تختجمشید
معماری این اثر جاودانه که در دنیا همتایی ندارد، هنوز هم الهامبخش معماران با ذوق و متبحر است و در ساخت برخی از بناهای شاخص کشور از جمله ساختمان صندوق بانک ملی ایران، هتل بزرگ داریوش، سردر دانشکده علوم سیاسی تهران و چند ساختمان مهم به کار گرفته شده است. سرستونهای منحصر بهفرد این گنج تاریخی بی همتا، بقایای به جا مانده از کاخهای شاهان هخامنشی و تندیسهای زیبای آن، پس از گذشت ۲۵۰۰ سال در برابر حوادث مختلف تاریخی مقاومت کرده و همچنان پابرجا باقی ماندهاند. نقوش حک شده بر پیکره تخت جمشید برخی از آداب و رسوم و آئینهای نیکو و پسندیده ایرانیان باستان را با زبان تصویر روایت میکنند.
این مجموعه بقایای از مهمترین کاخهای سلسله هخامنشی را خود جای داده است که از میان آنها میتوان به کاخ آپادانا (کاخ اختصاصی داریوش) کاخ تجر (کاخ اختصاصی کوروش) کاخ هدیش (کاخ اختصاصی خشایار شاه) کاخ صد ستون (کاخی به وسعت ۴۶۰۰۰ مترمربع که سقف آن بر صد ستون استوار شده است) کاخ شورا، کاخ اردشیر یکم، کاخ ملکه و آثار دیگر همچون دروازه ملل، آرامگاه اردشیر دوم، خزانه شاهیو تل تختجمشید اشاره کرد. در ضمن در دل این کاخها موزهای به نام موزه تختجمشید با تاثیر از معماری خود آنها ایجاد شده است که با ورود به آن خود را در میان ارزشمندترین آثار به جا مانده از دوران هخامنشی میبینید.
اگر تختجمشید را بدون بازدید از این موزه منحصربهفرد ترک کنید، پشیمان خواهید شد. موزه تختجمشید قدیمیترین بنای ایران است که به موزه تبدیل شده است.
مجموعه تاریخی نقش رجب
ساسانیان یکی دیگر از سلسلههای مقتدر ایران باستان است. مجموعه تاریخی نقش رجب مکان مناسبی برای کسب اطلاعات در مورد مهمترین وقایع تاریخی ایران در این سلسله است. نقوش برجسته این مجموعه از سه بخش تشکیل شده است که به آنها مجلس میگویند. در مجلس اول واقع در شمال محوطه، شاپور اول، دومین پادشاه ساسانیان را سوار بر اسبی قوی هیکل میبینیم و در کنار او ۹ تن از بزرگان حضور دارند که ظاهرا برای امر مهمی در کنار یکدیگر جمع شدهاند.
در مجلس دوم، مراسم تاجگذاری اردشیر بابکان به تصویر کشیده که در آن ۸ مرد، زن و کودک حضور دارند و یک روحانی زرتشتی در حال اعطای تاج به شاه است. در مجلس سوم نیز مراسم تاجگذاری شاپور یکم، فرزند اردشیر بابکان نمایش داده شده است. در این مجلس نقوش شاپور یکم را در سوار بر اسب میبینیم که در حال گرفتن تاج خود از روحانی بزرگ زرتشتی است و او هم سوار بر اسب به تصویر کشیده شده است.
نقش رستم
در نقش رستم نیز نقوش برجستهای در دل صخرهها نقش بسته که تاریخ ایران را جاودانه میسازند و در آنها بخشی از دوران تاجگذاری و بر تخت نشستن اردشیر بابکان و پیروزی شاپور اول بر امپراطوری پر قدرت رم را به تصویر کشیده شده است. در ضمن آرامگاه ابدی پادشاهان قدرتمند هخامنشی همچون داریوش کبیر، خشایارشاه و داریوش دوم نیز در این مجموعه قرار دارد؛ البته هیچ راه ورودی به داخل آرامگاهها وجود ندارد و مقبرهها کاملا مهروموم شدهاند.
اثر دیگری که در این مجموعه باعث جلب توجه گردشگران میشود، کعبه زرتشت است که زمانی کتاب مقدس اوستا و گنجینههای درباری در آن نگهداری میشده است؛ البته اطلاعات زیادی از این بنای مرموز وجود ندارد و معماهای زیادی در مورد آن حل نشده است. یکی دیگر از حقایق جالب در مورد این بنا، وجود سنگ نبشته شاپور یکم روی یکی از دیواره های آن است که به آن سنگ نبشته پهلوی نیز میگویند.
شهر تاریخی استخر
در زمان هخامنشان شهرهای آباد و پر رونق زیادی زیادی در استان فارس وجود داشته که یکی از آنها همین شهر تاریخی استخر یا اصتخر است. این شهر در ایران باستان در زمره بزرگترین و باشکوهترین شهرهای ایران قرار داشته است؛ اما پس از حمله اعراب به ایران کاملا نابود شد و اکنون به جز یک دروازه سنگی، چند ستون و چند دیوار سنگی چیزی از آن باقینمانده است.
مقبره کمبوجیه (زندان سلیمان)
یکی دیگر از آثار شاخص به جا مانده از سلسله هخامنشی، مقبره کمبوجیه یا زندان سلیمان بوده است که درحالحاضر تنها یک دیوار با سنگهای سفید مرمرنما با حفرههایی شبیه به پنجره از آن باقیمانده است. مقبره کمبوجیه در زمان خود یک شاهکار معماری بوده و آن چنان محبوب بوده است که داریوش تصمیم گرفته است نمونه مشابه آن را در نقشرستم بنا کند که همان کعبه زرتشت است. جالب است بدانید این اثر تاریخی در فهرست میراث جهانی یونسکو به نام بنای زندان به ثبت رسیده است.
قلعه استخر
در انتهای شمال غربی جلگه مرودشت، سه کوه جدا از هم دیده میشوند که قلعه استخر روی یکی از آنها دیده میشود. قلعه استخر متعلق به دوران دیلمیان بوده و اکنون به جز چند ویرانه چیزی از آن باقینماده است. در گذشته استخر بزرگی در میان این قلعه قرار داشته که همیشه پر از آب بوده و اکنون چند درخت سرو چند صد ساله در کنار آن قد برافراشتهاند. همچنین به تازگی چاهی سنگی به عمق ۶۰ متر در میان این بنا کشف شده که قبلا سرپوشیده است. جالب است این چاه هنوز هم آب دارد.
غار اشکفت گاوی
اگر به غارهای مرموز و باستانی علاقهمند هستید، بازدید از غار اشکفت گاوی را که در ۵ کیلومتری جنوب غربی مرودشت واقع شده از دست ندهید. در این غار آثار و نشانههایی از انسانهای نخستین به دست آمده که میتوان به شیوه تدفین انسان در عصر انسان هوشمند، ابزارهای سنگی و ابزارهای استخوانی اشاره کرد.
طبق تحقیقات انجام شده، برخی از اشیای کشف شده در این غار متعلق به دوران پارینه سنگی، یعنی ۱۶ تا ۲۷ هزار سال پیش هستند. اشکفت گاوی که دهانه آن به سمت رود کر قرار دارد و در فاصله ۱۰۰ متری از رود کر قرار گرفته است، در سال ۱۳۴۸ کشف و کاوش آن در سال ۱۳۵۷ آغاز شد.
پل خان
پل خان یکی از پلهای تاریخی نزدیک مرودشت بوده که در عصر صفویه و در سالهای بین ۱۰۲۱ تا ۱۰۴۳ روی رودخانه کر احداث شده است. اینپل با ۵ دهانه، طول ۱۰۰ متر، عرض ۵ متر بنایی و ارتفاع ۱۳ متر (در بالاترین نقطه پل) مستحکم است که از سنگ و ساروج (خاک رس و آهک) ساخته شده است. پل بیدگل در بخش درودزن، دهستان ابرج، روستای بیدگل، پل تاریخی استخر در دهستان نقش رستم، روستای حاجی آباد، ۱۰۰ متری جنوب غرب شهر استخر متعلق به عصر ساسانی و پل سیوند در ۲ کیلومتری شمال روستای سیوند از توابع مرودشت که متعلق به دوران ساسانیان و اشکانیان است و پل بند امیر واقع در روستای بند امیر، از دیگر پلهای تاریخی مرودشت هستند.
روستای بند امیر و پل بند امیر
روستای بند امیر یکی دیگر از روستاهایی است که توانایی جذب گردشگران زیادی را دارد. این روستا از جاذبههای طبیعی بسیار زیادی از جمله مناظر طبیعی اطراف رود کر، نهرها و از همه مهمتر پل بند امیر برخوردار است. این پل بنایی مستحکم بوده که روی رودخانه کر ساخته شده و متعلق به دوران دیلمیان و قرون اولیه اسلامی است.
امامزاده ایوب مرودشت
در یک کیلومتری جنوب روستای چمنی رامجرد در ۳۰ کیلومتری مرودشت، بقعهای متبرکه به نام امامزاده ایوب نبی وجود دارد که نزد مزدم روستا از احترام ویژهای برخوردار است. همچنین در امامزاده ایوب چشمهای جریان دارد که به اعتقاد مردم اهالی آب آن شفابخش است. وجود فضای سبز دلنشین و سکوهایی برای استراحت در اطراف بقعه موجب شده این امامزاده که در دل کوه قرار گرفته، به تفرجگاهی برای مردم تبدیل شود.
همچنین در پانصد متری این امامزاده تپهای پرشیبی وجود دارد که در گذشته جوانان از آن به عنوان سرسره استفاده میکردند؛ اما امروزه دیگر استقبال چندانی از آن نمیشود.
بهشت گمشده یا تنگ بستانک
بهشت گمشده نامی درخور و برازنده این مکان رویایی است. پوشش جنگلی انبوه، آبشارهای خروشان، منظره زیبا و بکر دریاچه سد درودزن که در مسیر آبشارها قرار دارد، درختان سربهفلک کشیدده بلوط، معماری منحصربهفرد خانه روستاهای منطقه و شالیزارها، همه و همه تنگ بستانک را به بهشتی مثالزدنی تبدیل کردهاند. یکی از جذابیتهای خاص این منطقه، رویش انواع مختلفی از درختان در بسترهای سنگی است که نشانهای از قدرت بیرقیب و تحسینبرانگیز طبیعت است.
بهترین زمان بازدید از تنگ بستانک بهار و تابستان، مخصوصا از اوایل اردیبهشت تا اواخر مرداد است. برای دسترسی به بهشت گمشده باید ابتدا وارد جاده تنگ براق شوید و سپس از طریق آن به سمت کامفیروز حرکت کنید.
آبشار دشتک
در نزدیکی مرودشت و در ناحیهای به نام دشتک ابرج، روستایی به نام ابرج وجود دارد که دو آبشار زیبا را در خود جای داده و آبشار دشتک یکی از آنها است. هر کسی برای نخستین بار آبشار دشتک را ببیند؛ مبهوت زیبایی آن میشود. در ضمن درختان بلند و کهن گردوی اطراف آبشار نیز زیبایی آن را دو چندان کرده است.
اگر چه گردشگران کمی از وجود این روستا و آبشار مطلع هستند؛ اما هر دو جاذبه به خوبی توانایی جذب گردشگر را دارند؛ زیرا روستای دشتک ابرج با برخورداری از صدها هکتار باغ انگور و گردو یکی از زیباترین روستاهای استان فارس بوده و بهتازگی به روستای هدف گردشگری نیز انتخاب شده است.
از دیگر جاذبههای این روستا میتوان به معماری خاص خانههای روستا درخت چهار کهن روستا که احتمالا قدمت آن به ۴۰۰۰ سال میرسد،چشمههای آب معدنی خنار، نهروم، مرشدی، آبگری، ده گاه، دره و آبگرمی با آبی شفابخش برای درمان بیماریها و چندین چشمه دیگر از جمله بید چنگ، آب چغور، باغ جمال (باباجمال) و...، ۶ آسیاب قدیمی، راهپلهای با ۱۲۰۰ پله سنگی و امامزاده فخرالدین اشاره کرد
سد درود زن
سد درون زن یکی از جاذبههای شناختهشده مرودشت بوده و در ۵۰ کیلومتری شمال غرب مرودشت واقع شده است. قدمت بنای اولیه این سد که در بهترین نقطه رود کر ساخته شد، به سلسله هخامنشیان باز میگردد و در آن زمان یکی از شاهکارهای معماری محسوب میشده و درحالحاضر عنوان قدیمیترین سد خاورمیانه را نیز به خود اختصاص داده است.
در اطراف دریاچه سد نیز مناظر زیبایی به وجود آمده و علاوه بر سازه سد، دریاچه آن نیز دیدنی است؛ البته متاسفانه در چند سال اخیر، خشکسالی گریبانگیر این سد نیز شده و آب آن به میزان چشمگیری کاهش پیدا کرده است.
تفرجگاه تیرباغ
اگر میخواهید هوای خنک و چشمانداز نسبتا سرسبزی را تجربه کنید، تفرجگاه تیرباغ در روستای کنداز را که پوشش گیاهی مناسبی دارد و دارای چند چشمه و رود است، از دست ندهید.
تنگ خشک
تنگ خشک مرودشت یکی از تفرجگاههای مرودشت بوده که در بخش سیدان، بعد از روستای سیوند قرار گرفته و پوشش جنگلی نسبتا مناسبی دارد. این تفرجگاه در گذشته از چند آبشار نیز برخوردار بوده است؛ اما درحالحاضر متاسفانه تمام آنها خشک شدهاند.
قصر قلات
در اطراف شهر سیدان واقع در بخش سیدان شهرستان مرودشت، روستایی به نام قلات وجود دارد که طبیعت بکری دارد و چند جاذبه تاریخی مانند قصر قلات (مکانی برای نگهداری قلات در زمان هخامنشیان)، کلیسای باستانی روستا که از معماری سنگی و جالبی برخوردار است، آسیابهای قدیمی، گورستانی تاریخی با سنگهای حجاری و حکاکی شده، بازار قدیمی و سنگفرش شده و قلعه قزل ارسلان را در خود جای داده است.
غار پلنگان
اين غار در ۷۵ کيلومتري شمال غربي شيراز و در نردیکی شهرستان مرودشت واقع شده است. دهانة ورودي غار پلنگان، در ديوارة کوه قرار دارد و در درون آن استخوانهاي فراواني از انواع حيوانات ديده ميشود. چون در اين غار رد پاي پلنگ ديده شده، لذا به غار پلنگان مشهور شده است. طول اين غار بيش از ۳۰ متر است. دلیل نامگذاری جان پناه پلنگ بوده است.
روستای دشتک
روستای دشتک از توابع بخش ابرج شهرستان مرودشت، مختصات جغرافیایی ۵۲ درجه و ۲۸ دقیقه طول شرقی و ۳۰ درجه و ۱۷ دقیقه عرض شمالی، در تنگه کوه دشتک در شمال دشت درودزن قرار دارد. ارتفاع این روستا از سطح دریا ۲۰۴۰ متر است و آب و هوای آن در بهار و تابستان معتدل و در پائیز و زمستان سرد است.
دشتک یکی از قدیمیترین روستاهای استان فارس است و به لحاظ استقرار در دشتی کوچک به نام دشتک معروف شدهاست. بقایای آثاری از دوره هخامنشیان در روستای دشتک به جا ماندهاست و تاریخ شکل گیری روستا براساس سنگ نوشتههای گورستان قدیمی دشتک، به قرن هفتم ه ق مربوط است.
مردم روستای دشتک به زبان فارسی به لهجه دشتکی صحبت میکنند، مسلمان و پیرو مذهب شیعه جعفری هستند. براساس نتایج سرشماری سال ۱۳۷۵ جمعیت این روستا ۲ هزار و ۸۰۶ نفر بودهاست که در سال ۱۳۸۵، به تعداد ۲ هزار و ۳۶۷ نفر کاهش یافتهاست.
