به گزارش سرویس دانشگاه پایگاه خبری ساعدنیوز، طرح تحقیق، مهمترین و اصلیترین بخش یک کار تحقیقی و پژوهشی است. طرح تحقیق (Proposal) اصل تحقیق نیست، بلکه طرح اولیه و طرح پیشنهادی تحقیق به شمار میرود. طرح تحقیق در واقع شبیه طرح اولیه و پیشنهادی یک ساختمان است که توسط ارشیتکت (پژوهشگر یا محقق) ارکان اصلی آن طراحی و محاسبه شده و به صورت نقشه و ماکت ساختمان درآمده است.
بهگونهای که اگر یک مهندس خبره (استاد راهنما) به آن نگاه کند، بتواند ساختمانی را (پژوهشی را) که بر اساس این نقشه شکل میگیرد، از قبل برای خود تجسم کند. پژوهشگری که قصد تحقیق دارد، ابتدا باید برای پژوهش مورد نظر خود طرح تحقیق بنویسد. طرح تحقیق در واقع نقشه انجام تحقیق و راهنمای محقق برای عملیاتی کردن و اجرای تحقیق است.
قسمتهای یک پروپوزال شامل موارد زیر است:
عنوان
چکیده
مقدمه / پسزمینه
بیان مشکل
مرور متون
هدف / مقصود / علت / سوالات تحقیق
روش تحقیق
ابزار تحقیق
اهمیت / پیامدها
کلیات فصلها
زمانبندی / طرح کار
نتایج
منابع و ضمایم
نوشتن یک پروپوزال خوب مهارت مهمی در بسیاری از مشاغل، از مدرسه تا مدیریت کسبوکار است. هدف از یک پروپوزال، حمایت از طرح شما با اطلاعرسانی به افراد مناسب است. ایدهها یا پیشنهادات شما احتمالاً مورد تأیید قرار میگیرند، اگر بتوانید آنها را به شیوهای واضح، مختصر و جذاب ارائه دهید.
دانستن چگونگی نوشتن پروپوزال قانعکننده برای موفقیت در بسیاری از زمینهها ضروری است. پیشنهادهای متعددی وجود دارد؛ از پیشنهادهای علمی گرفته تا پیشنهادهای تألیف کتاب.
باید مطمئن شوید که در مورد مخاطبان خود فکر میکنید و پیش از شروع نوشتن بدانید چه چیزهایی را از قبل میدانند یا نمیدانند. این کار کمک میکند ایدههای خود را متمرکزتر و مؤثرتر ارائه دهید.
از خود بپرسید:
چه کسی پروپوزال شما را خواهد خواند؟
آنها چه میزان آشنایی با موضوع شما دارند؟
چه اطلاعات پسزمینهای نیاز است ارائه شود؟
لحن مناسب برای این مخاطبان چیست؟
آنها چه میخواهند بشنوند؟
مؤثرترین راه برای ارتباط با آنها چیست؟
چگونه میتوانید به درک بهتر پیام خود کمک کنید؟
برای شما روشن است که مسئله چیست، اما آیا برای خواننده نیز روشن است؟ خواننده باید باور کند که شما دقیقاً میدانید درباره چه چیزی صحبت میکنید.
با تنظیم درست مسئله، متقاعدسازی مخاطب آغاز میشود. هنگام برنامهریزی این بخش به موارد زیر فکر کنید:
وضعیت این مسئله چگونه است؟
دلایل اصلی آن چیست؟
از کجا مطمئن هستیم اینها دلایل اصلی هستند؟
آیا پیشتر کسی تلاش کرده این مسئله را حل کند؟
اگر بله، چرا مؤثر بوده یا نبوده؟
اگر نه، چرا اقدامی صورت نگرفته است؟
نشان دهید که تحقیق و ارزیابی جامعی درباره موضوع انجام دادهاید.
راه حل در پروپوزال باید صریح و قابل فهم باشد. پس از تعریف مشکل، توضیح دهید چگونه قصد حل آن را دارید و مسئله را به بخشهای کوچکتر و قابل اجرا تقسیم کنید.
در پروپوزال باید یک مشکل تعریف و برای آن راه حل ارائه شود؛ راه حلی که حتی خوانندگان بدبین نیز بتوانند از آن حمایت کنند. هدف اصلی، دستیابی کامل به اهداف پروژه است.
روش مفید برای طراحی راه حل، فکر کردن به «پیامدها» و «نتایج» است. برای مثال اگر هدف پروژه کسبوکار «افزایش سود» باشد، نتیجه میتواند «سود 100000 دلاری» باشد. در پروژههای علمی نیز ممکن است نتیجه تولید یک واکسن یا داروی جدید باشد.
خوانندگان پروپوزال به دنبال نتایج هستند، زیرا نتایج معیار اصلی تعیین ارزش پروژهاند.
بسته به نوع پروپوزال و مخاطبان آن، باید سبک نوشتار متناسب انتخاب شود. پروپوزالها میتوانند از جنبههای عاطفی بهره ببرند، اما پایه اصلی استدلال باید بر حقایق و راه حلهای پیشنهادی استوار باشد.
از بهکار بردن بیش از حد کلمات اختصاری مبهم یا زبان پیچیده پرهیز کنید و تا حد امکان ساده و مستقیم بنویسید.
طرح کلی بخشی از نسخه نهایی پروپوزال نیست، اما به سازماندهی افکار کمک میکند. این طرح باید شامل:
مشکل
راه حل
نحوه اجرای راه حل
دلیل برتری راه حل
نتیجهگیری
در پروپوزالهای اجرایی، تجزیه و تحلیل بودجه و جزئیات سازمانی نیز باید لحاظ شود.
تنظیم پروپوزال به دلایل زیر ضروری است:
داشتن برنامه مدون برای اجرای تحقیق بهعنوان راهنمای مجریان طرح
رفع نواقص و خطاهای احتمالی پیش از شروع تحقیق
راهنمای سایر پژوهشگران برای پروژههای مشابه
ارائه به سازمان تأمینکننده هزینه طرح
مهمترین عنصر، علاقه شخصی شماست.
از حوزه کاری استاد راهنما فاصله نگیرید.
عنوان باید مختصر و مفید باشد.
موضوع باید بدیع و نو باشد.
واقعبینانه و عملیاتی انتخاب شود.
با سطح تجربه شما همخوانی داشته باشد.
این بخش باید شفاف باشد تا خواننده بدون ابهام دلیل تحقیق را درک کند. مطالب باید پیوسته و منسجم باشند و مخاطب را جذب کنند. حتماً به کارهای قبلی اشاره کرده و پژوهش خود را با آنها مقایسه نمایید.
در این مرحله سوالات تحقیق بهصورت چند پرسش کوتاه نوشته میشوند. ابتدا همه سوالات ذهنی خود را به روش بارش مغزی یادداشت کنید، سپس مهمترین آنها را انتخاب کرده و در پروپوزال وارد نمایید. در پایان، فرضیات و پاسخهای احتمالی را بنویسید.
در برخی رشتهها نیاز به پرسشنامه، بررسی اسناد کتابخانهای یا انجام آزمایشهای پزشکی وجود دارد. تمامی ابزارهای مورد استفاده باید بهطور واضح شرح داده شوند.
پیشینه تحقیق یا مرور ادبیات (Literature Review) شامل بررسی مقالات و کتابهای مرتبط است. در این بخش مشخص میکنید چه روشهایی پیشتر برای حل مسئله استفاده شده و نقاط قوت و ضعف آنها چه بوده است.
همچنین باید منابع مورد استفاده در پایاننامه یا تحقیق را معرفی کرده و توضیح دهید چرا از آنها بهره میگیرید. در این مرحله دقیقاً مشخص میشود کدام بخش از مسیر پژوهش را شما ادامه میدهید.
در صورت نیاز ممکن است ترجمه مقالات مرتبط نیز لازم باشد.
مهمترین رکن پروپوزال است. در این بخش نوع تحقیق، مراحل اجرا و تمام اقداماتی که انجام دادهاید یا خواهید داد، توضیح داده میشود. ارائه جدول زمانبندی نیز رایج است. این بخش علاوه بر داوران، برای خود پژوهشگر نیز اهمیت زیادی دارد و به اجرای بهتر تحقیق کمک میکند.
برای نگارش پروپوزال باید از منابع معتبر علمی استفاده شود. این موضوع ارزش علمی کار شما را برای داوران مشخص میکند. منابع باید دارای اعتبار پژوهشی باشند و از سایتهای نامعتبر استفاده نشود.
میتوانید مقالات را از پایگاههایی مانند:
IEEE، ISI، WILEY، PUBMED، PROQUEST، OXFORD JOURNALS و منابع مشابه دریافت و در پروپوزال استفاده کنید.
در پایان، کاربرد نتایج مورد انتظار و اهمیت آنها در پاسخ به نیازهای محلی، استانی یا کشوری بیان میشود. همچنین بهتر است محدودیتهای تحقیق و نقصهای احتمالی نیز ذکر گردد.
