاوری ایران است. دهنه غلامان بازمانده شهری است که روزگاری مرکز اداری-سیاسی ساتراپی (والی نشین) زرنگ (زرنج) در شاهنشاهی هخامنشی بود. محل دهنه غلامان در حدود ۴۵ کیلومتری شهر زابل و دو کیلومتری روستای قلعه نو است.

در این محوطه تاکنون ۲۷ ساختمان شناسایی شده اند که تا مکانی بلند به نام قبر زردشت ادامه دارند.نام واقعی این مکان در کتیبه های هخامنشی، بیستون، تخت جمشید و نقش رستم به نام «زرک» یا «زرنکای» یاد شده است.

مقبره سید غلام رسول

آرامگاه سید غلام رسول در پنج کیلومتری شمال غربی چابهار قرار دارد. شماره ثبت ملی آن ۱۵۵۹/۳ است. قدمت آن به سال ۴۶۵ ه.ق بازمی گردد. این آرامگاه با دیواره های سفید رنگ به سبک معماری هندی که دروازه ورودی آن در ضلع غربی بنا واقع شده است.

دیگر مناطق گردشگری و دیدنی زابل عبارت اند از منطقه حفاظت شده جنگلی شیله، موزه شهر سوخته، منطقه شکار ممنوع مک سرخ، روستای تاریخی قلعه نو.

موزه مردم شناسی زابل

در زمینی با وسعتی حدود ۴ هزار متر مربع و زیربنایی حدود ۱۲۵ متر مربع، یکی از مجموعه های فرهنگی و تاریخی شهرستان زابل قرار گرفته است که از آن به عنوان «موزه ی مردم شناسی» این شهرستان یاد می شود. در این مجموعه ی ارزشمند می توان آثار و مکشوفاتی متعلق به حدود ۵ هزار سال پیش را مشاهده کرد که نشان از تمدن، فرهنگ و هویت اصیل مردم زابل دارد. جالب است بدانید که پروسه ی افتتاح موزه ی مردم شناسی زابل از ابتدای احداث ساختمان آن تا زمان بهره برداری به عنوان موزه، حدود ۱۸ سال به طول انجامید. بازدید از این مجموعه ی ارزشمند، خالی از لطف نخواهد بود.

ارگ خان ملک کیانی

یکی دیگر از جاذبه های گردشگری تاریخی در شهرستان زابل، بنایی است کهن و متعلق به دوران پهلوی که در ۱۶ کیلومتری مسیر زابل به شهرستان هیرمند قرار گرفته است. این بنای تاریخی که به «ارگ خان ملک کیانی» شهرت یافته است، متعلق به یکی از خان های منطقه ی سیستان بوده و به صورت مربع و متشکل از ۴ برج که هر کدام دارای ارتفاعی بالغ بر ۷۰ متر و عرض ۵ متر و ۵۰ سانتی متر است، طاق ها، درب های ورودی که در چهار گوشه ی ارگ قرار دارد و بخش های دیگری ساخته شده است. از ویژگی های این اثر تاریخی، حضور اتاق های متعددی است که در مجاورت یکدیگر و به سبک کاروانسراهای قدیمی بنا شده است.

بازار سرپوشیده زابل

این بازار که از شلوغترین بازارهای زابل به حساب می آید، در زمان ناصر الدین شاه و توسط شخص ناصرالدین شاه بنیان گذاری شد و مدتی هم به همین اسم معروف بود.

آدرس : زابل خیابان فردوسی

موزه شهر سوخته

این مجموعه پژوهشی، اداری، رفاهی مقابل شهر سوخته قرار دارد و مطالعه فاز ۱ و ۲ آن از ۱۳۸۵ آغاز و عملیات اجرایی از آبان ۱۳۸۷ در زمینی به مساحت ۲۰ هکتار شروع شد. ساختمان آن دارای زیربنای ۲۵۰۰ مترمربع و شامل بخشهای مختلفی میباشد : بخش اداری و کتابخانه , بخش پژوهشی , موزه , سالن آمفی تئاتر , سالن پذیرایی , سرویس بهداشتی. بیرون ساختمان به مساحت ۳ هکتار محوطه سازی شده که شامل ۲۰ آلاچیق , بلوک زنی و مسیر دستیابی آسان , پارکینگ عمومی و مسقف , فضای سبز و پارک بازی و لوازم ورزشی و سرویس بهداشتی عمومی. در اين موزه يافته های شهر سوخته شامل؛ اشيای سفالی، سنگی، پيکرک ها، مهره ها در ويترين هايی به نمايش گذاشته شده اند. همچنين نمونه هايی از قبرهای به دست آمده از اين محوطه باستانی با استفاده از اسکلت های باقيمانده در آن بازسازی شده و به نمايش گذاشته شده اند.. علاقمندان برای بازديد از اين موزه ميتوانند در ۵۶ کيلومتری زابل- زاهدان به مجتمع پژوهشی، اداری، رفاهی شهر سوخته مراجعه کنند.

زیارتگاه بی بی دوست زابل

زیارتگاه بی بی دوست زابل بر روی تپه ای به همین نام در زابل قرار گرفته است که با زیارتگاه های دیگر متفاوت بوده و فقط مخصوص ورود بانوان است.سیستان، سرزمینی افسانه ای و کهن است. سرزمینی که وسیع و حاصل خیز بوده و در جنوب خاوری ایران قرار گرفته است. از زمانی که مردم ایران اسلام را پذیرفتند و جاهایی که به تشیع روی آوردند، در آن نقاط، این سرزمین پر از زیارتگاه های مختلف شد. تاریخ سیستان پر از وقایع تلخی مثل بیماری ها، سیل و خشکسالی بوده که سبب کاهش جمعیت می شد. مردم در این شرایط، به اولیا و اوصیا متوسل می شدند، آن ها را به درگاه خداوند واسطه می کردند، و همین سبب می شد که زیارتگاه ها در فرهنگ و اعتقادات این منطقه اهمیت پیدا کند.وجود همین اعتقادات سبب می شد که در گوشه و کنار زابل هر کسی خواب اولیا را می دید مکانی را برای زیارتگاه آن حضرت بنا کند. در این مکان ها، درختچه های گز که یادگار اعتقادات باستانی ایرانیان بود کاشته می شد و به آن تبرک می جستند. برخی از اهالی زابل برای ساختن زیارتگاه مورد نظر خود، از سنگ های کوه خواجه استفاده می کردند. در این مکان ها، گاو و گوسفند نیز قربانی می شد. یکی از این زیارتگاه ها، زیارتگاه بی بی دوست در زابل است که بر روی تپه بی بی دوست قرار گرفته و که با زیارتگاه های دیگر، متفاوت است.