فرآیند نمایه سازی مجلات معتبر

به گزارش سرویس دانشگاه پایگاه خبری ساعدنیوز، مؤسسه اطلاعات علمی یا ISI (Institute for Scientific Information) مؤسسه ای با تمرکز بر علم سنجی و انتشارات علمی است که در سال 1960 توسط یوجین گارفیلد آمریکایی تأسیس شد. این مؤسسه پس از بیماری آقای گارفیلد توسط مؤسسه علمی تامسون در سال 1992 خریداری و به عنوان Thomson ISI شناخته شد. شرکت تامسون در سال 2002 شرکت رویترز را نیز خریداری کرده و شرکت تامسون رویترز (Thomson Reuters) با ریاست آقای دیوید تامسون تشکیل شد که دفتر مرکزی آن در نیویورک قرار دارد و مؤسسه اطلاعات علمی یا ISI قبلی اکنون بخشی از آن است.. این شرکت چندین نوع فعالیت انجام می دهد که یکی از آن ها فعالیت های علمی است. فعالیت های علمی این شرکت در دو زیرمجموعه معروف آن یعنی وب آف نالج (WOK) و وب آف ساینس (WOS) انجام می گیرد. از جمله اساسی ترین و معروف ترین کارهای این شرکت انتشار نام مجلات معتبر است که به نام مجلات ISI یا مجلات برتر تامسون رویترز معروف اند. کار مهم بعدی این موسسه انتشار ضریب تأثیر یا IF (Impact Factor) برای مجلات است.

موسسه تامسون رویترز یک شرکت بزرگ است که هم اکنون در حیطه های اقتصادی و حقوقی بسیار فعال بوده و درصد بسیار کمی از درآمدهایش به بخش علمی اختصاص دارد. این موسسه چندین زیرمجموعه دارد که دو زیرمجموعه آن در حیطه علمی بسیار مشهور هستند. بخش علمی وب آف نالج (Web of Knowledge: WOK) یکی از زیرمجموعه های تامسون رویترز است و دو وظیفه مهم را بر عهده دارد. اولین و مهم ترین کار وب آف نالج این است که لیست مجلات معتبر را منتشر می کند که به مجلات ISI معروف هستند و امروزه اطلاعات آن در زیر بخش وب آف ساینس(WOS) ارائه می شوند. دومین کار این بخش نیز تهیه ضریب تأثیر برای مجلات علمی معتبر است که اطلاعات آن در زیر بخشی با نام گزارش استنادی مجلات یا (Journal Citation Reports: JCR) ارائه می شود. در حال حاضر ضریب تأثیر یکی از شاخص های اصلی برای بررسی اعتبار مجلات علمی محسوب می شود.

نمایه های web of science

همچنان که اشاره کردیم، وب آف ساینس (Web Of Science: WOS) نیز در واقع قسمتی از شرکت تامسون رویترز است که به نوعی در داخل و بطن WOK قرار دارد و زیرمجموعه ای از آن محسوب می شود. WOS خود شامل چندین پایگاه داده و یا نمایه بزرگ است که تعدادی از آن ها مربوط به کنفرانس ها است. WOS حدود 45 زبان مختلف را پوشش می دهد و بیش از 12 هزار مجله را پوشش می دهد. امروزه بخشی علمی شرکت تامسون با عنوان Clarivate Analytics به ارائه لیست تمامی مجلات تحت پوشش این موسسه می پردازد. مجموعه وب آف ساینس شامل چهار نمایه اصلی زیر می باشد و مجلات موجود در این چهار نمایه اعتبار علمی بیشتری دارند:

• 1- نمایه استنادی علوم (Science Citation Index: SCI) یا (Science Citation Index Expanded: SCID)که زمینه های فنی، مهندسی، پزشکی و کشاورزی را شامل می شود.

• 2- نمایه استنادی علوم اجتماعی ( Social Science Citation Index: SSCI) که حدود 1180 مجله در زمینه علوم اجتماعی را پوشش می دهد.

• 3- نمایه استنادی هنر و علوم انسانی ( Art & Humanities Citation Index: AHCI) که حدود 1130 عنوان مجله در حیطه هنر و علوم انسانی را شامل می شود.

• 4- نمایه استنادی علوم نوپدید بهCitation Index: ESCI) (Emerging Sources که این نمایه به تازگی به لیست نمایه های این وب سایت اضافه شده است و علوم و مجله های با موضوعات نوپدید را شامل می شود.

تا زمانی که مجله ای در لیست یکی از این چهار نمایه قرار نگیرد، ضریب تأثیر یا ایمپکت فاکتور یا IF به آن تعلق نمی گیرد. به عبارتی دیگر، یک مجله می تواند توسط موسسه تامسون رویترز نمایه شده باشد و در این وب سایت موجود باشد اما تا زمانی که در چهار نمایه اصلی موجود نباشد، ضریب تأثیر به آن مجله تعلق نمی گیرد. اگر مجله ای ضریب تأثیر دریافت کند، در لیست مجلات پایگاه گزارش استنادی مجلات یا همان JCR نیز قرار می گیرد. لازم به ذکر است که حضور یک مجله در یکی از این چهار نمایه اصلی اولین مرحله برای دریافت ضریب تأثیر است و دریافت ضریب تأثیر توسط یک مجله بعد از حضور در یکی از این نمایه ها حداقل دو سال وقت لازم دارد. البته ممکن است یک مجله بیشتر از دو سال نیز در انتظار دریافت ضریب تأثیر باشد و یا ممکن است به دلیل عدم رعایت یک سری از قوانین علمی مصوب این موسسه، از لیست های اولیه نیز اخراج شود.

بررسی وجود یک مجله در Master Journal List

برای بررسی نمایه شدن یک مجله در یکی از نمایه های وب آف ساینس سایت تامسون رویترز یا همان موسسه ISI قبلی باید ابتدا وارد سایت زیر شوید: http://ip-science.thomsonreuters.com/mjl/

از طریق باکس جستجو و تایپ عنوان کامل مجله یا کلماتی از عنوان و یا ISSN مجله می توانید مجله موردنظر را جستجو کنید. فقط بایستی کلمات تایپ شده در باکس جستجو با گزینه زیر آن یعنی نوع جستجو یا Search Type همخوانی داشته باشد. برای مثال اگر گزینه Full Journal Title را انتخاب نمودید باید حتماً عنوان کامل مجله را درج نمایید و در غیر این صورت نتیجه ای بازیابی نخواهد شد.

اگر مجله موردنظر تحت پوشش یکی از نمایه های Web of Science باشد، نتیجه ی جستجوی انجام شده اطلاعات مربوط به آن مجله شامل عنوان کامل مجله، دوره چاپ، ISSN، صاحب امتیاز و آدرس آن شامل دانشگاه، شهر و کشور و نیز تحت پوشش بودن این مجله در یک یا چند نمایه از نمایه های Web Of Science را مشخص می نماید

در ادامه می توانید بر روی لینک بنفش رنگ نمایه پوشش دهنده مجله در زیر مشخصات و آدرس مجله کلیک کنید. با این کار صفحه جدیدی باز می شود که در این صفحه جدید با کلیک بر روی هر یک از مستطیل های بنفش رنگ می توانید در آن نمایه خاص، مجله مشخصی را جستجو کنید، لیست مجله های آن نمایه را ببینید و یا گروه های موضوعی و مجلات آن گروه را در آن نمایه بررسی کنید.

در قسمت وسط صفحه اصلی، در زیر محدوده جستجو نیز با انتخاب گزینه Journal List و کلیک کردن بر روی لینک مربوط به هر نمایه، صفحه ای مشابه تصویر 4 باز می شود، که برای بررسی لیست مجلاتی که زیرمجموعه آن نمایه هستند، مورد استفاده قرار می گیرد.

در سمت راست صفحه اصلی این وب سایت نیز می توانید با انتخاب یک از فایل های پی دی اف، لیست مجله هایی که در آن مجموعه نمایه شده اند، به همراه اطلاعات مختصری درباره آن ها را به صورت یک فایل پی دی اف دانلود نمایید.

پایگاه علمی The Directory of Open Access Journals (DOAJ)

به طور کلی برای ثبت نام نشریه خود در پایگاه DOAJ ضرورت دارد که به 58 سؤال پاسخ دهید که این 58 سؤال در 6 بخش ذیل تقسیم بندی گردیده اند:

• اطلاعات اولیه نشریه ( 35 سؤال)؛

• کیفیت و ویژگی های هیأت تحریریه نشریه ( 7 سؤال)؛

• چگونگی دسترسی به محتوای نشریه ( 1 سؤال)؛

• صدور مجوزهای محتوا (5 سؤال)؛

• حقوق مولفین و مجوزها (2 سؤال)؛

• مشخصات متقاضی (3 سؤال).

نشریه باید بیانیه مربوط به اخلاق در نشر و قصور در نشر را داشته باشد.

نمایه ها و ایندکس های معتبر بین المللی

اعتبار و درجه مجالت بین المللی به نمایه و ایندکس مورد نظر مجله بستگی دارد.

بصورت کلی چهار موسسه معتبر که وظیفه ایندکس مجلات را به عهده دارند عبارتند از:

1. موسسه تامسون رویترز Reuters Thomson ISI معرف مجلات

2. ISI، موسسه NCBI نمایه کننده مجلات Pubmed در گروه پزشکی.

3. موسسه الزیور Elsevier معرف نمایه کننده مجلات اسکوپوس

4. پایگاه استنادی جهان اسلام ISC

   

ISI Thomson Reuters رویترز تامسون ISI مجلات

• موسسه اطلاعات علمی یا ISI توسط موسسه تامسون رویترز خریداری شده و از آن پس به موسسه Thomson ISI معروف شده است. این موسسه زیر مجموعه های متفاوتی دارد مانند:

• ISI Web of Science (WOS)

• ISI Web of Knowledge

• گزارشات استنادی ژورنال ها JCR

• موسسه ISIمجلات را به دو دسته WOS و غیر WOS تقسیم بندی کرده است.

• Arts & Humanities Citation ،Social Sciences Citation Index های دسته دارایWOS مجلات به هم Emerging Sources Citation Index واخیرا Science Citation Index Expanded ،Index آن اضافه شده است. مجلات دارای ضریب تاثیر یا factor impact را مجلات JCR و مجلات بدون ضریب تاثیر را ISIلیست و یا Listed ISI می نامند.

Impact Factor=IF ضریب تاثیر

• تعداد ارجاعات (استنادها)به مقاله های منتشر شده در دو سال قبلِ مجله تقسیم بر تعداد مقاله های منتشر شده در دو سال مذکور. مثال:

• فرض می کنیم 96 مقاله در دو سال 1390 تا 1391 در یک مجله منتشر شده

• فرض می کنیم طی همان دوسال 48 مورد استناد به مقاله های این مجله توسط نویسندگان مختلف داده شده است

• 48 تقسیم بر 96 می شود: 5.0 یعنی ضریب تاثیر

گام اول نمایه سازی در ISI

اولین مرحله برای ثبت درخواست برای نمایه شدن Science of Web ورود به صفحه ثبت ، درخواست می باشد که در ذیل آورده شده است.

http://ip-science.thomsonreuters.com/info/journalsubmission-front/

با وارد شدن در این پایگاه، به نشریه تذکر داده می شود که پایگاه تامسون رویترز تنها نشریات الکترونیکی (دارای سایت تخصصی) را ارزیابی خواهد نمود که دارای ویژگیهای زیر باشند.

اطلاعاتی که متقاضی باید در فرم ثبت نام خود تکمیل نماید به ترتیب عبارتند از:

1. عنوان نشریه؛

2. آدرس اینترنتی سایت نشریه؛

3. سردبیر نشریه؛

4. آدرس ناشر؛

5. نام کشور؛

6. شماره ISSN الکترونیکی

7. شماره ISSN چاپی نشریه

8. عنوان شرکت یا سازمان ناشر؛

9. اولین سال انتشار نشریه؛

10. تعداد شمارگان چاپ شده در طول یک سال (تناوب انتشار نشریه)؛

11. آخرین شماره منتشر شده از نشریه؛

12. درصورتی که دسترسی به مقالات نشریه به صورت استفاده از نام کاربری و کلمه عبور می باشد باید در محل مشخص نام کاربری و کلمه عبور را برای ارزیابان نشریه وارد نمائید در غیر این صورت در کادر مربوطه باید واژهAccess Open درج گردد؛

13. حوزه جذب مقالات؛

14. نام و نام خانوادگی تماس گیرنده (درخواست کننده)؛

15. آدرس متقاضی؛

16. آدرس پست الکترونیکی متقاضی؛

17. نقش فرد متقاضی؛

18. شماره تماس فرد متقاضی.

نکات مهم نمایه پذیری در ISI

1. زمان بندی نشر مجله تعریف شده و باثبات باشد (فصلنامه، ماهنامه یا...) وهر شماره در موعد معین هم آماده شود.

2. فرآیند داوری برای مجله تعریف شده باشد.

3. قواعد نشر بین المللی را رعایت کند. برای مثال، عنوان مجله گویای محتوای آن باشد.

4. مجله باید حوزه بین المللی داشته باشد و به یک حوزه جغرافیایی خاص تعلق نداشته باشد.

5. در حوزه آن مجله، ترجیحاً مجله مشابه نباشد یا اگر هست آن مجله معیار برتری نسبت به آنها داشته باشد.

6. افراد به وجود آورنده آن ( سردبیر و هیات تحریریه)حتی الامکان افراد شناخته شده ای باشند.

7. افراد به وجود آورنده (سردبیر و هیات تحریریه) توزیع جغرافیایی مناسبی داشته باشند مثالً همه ایرانی نباشند.

8. اعتبار علمی به لحاظ ویژگی های ساختاری و کیفیت محتوایی مقالات مجلات .

معرفی pubmed

• موسسه NCBI ایندکس کننده مجلات Pubmed به شمار می رود. پایگاه پابمد یکی از مهمترین پایگاه ها برای اطلاعات پژوهشی و تحقیقات رشته های پزشکی و زیست شناسی به شمار می روند. این پایگاه ها بصورت کاملا رایگان برای تمامی محققین گروه پزشکی و علوم پایه پزشکی در دسترس هستند.

• پوشش تاریخی این پایگاه به سال 1997 بر میگردد.

گام اول نمایه سازی در pubmed

برای ثبت نام در پایگاه باید PubMed وارد این لینک گردید: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/pub/addjournal/#reapply

شرایط نمایه سازی درPubmed

• اطلاعات خود شامل 3 بخش می باشد که عبارتند از:

1. اطلاعات نشریه؛ عنوان نشریه، عنوان کشور، سال شروع به انتشار، تناوب انتشارنشریه، تعداد مقالاتی که تاکنون در نشریه داوری شده است (حداقل 25 مقاله از انواع مقالات اصلی، مقالات مروری و گزارشات پزشکی تا قبل از درخواست)،ISSN چاپی و الکترونیکی

2. اطلاعات زبان انتشار؛

3. سیاست ها و جزئیات نشریه. آدرس اینترنتی صفحات مربوط به صفحه اصلی نشریه، صفحه اعضای هیأت تحریریه، صفحه سیاست روند بررسی و داوری مقالات، صفحه سیاست ها و قوانین حمایتی از تعارض منافع، حقوق انسانها و حیوانات و مواردی از این دست.

4. اعتبار علمی به لحاظ ویژگی های ساختاری و کیفیت محتوایی مقالات مجلات.

• نشریاتی که از نظر گروه پابمد مردود به حساب می آیند تا یک زمان خاصی از ثبت درخواست مجدد نشریه خود در پابمد محروم هستند و بعد از آن تاریخ میتوانند دوباره اقدام به ثبت درخواست نشریه خود کنند. این زمان 3 سال باشد.

معرفی Scopus

• پایگاه اسکوپوس در سال 2004 به عنوان بزرگترین پایگاه داده چکیده و استنادی آغاز بکار نمود.

• مجموعه بانک اطلاعاتی اسکوپوس محصول انتشارات Elsevierاست که استفاده از آن نیازمند اشتراک و پرداخت هزینه می باشد.

• محتوای پوششی پایگاه شامل:

1. بیش از 21500 عنوان از بیش از 5000 ناشر بین المللی

2. 562 سری کتاب

3. حدودا 8 میلیون مقالات کنفرانس

4. نویسندگان H-Index محاسبه

5. اسکوپوس اغلب دید جامعی از برون دادهای پژوهشی جهان در همه ی رشته های علوم ، تکنولوژی، پزشکی، علوم اجتماعی، هنرو علوم انسانی ارائه می دهد.

گام اول نمایه سازی در scopus: https://suggestor.step.scopus.com/suggestTitle/step1.cfm

نمایه سازی در Scopus

نشریاتی که هر یک از این معیارها را نداشته باشند ، مورد بررسی و داوری قرار نخواهند گرفت:

• مقالاتی که در نشریه چاپ شده اند، باید داوری شده باشند.

• نشریه باید طبق یک روند زمانی منظم و مشخص منتشر شود و دارای کد ISSN باشد.

• محتوای نشریه باید برای تمامی خواننده ها و پژوهشگران دنیا قابل خواندن و مرتبط باشد(حداقل دارای رفرنس به زبان لاتین باشد و چکیده و عنوان مطالب آن به زبان انگلیسی باشد)

• نشریه باید بیانیه مربوط به اخلاق در نشر و قصور در نشر را داشته باشد.

• نشریه باید از اصول اخلاقی مشخص (در قلمرو پژوهش و نشر یافته های پژهشی) پیروی کند.

• Committee on Publication Ethics (COPE)

• World Association of Medical Editors (WAME)

• International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE)

• Consolidated Standards of Reporting Trials (CONSORT)

• نشریات باید حداقل تا دو سال قبل از درخواست نمایه شدن در اسکوپوس، سابقه نشر داشته باشند تا بتوانند در مرحله داوری قرار بگیرند؛

• هیأت تحریریه دارای پراکندگی جغرافیایی باشند، فهرست کشورهایی که اعضای هیأت تحریریه از آن ها انتخاب شده اند مشخص باشد؛

• نام و نام خانوادگی سردبیر، وابستگی سازمانی سردبیر، ملیت سردبیر؛

• آیا نویسندگان مقالات نشریه دارای پراکندگی جغرافیایی می باشند و از چه کشورهایی هستند؛

• آیا انجمن های علمی و یا نهادهای علمی با نشریه همکاری دارند یا خیر نام آن ها چیست؛

• آیا نشریه در پایگاه های دیگر نیز نمایه می شود عنوان آن پایگاه ها ذکر شود؛

• آیا مقالات نشریه دارایDOI می باشند؛

• آیا در نشریه به متن کامل مقالات دسترسی آزاد وجود دارد یا خیر.

• اعتبار علمی به لحاظ ویژگی های ساختاری و کیفیت محتوایی مقالات مجلات.

• و....

نکته: نشریاتی که از نظر گروه اسکوپوس مردود به حساب می آیند تا یک زمان خاصی از ثبت درخواست مجدد نشریه خود در اسکوپوس محروم هستند و بعد از آن تاریخ میتوانند دوباره اقدام به ثبت درخواست نشریه خود کنند. این زمان ممکن است یک سال، 18 ماه، 2 سال، 3 سال و یا 5 سال باشد.

پایگاه استنادی علوم جهان اسلام ISC=Islamicworld Science Citation

طبق آیین نامه نمایه سازی، تنها نشریات دارای اعتبار از کمیسیونهای نشریات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و حوزه علمیه در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام نمایه سازی خواهند شد.

شرایط و الزامات نمایه شدن در ISC

• انتشار به موقع نشریه: نشریه در یک ساله منتهی به ارزیابی احراز شرایط، باید قبل از شروع هر فصل برای فصلنامه ها و دو فصلنامه ها و قبل از شروع هر ماه و هر هفته برای ماهنامه ها و هفته نامه ها، منتشر شده باشد.

• رعایت تسلسل انتشار نشریه: نشریه باید به طور جداگانه و در زمان مقرر منتشر شود. ادغام شماره های متعدد در یک نشریه جایز نمی باشد.

• درج کامل نام نشریه، سال (دوره) و شماره به زبان انگلیسی؛ درج نشانی، ایمیل، شماره تلفن، نمابر، کدپستی نشریه و شماره استاندارد بین المللی نشریه (ISSN).