به گزارش سرویس مجله خانواده پایگاه خبری تحلیلی ساعدنیوز،لکنت زبان یکی از شایعترین اختلالات گفتاری در کودکان است که میتواند موجب کاهش اعتماد به نفس، اضطراب اجتماعی و اختلال در تحصیل شود. این اختلال معمولاً در دوران پیشدبستانی ظاهر میشود و با علائمی مانند تکرار صداها، کشش غیرطبیعی صداها، مکث در کلمات و یا توقف ناگهانی در گفتار همراه است. والدین اغلب در مواجهه با لکنت، دچار نگرانی میشوند و ممکن است با روشهای نامناسب فشار مضاعفی بر کودک وارد کنند. شناخت علل لکنت زبان، نخستین گام برای پیشگیری و مدیریت صحیح آن است.
مطالعات نشان دادهاند که سابقه خانوادگی نقش مهمی در ایجاد لکنت زبان دارد. کودکانی که والد یا نزدیکانشان سابقه لکنت دارند، احتمال بیشتری برای بروز اختلال دارند.
ژنتیک میتواند سرعت رشد گفتار و هماهنگی عصبی–عضلانی را تحت تأثیر قرار دهد
احتمال بروز لکنت در پسران بیشتر از دختران است
ژنهای مرتبط با هماهنگی نورونها در مسیر گفتار نقش دارند
تفاوتهای ساختاری و عملکردی مغز در برخی کودکان ممکن است موجب لکنت شود. این تفاوتها شامل:
تأخیر یا عدم هماهنگی بین نیمکرههای مغز در کنترل گفتار
فعالیت بیش از حد یا ناکافی در بخشهای مربوط به تولید صدا
اختلال در مسیرهای عصبی که حرکات عضلات گفتاری را هدایت میکنند
این عوامل بیشتر در ترکیب با عوامل ژنتیکی موجب بروز لکنت میشوند.
در دوران پیشدبستانی، کودکان سرعت بالایی در یادگیری گفتار دارند. تلاش برای بیان سریع کلمات و جملات میتواند موجب کشش صداها و مکث غیرارادی شود.
کودک ممکن است بخواهد سریع حرف بزند تا با همسالان هماهنگ باشد
فشار محیطی (انتظار والدین، مقایسه با دیگران) میتواند لکنت را تشدید کند
این نوع لکنت معمولاً گذرا است اما نیاز به حمایت دارد
استرس، اضطراب و فشارهای هیجانی میتوانند لکنت را در کودک تحریک یا تشدید کنند.
تغییر محیط زندگی (تولد خواهر یا برادر، مدرسه رفتن)
انتظارات بیش از حد والدین یا معلمان
تجربه تنبیه یا سرزنش در گفتار
با این حال، لکنت زبان علت اصلی روانی ندارد و صرفاً فشار هیجانی ممکن است شدت آن را افزایش دهد.
شیوههای ارتباطی والدین و محیط کودک نیز نقش مهمی دارند. برخی رفتارها میتوانند لکنت را تحریک کنند:
انتقاد مداوم از صحبت کودک
مقایسه با کودکان دیگر
عجله برای صحبت کردن سریع
در مقابل، محیط حمایتی، شنونده فعال و صحبت آرام والدین میتواند شدت لکنت را کاهش دهد.
پسران دو تا سه برابر بیشتر از دختران دچار لکنت میشوند
بیشترین شیوع در سنین 2 تا 6 سالگی است
در اکثر کودکان، لکنت خفیف تا متوسط ممکن است تا سن 7 سالگی بهبود یابد
شناخت نشانهها به والدین کمک میکند تا به موقع اقدام کنند:
تکرار صدا یا هجا (مثلاً «مـمـمـمادر»)
مکث یا توقف ناگهانی در گفتار
کشش بیش از حد صداها
پرش یا جا انداختن کلمات
اضطراب یا خجالت هنگام صحبت
اگر لکنت درمان نشود، میتواند پیامدهای عاطفی و اجتماعی ایجاد کند:
کاهش اعتماد به نفس
اجتناب از صحبت در جمع
اضطراب و افسردگی جزئی
مشکلات تحصیلی در موارد شدید
محیط آرام و غیرانتقادی
گوش دادن فعال و تمرکز بر پیام، نه سرعت گفتار
عدم مقایسه با دیگران
تمرین آرام و با تکرار کلمات
بازیهای گفتاری برای هماهنگی حرکات دهان و زبان
ارزیابی حرفهای شدت و نوع لکنت
درمانهای شناختی–رفتاری و تمرین مهارتهای گفتاری
پیگیری منظم تا رسیدن به بهبود
توجه به کودک و اجتناب از سرزنش
تشویق به مشارکت در فعالیتهای گفتاری و گروهی
همکاری با والدین و گفتاردرمانگر
لکنت زبان در کودکان ناشی از تعامل عوامل ژنتیکی، عصبی، روانی و محیطی است و نمیتوان آن را به یک علت محدود کرد. در اکثر کودکان، لکنت خفیف و گذرا است، اما حمایت خانواده، محیط آموزشی مثبت و درمان به موقع نقش حیاتی در کاهش پیامدهای آن دارد. آگاهی والدین و مربیان از علل و روشهای مقابله، کلید ارتقای مهارت گفتار و اعتماد به نفس کودک است.
