به گزارش سرویس دانشگاه پایگاه خبری ساعدنیوز، به نقل از خبرنگار مهر، مقطع دکتری (Ph.D) به عنوان بالاترین سطح آموزش دانشگاهی، از اهمیت بالایی در سیاستگذاری برخوردار است و نقش کلیدی در تدوین رسالههای تحقیقاتی، تولید اطلاعات، ایجاد دانش نوین و پرورش متخصصان پژوهشی در رشتههای گوناگون ایفا میکند.
مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی، روند دهساله دانشجویان دکتری تخصصی کشور را تحلیل کرده است. به طور کلی، این بررسی نشاندهنده ثبات نسبی در جمعیت دانشجویی دکتری طی دهه اخیر، افزایش جزئی در رشتههای علوم انسانی و هنر، کاهش در علوم پایه و تمرکز جغرافیایی بیشتر در تهران است.
تحلیل وضعیت دانشجویان دکتری تخصصی طی 10 سال گذشته حاکی از آن است که تعداد این دانشجویان (به ویژه از سال 1395 به بعد) تقریباً ثابت مانده و بین حدود 140 تا 150 هزار نفر نوسان داشته و رشد قابل توجهی نداشته است. البته در سه سال نخست این بازه (1394 تا 1396) افزایش موقتی مشاهده شد، اما پس از آن روند به حالت پایدار و یکنواخت درآمد.
سهم گروه علوم انسانی حدود 43 درصد از کل دانشجویان دکتری است. گروه علوم پزشکی 17.9 درصد، فنی و مهندسی 16.6 درصد، علوم پایه 10.6 درصد، کشاورزی و دامپزشکی 8.8 درصد و هنر تنها 2.7 درصد را به خود اختصاص دادهاند.
در میان زیرنظامهای آموزش عالی (وزارت علوم، دانشگاه آزاد اسلامی، وزارت بهداشت و مؤسسات غیرانتفاعی)، وزارت علوم با 44 درصد بیشترین سهم را دارد، در حالی که مؤسسات غیرانتفاعی تنها 2 درصد از دانشجویان دکتری را شامل میشوند.
با وجود نوسانات، تعداد کلی دانشآموختگان دکتری تخصصی در دهه اخیر رو به رشد بوده است.
علاوه بر آمار دانشجویان و فارغالتحصیلان، در این دوره تغییرات دیگری نیز در نحوه برگزاری آزمون دکتری، دروس و ضرایب آن رخ داده است. سال گذشته آزمون دکتری همزمان با کارشناسی ارشد برگزار شد، اما امسال در زمان متفاوتی انجام گرفت. همچنین امسال تغییراتی در دروس و ضرایب اعمال شد.
رضا محمدی، رئیس سازمان سنجش آموزش کشور، در گفتوگو با خبرنگار مهر درباره تغییرات آزمون دکتری تخصصی اظهار داشت: در آزمون ورودی دکتری سال 1405 نسبت به سال قبل، تغییراتی ایجاد شده و علاوه بر آن، اصلاحات محتوایی نیز صورت گرفته است. برگزاری آزمونهای ورودی به سطوح مختلف آموزش عالی، به ویژه دکتری، نیازمند ارزیابی دورهای و سالانه است.
وی توضیح داد: بر اساس نظرات ذینفعان (داوطلبان، اساتید و گروههای تخصصی) و همچنین تحلیل نمرات و پاسخهای داوطلبان، هر سال آزمونها مورد بازبینی قرار میگیرند. این فرآیند محدود به دکتری نیست و در همه آزمونها اجرا میشود.
رئیس سازمان سنجش افزود: در بررسیهای زمانی، به این نتیجه رسیدیم که میتوان 7 گروه آزمایشی با مجموع 172 هزار و 142 داوطلب را در یک نیمروز برگزار کرد. این کار فشار بیشتری بر سازمان سنجش وارد کرد، اما شرایط را برای داوطلبان آسانتر ساخت.
محمدی با اشاره به تغییرات محتوایی مهم گفت: بررسی کردیم که کدام دروس بیشترین تأثیر را در تمایز و تفکیک داوطلبان برای ورود به دکتری دارند. این یکی از چالشهای اصلی سنجش بود.
وی ادامه داد: سازمان سنجش دارای مرکز پژوهش، نوآوری و هوشمندسازی است. پژوهشی در این مرکز نشان داد که استعداد تحصیلی تنها 15 تا 19 درصد در نمره داوطلب اثر دارد، اما مشکلاتی ایجاد میکند زیرا این درس اکتسابی نیست و بر پایه قدرت تحلیل و تفکر بنا شده است.
او تأکید کرد: پژوهشها نشان داد که این درس بهتر است در سطوح پایینتر تحصیلی (مانند کارشناسی یا حتی آزمونهای آموزش و پرورش) مورد توجه قرار گیرد.
رئیس سازمان سنجش تصریح کرد: بنابراین، بر اساس این پژوهشها، استعداد تحصیلی از آزمون دکتری حذف شد و ضریب آن به دروس تخصصی منتقل گردید تا تمایز داوطلبان با دقت بیشتری انجام شود.
وی افزود: با این تغییرات، ضریب دروس تخصصی در آزمون دکتری 1405 به 5 افزایش یافت و زبان عمومی ضریب 1 گرفت. انتظار میرود این ساختار جدید، تفکیک بهتری ایجاد کند.
محمدی به تغییر دیگری اشاره کرد: دامنه طراحان سؤال در سطح کشور گسترش یافت تا عدالت آموزشی تقویت شود.
او گفت: کمیتههای تخصصی طراحان سؤال بازنگری شد و بر اساس بازخوردهای کیفیت سؤالات، تغییراتی در ترکیب اعضا اعمال گردید.
معاون وزیر علوم تأکید کرد: یکی از اقدامات مهم سازمان سنجش، افزودن کارگروه تضمین کیفیت سؤال به کنار کارگروه ممیزی سؤال بود. این کار باعث میشود سؤالات ورودی به آزمون از بهترین کیفیت برخوردار باشند و پس از آزمون نیازی به حذف یا تأثیر مثبت/منفی نباشد.
آزمون دکتری روز جمعه 25 بهمنماه در 159 حوزه اصلی و 531 حوزه فرعی، در 125 شهرستان سراسر کشور برگزار شد. در این آزمون 172 هزار و 42 داوطلب شرکت کردند که 46 درصد زن و 53 درصد مرد بودند. آزمون در 7 گروه آزمایشی اجرا شد و گروه علوم انسانی با 67 درصد داوطلبان (30 مجموعه امتحانی) و فنی و مهندسی با 15 درصد (20 مجموعه) بیشترین متقاضیان را داشتند.
