به گزارش سرویس تاریخ و فرهنگ پایگاه خبری ساعدنیوز، گاهی تاریخ نه در کتابها، بلکه از حنجره سرد سنگهایی فریاد میکشد که قرنها زیر خروارها خاک مدفون بودهاند. تندیس بدون سر داریوش بزرگ، یکی از شگفتانگیزترین و ارزشمندترین یادگارهای دوران هخامنشی است که در سال 1351 (1972 میلادی) توسط هیئت باستانشناسی فرانسوی در دروازه شاهی کاخ آپادانای شوش کشف شد؛ اثری که نهتنها یک شاهکار هنری، بلکه یک سند زنده از هویت، مذهب و اخلاق ایرانی است.
این تندیس باشکوه به دستور خود داریوش بزرگ و در زمان حیات او در مصر (که آن زمان بخشی از قلمرو شاهنشاهی ایران بود) از سنگ بازالت تیره تراشیده و سپس به شوش منتقل شد. لباس تندیس، جامه چیندار سنتی پارسی است، اما در پایههای آن، نقوش و خطوط هیروگلیف مصری دیده میشود که نشاندهنده احترام هخامنشیان به فرهنگ ملل تحت فرمانرواییشان است. گرچه سر این تندیس در گذر زمان و حوادث تاریخی از بین رفته، اما کتیبههای حک شده بر روی دامن و پایه آن، بار سنگین پیام داریوش را به دوش کشیدهاند.
بخش تکاندهنده این اثر، کتیبهای است که به سه زبان فارسی باستان، عیلامی و بابلی روی چینهای دامن تندیس به خط میخی نقر شده است. داریوش بزرگ در این متن، فراتر از یک فرمانروای مقتدر، در قامت انسانی حقیقتجو ظاهر میشود. او رو به آیندگان میگوید:
«ای که این نوشتهها را میخوانی، آنها را باور کن و مرا باور کن که دروغ نگفتهام. اهورامزدا مرا یاری کرد زیرا بیوفا نبودم، دروغگو نبودم و به مال و ناموس دیگران درازدستی نکردم. موافق حق رفتار کردم و به ضعیف و توانا زور نگفتم...»
این عبارات، بازتابی از همان دعای معروف داریوش بزرگ است که آرزو میکرد کشورش از "دشمن، خشکسالی و دروغ" در امان بماند. شاه ایران، اقتدار خود را نه در ستم، بلکه در سایه راستی و عدالتِ مورد تأیید اهورامزدا میداند.
در انتهای این کتیبه، شاهنشاه هخامنشی پیامی ابدی برای انسانها و حاکمان پس از خود به یادگار گذاشته است؛ فرامینی اخلاقی که تمدن ایران بر پایه آن شکل گرفت:
راه راست را رها مکن.
ستمگر مباش.
فرمان اهورامزدا را پاس بدار.
این تندیس بیسر که امروز در موزه ملی ایران (موزه ایران باستان) نگهداری میشود، آینهای است از شکوه گذشته؛ سندی محکم که ثابت میکند در قلب امپراتوری هخامنشی، «راستی» بزرگترین فضیلت و «دروغ» سهمگینترین گناه بوده است. شنیدن این کلمات پس از 25 سده، نه یک بازخوانی تاریخی، بلکه یک بیدارباش فرهنگی برای انسان امروز است.
ساعدنیوز در فضای مجازی
