خانه های تاریخی همانند ماشین های سفر در زمان بازدید کنندگان را به یک ماجراجویی تاریخی می برند و همچنان که درهایی به روی گذشته می گشایند از تاریخ و فرهنگ یک دیار سخن می گویند. از این دست خانه ها در برخی شهرهای کشور به فور یافت می شود ولی بر خلاف باور عموم که جذابیت شهرهای شمالی را به طبیعت آن محدود می دانند، بازدید از جاذبه های تاریخی ساری نیز خالی از لطف نیست و زیبایی های خاص خود را دارد. یکی از همین بناها خانه تاریخی کلبادی یا موزه کلبادی است که در شهر ساری واقع شده است.
ساخت عمارت کلبادی به دوران قاجار برمیگردد. یکی از امرای ارتش وقت به نام «سردار جلیل» دستور ساخت این بنا را صادر کرد. وی فرزندی به نام «امیر نصرت شکوه نظام» داشت و به همین دلیل تصمیم گرفت نام خانه را «امیریه» بگذارد. پس از اینکه پسرش با وجود جوانی و سن کم درگذشت، خانه را به فرزند وی یعنی «منوچهر خان» بخشید.
منوچهر خان کلبادی مدتی نماینده مردم ساری در مجلس شورای ملی بود و شخص تاثیرگذاری در ساری محسوب میشد. وی سالها این خانه زیبا را تحت مالکیت خود داشت. سال 1362، منوچهر خان کلبادی چشم از جهان فروبست. هشت سال پس از درگذشت وی، در سال 1370، خانه تاریخی کلبادی در اختیار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری قرار گرفت و از آن تاریخ تاکنون، بنا در اختیار این سازمان است. در سال 1388 خانه کلبادی تبدیل به موزه مردمشناسی و باستانشناسی شد.
در صورتی که گذارتان به عمارت کلبادی ساری افتاد فراموش نکنید که در شاه نشین طبقه دوم وقت بیشتری را صرف کنید. این شاه نشین از زیباترین اتاق های عمارت است و هنرهای تزئینی دوره قاجاری در گوشه و کنار آن به چشم می خورد. در بناهای تاریخی، شاه نشین به زیبا ترین و بزرگترین اتاق هر طبقه گفته می شود که در اصل حکم مهمانخانه را داشته و در آن تزیینات زیبایی مانند طاقچه ها و پنجره های ارسی و سقف چوبی زیبا و… به چشم می خورد و در آن از مهمانان بلندپایه پذیرایی خواهد شد.
در واقعی خانه به کوچه آب انبار نو باز خواهد شد. دری بلند و چوبی با تزئینات فاخر که سردری آجری آن را پوشانده است. از ورودی که بگذرید، راهروی نسبتا باریکی را باید طی کنید تا به حیاط که با چند پله، پایین تر از سطح زمین قرار دارد برسید. وسط حیاط یک حوض چند ضلعی خواهید دید و باغچه هایی که در اطراف آن ساخته شده اند.
میخواهیم وارد خانه شویم. در همان ابتدا درب خانه جلب توجه میکند، دری زیبا از جنس چوب و دارای تزیینات چوبی. این در که ارتفاع زیادی دارد، دارای یک سردر از جنس آجر است. از در وارد میشویم؛ بهمحض ورود، با راهرویی باریک مواجه میشویم. این راهرو ما را به ورودی حیاط مشایعت میکند. دو ردیف پله در دو سمت به چشم میخورد که برای دسترسی به حیاط ساخته شدهاند؛ چراکه حیاط در سطح پایینتری قرار دارد. حوض آب زیبایی روبهروی بنا خودنمایی میکند.
نکتهای که توجه شما را ممکن است جلب کند، آن است که در و پنجره طبقه اول بنا با طبقه دوم تفاوت دارند و این بدان دلیل است که آنها در دهههای اخیر و در جریان بازسازیها تعویض شدهاند. همچنین دو رشته پلکان داخلی مسدود شدهاند و بهجای آنها در سمت شمالی بنا، یک رشته پلکان برای ایجاد دسترسی به طبقه دوم خانه ساخته شده است.
بخش بیرونی خانه تاریخی کلبادی در سمت چپ ورودی اصلی آن قرار دارد. این بخش از حیاطی کوچک و اتاقی برای انجام امور متفرقه تشکیل شده است. همچنین مسیری بهسمت حیاط بزرگ اندرونی در این بخش دیده میشود.
خانه تاریخی کلبادی دارای قسمتهای دیگری همچون حمام، آشپزخانه، اصطبل و محل اسکان خدمتگزاران است؛ ولی آشپزخانه و محل اسکان خدمتگزاران در طول سالها از بین رفتهاند و هماکنون بناهای نوسازی را میتوانید بهجای آنها ببینید. در مورد حمام خانه نیز باید اشاره کنیم که دارای دو بخش گرمخانه و سربینه است و در گرمخانه، خزینههای آب سرد و گرم به چشم میخورند.
خانه یک بنای اصلی دارد که در دو طبقه و با نقشه مستطیل شکلی احداث شده است. همچنین این مجموعه سردابهای در زیرزمین دارد که از آن بهعنوان یخچال استفاده میشد. در هر دو طبقه این خانه که قدم بگذارید، در هرکدام یک شاهنشین را خواهید یافت. بدون شک شاهنشینها از زیباترین قسمتهای این خانه هستند که توجه شما را جلب میکنند. در دو سمت شاهنشین، دو رشته پلکان به چشم میخورد و همچنین اتاقهایی بهصورت قرینه در دو طرف ساخته شدهاند. استفاده از شیشههای رنگی و همچنین ارسیکاریهایی که در بنا دیده میشود، مهمترین تزیینات انجام گرفته در این بنا هستند.
از همان بدو ورود به کوچه، درب چوبی و بزرگ این خانه توجهتان را جلب می کند. سردر و اطراف این درب نیز دارای تزیینات آجرکاری هستند. از در که عبور کنید به حیاط، حوض خانه و 2 شیر سنگی می رسید. بنای اصلی نیز روبروی همین حوض قرار دارد و به غیر از ساختمان 2 طبقه اش دارای سردابه ای در زیرزمین است که در گذشته به عنوان یخچال از آن استفاده می کردند.
از وقتی کاربری این خانه به موزه تغییر یافته، اشیا و آثار مربوط به دوران قاجار مثل ظروف مسی، انواع چپق، ظروف برنجی و لباس های قاجاری در طبقه اول آن به نمایش گذاشته شده است. البته بیش تر بازدیدکنندگان به خاطر تزیینات زیبای شاه نشین های خانه کلبادی به این جا می آیند. این بخش از خانه با منبت کاری ها و گچ کاری های ماهرانه خود شما را با هنر معماری دوران قاجار آشنا می کند. پنجره های ارسی و شیشه های رنگی طبقه دوم نیز زیبایی این خانه را دوچندان کرده اند.
در این طبقه اشیا و آثار مربوط به دوران نوسنگی تا دوره اسلامی نگهداری می شود؛ اشیایی مثل مجسمه سفالی الهه مادر، کاسه سفالی، فانوس یا اشیا مفرغی مثل بز کوهی مفرغی، آویز گردن، گیلگمیش، النگو و عودسوز. البته بازدیدکنندگان اجازه عکاسی از این آثار تاریخی را ندارند.
برای دسترسی به خانه تاریخی کلبادی، میتوانید بهسمت میدان ساعت ساری و از آنجا به خیابان انقلاب بروید. محلهای به نام آبانبار نو وجود دارد که مسیر آن از خیابان انقلاب منشعب میشود و شما را به خانه کلبادی خواهد رساند. تاکسیهای متعددی از سراسر ساری به مقصد میدان ساعت حرکت میکنند. اگر با خودروی شخصی عازم این مکان هستید، کمبود فضای پارک را در نظر داشته باشید. برای این منظور میتوانید از پارکینگهای عمومی این ناحیه استفاده کنید و مسیر پارکینگ تا خانه کلبادی را پیاده بروید.
شهر ساری بهعنوان مرکز استان زیبا و سرسبز مازندران، همچون سایر شهرهای این استان با قرارگیری در میان کوهها، دریا و جنگل، برای گردشگران بسیار جذاب است. اما علاوه بر جاذبههای طبیعی، آثار تاریخی از دیگر جاهای دیدنی ساری هستند که بازدید از آنها میتواند به درک فرهنگ و تاریخ منطقه کمک شایانی کند. خانه کلبادی یکی از همین نمونهها است که در مرکز شهر میدرخشد.
