به گزارش سایت خبری ساعد نیوز، اگر به محصولات و کالاهایی که در محیط زندگیتان وجود دارد خوب بنگرید، متوجه خواهید شد که بیشتر این محصولات در واقع برای کمک به انسان و راحت تر و سریع تر انجام دادن وظایف روزانه شان پدید آمده اند.
از آن جایی که در بیشتر این موارد، این انسان است که از این وسایل و ابزارها استفاده می کند بنابراین طراحان و مهندسین باید برای اطمینان یافتن از راحتی، ایمنی، کارایی و سلامت استفاده از این کالاها حتما توانایی ها و محدودیت های فیزیکی و بدنی انسان را در طراحی و ساخت وسایل در نظر بگیرند. طبعا اتومبیل نیز به عنوان یک وسیله نقلیه از این قاعده مستثنی نیست. اگر به اتومبیل از دیدگاه یک ایستگاه کاری که در آن راننده باید برای هدایت و کنترل خودرو، کارها و عملیات مختلفی را همچون خواندن عقربه ها و علائم و درجات هشدار دهنده، فشردن پدال گاز و ترمز و کلاچ، عوض کردن و انتخاب دنده مناسب، پیچاندن فرمان و ... انجام دهد، نگاه کنیم آنگاه به خوبی درک خواهیم کرد که برای ایمنی و راحتی راننده و تامین جانی سرنشینان خودرو و سایر افراد دیگری که به نحوی با اتومبیل در ارتباط هستند – همچون عابران پیاده، دوچرخه سواران، موتور سیکلت رانان و ... – چه بسیار نکات ظریف و دقیق و حساس ارگونومیکی باید در خودرو رعایت شوند.
اهداف رعایت ارگونومی ماشین
Ergonomy به صورت کلی شامل اهداف زیر می شود که تمام قوانین مربوط به آن بر مبنای همین اصول در نظر گرفته شده اند:
- افزایش درصد رضایت مشاغل وابسته به خودرو
- کاهش خستگی افراد و افزایش آسایش آن ها
- افزایش میزان توان رانندگی توسط افراد
- آسان سازی استفاده از وسیله نقلیه
- کاهش درصد خطای راننده و آمار تصادفات
- افزایش ایمنی سرنشینان ماشین
- کسب رضایت خریدارن محصول
- بهبود کیفیت زندگی افراد
- افزایش میزان بهره وری
مبنای اندازه گیری بدن افراد در ارگونومی ماشین
اساس اندازه گیری بدن راننده و سایر سرنشینان اتومبیل به دو دسته کلی زیر تقسیم بندی می شود:
- وضعیت ثابت: فرایند اندازه گیری در شرایطی که بدن هیچ گونه حرکتی ندارد؛ انجام می شود که اصطلاحا به این نوع سایز گرفتن، آنتروپومتری می گویند.
- وضعیت متحرک: همانطور که از اسم این سیستم مشخص است؛ زمانی که بدن شخص در حال حرکت است، اندازه گیری ها انجام می گیرد و از جدول آن با نام آنتروپومتری دینامیک یاد می شود.
اصول مهم ارگونومی اتومبیل
خودروسازان در ساخت محصولات خود، باید به تمام موارد زیر در چارچوب خاصی توجه کنند تا برچسب رعایت Ergonomy بر روی تولیدات آن ها لحاظ شود.
- ارتفاع، عرض و طول خودرو
- فاصله غربیلک فرمان تا نقطه مرکزی تکیه گاه راننده روی صندلی
- ارتفاع مرکز صندلی جلو و عقب با سقف خودرو
- فاصله بین مرکز دو چرخ جلو و دو چرخ عقب
- فاصله طول بین چرخ های جلو و عقب
- فاصله میان دستگیره و درهای اتومبیل
- فاصله بین صندلی جلو و عقب
- طول و عرض داخلی ماشین
تعدادی از این پارامترها براساس نکات فنی و موارد دیگر طبق استراتژی و اصول ایمنی مختص خودروساز مشخص می شوند. البته ابعاد تمام این موارد باید از سمت سازمان مربوطه تایید شود تا قابلیت اجرایی داشته باشد. مبنای کار، یک جدول آنتروپوتری است که طبق محاسبات آماری و آناتومی بدن انسان، مشخص و به خودروسازان اعلام شده است.
تمام سایزهای استاندارد جهت طراحی داخل ماشین مثل ابعاد صندلی ها و فاصله استاندارد بین آن ها، پدال و حتی داشبورد در قالب جدول مذکور به سازندگان ابلاغ می شود. همچنین اطلاعاتی مثل ابعاد کف پا، طول پا، شانه، زانو و … متناسب با استاندارد هر کشوری به صورت جداگانه تعیین می شود. بنابراین ساخت یک خودرو برای کشورهای مختلف می تواند، متناسب با جدول آنتروپوتری متغیر شود.
طراحی فضای مربوط به سرنشینان
رعایت ارگونومی خودرو در قسمت فضای داخلی بر مبنای اندازه های یک فرد قدبلند و درشت هیکل انجام می گیرد. این فضا در بخش عقبی برای برخی از محصولات کوچک تر، مختص دو نفر و کمی بزرگ تر برای سه نفر در نظر گرفته می شود.
فضای خالی میان دو ردیف صندلی های جلو و عقب هم بسیار مهم است؛ باید فاصله را با مدنظر قراردادن آسایش سرنشنیان عقبی هنگام عقب بردن صندلی جلو در نظر گرفت که متاسفانه بسیاری از خودروها، این مورد را رعایت نمی کنند.
نکته مهم: طول، عرض و ارتفاع بدنه ماشین با رعایت فاصله های داخلی ارگونومی خودرو در رابطه مستقیم است.
طراحی صندلی راننده
صندلی راننده به دلیل اهمیت بالا و کارکرد متفاوت در اولویت بیشتری نسبت به سایر صندلی ها قرار دارد. برای طراحی این جایگاه، وضعیت های مختلفی در نظر گرفته می شود تا امکان هماهنگ سازی آن با آناتومی های متفاوت افراد وجود داشته باشد.
پنل ها، پدال ها، فرمان و دنده باید به راحتی در دسترس راننده قرار بگیرند، بدون اینکه شخص نیازی به جابجایی داشته باشد؛ همچنین نمایشگرها باید در زاویه دید مناسب او قرار گیرند. بسیاری از خودروسازان برای محصولات نسل جدید خود جهت هر چه بهتر شدن ارگونومی ماشین، آپشن تنظیم ارتفاع و پشت سری را به تنظیم شیب آن اضافه کردند تا راننده حق انتخاب بیشتری داشته باشد. البته به قطع یقین نوع اتومات این تنظیم ها نسبت به نوع دستی ارجحیت دارد.
به صورت کلی مبنای خودروسازان، ثابت نگه داشتن صندلی های عقب و عدم قابلیت تنظیم آن ها توسط افراد است تا صندلی های جلو (به خصوص سمت راننده) قدرت مانور بیشتری داشته باشند. انحنای پشتی، عرض، ارتفاع، شیب و شعاع جایگاه هم در ارگونومی خودرو، بسیار مهم هستند و باید متناسب با قوس کمر راننده، هماهنگ باشند تا راننده احساس آرامش بیشتری حین رانندگی داشته باشد.
