ساعدنیوز
درباره ما
ساعدنیوز
ساعدنیوز

همه چیز در مورد نفت و نحوه ی تشکیل آن

  یکشنبه، 21 آذر 1400   زمان مطالعه 8 دقیقه
همه چیز در مورد نفت و نحوه ی تشکیل آن
ماده نفت از دو عنصر کربن و هیدروژن ترکیب شده است؛ به همین دلیل آنرا هیدروکربور می نامند. نفت ترکیب شیمیایی خاصی ندارد؛ زیرا کربن و هیدروژن به گونه های مختلفی با یکدیگر ترکیب می شوند. گاه یک نسبت هیدروژن با یک نسبت کربن ترکیب می شود و یک نوع ماده نفتی بوجود می آید؛ گاه مثلاً چهار نسبت هیدروژن با یک نسبت کربن ترکیب می شود.

نَفت (به انگلیسی: Oil, Petroleum) یا نفت خام (به انگلیسی: Crude oil) مایعی غلیظ و افروختنی به رنگ قهوه ای سوخته یا سبز تیره یا سیاه است که در لایه های بالایی بخش هایی از پوستهٔ کره زمین یافت می شود. نفت شامل آمیزهٔ پیچیده ای از هیدروکربن هایی گوناگون است. بیش تر این هیدروکربن ها از زنجیرهٔ آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید باطن، ترکیب یا خلوص تفاوت های زیادی داشته باشند. نفت را طلای سیاه می نامند. نفت جز سوخت های فسیلی به حساب می آید و تجدید ناپذیر است.

استخراج نفت

منشأ نفت

بیشتر دانشمندان منشأ تشکیل نفت را گیاهان و موجودات آلی موجود در اقیانوس های نخستین می دانند. به دلیل وجود یک سلسله خواص خاص که تنها مولکول های آلی، مشمول آن ها می شوند. باقی ماندهٔ جانوران و گیاهانی (اعم از جلبک ها و مرجانها) که میلیون ها سال قبل (پیش از پدید آمدن دایناسورها) در محیط دریا (آب) زندگی می کرده اند، طی میلیون ها سال توسط لپه های گل و رسوبات مدفون شده اند و تحت فشار و دمای بالا، نبود اکسیژن و مدت زمان طولانی تبدیل به نفت و گاز گردیده و در صورت وجود این شرایط همراه با سنگ مخزن مناسب و پوش سنگ، طی مدت زمان بسیار طولانی نفت مهاجرت نموده و به مقدار زیاد در حوضچهٔ نفتی جمع می گردد. گرچه با توجه به مطالعات اخیر حتی ممکن است نفت سریع تر و از تجزیه اجساد انسان های گذشته نیز حتی به مقدار اندک به دست آید. نفت خام حالت روغنی دارد و به شکل های جامد (قیرهای نفتی) و مایع دیده می شود. برخی اوقات به تمام اشکال نفت هیدروکربن نیز گفته می شود. اگر نفت در لایه ای رسوبی جمع گردد به آن محل «حوضچهٔ نفتی» می گویند. از مجموع چندین حوضچهٔ نفتی، یک «میدان نفتی» حاصل می شود. به سنگ متخلخل دربرگیرندهٔ نفت که قابلیت تولید نفت را داشته باشد، «سنگ مخزن» می گویند.

اکتشاف نفت

تا قبل از حفر نخستین چاه نفتی به کمک وسایل جدید حفاری، این ماده مهم فقط از چشمه های سطحی نفت، یا چاه های کم عمق که به وسیله دست حفر می شد، استخراج می گردید و موارد استفاده از نفت خام نیز محدود بود. از زمان پیدایش نفت تا امروز فعالیت های اکتشافی برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز و تأمین تقاضای بازارهای نفت و همچنین جایگزینی حجم های تولید شده، به صورت مستمر در جریان است. امروز با پیشرفت تکنیک های اکتشافی جدید، دقت فعالیت های اکتشافی بیشتر شده و شانس بیشتری برای موفقیت وجود دارد، اما با وجود این پیشرفتها، اکتشاف هنوز به صورت یک فعالیت با ریسک بالا باقی مانده است، زیرا قدیمی ترین نظریه برای اکتشاف نفت، نظریه طاقدیس (Anticline Theory) است. کاربرد این نظریه برای یافتن نفت در قله طاقدیس ها ابزار موفقی بود. این نظریه به عنوان نظریه اصلی برای اکتشافات مهم نفتی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان ایران مورد استفاده قرار گرفت. نفت در سال ۱۸۸۰ در رسوبات دریایی پنسیلوانیا کشف شد که ارتباطی با ساختارهای طاقدیسی نداشت و تجمع نفت و ایجاد نفت گیر صرفاً ناشی از تغییر رخساره رسوبات بود؛ بنابراین مشخص شد که ذخایر نفتی می توانند در حوزه های غیر چین خورده هم وجود داشته باشند. در نتیجه مفهوم نفت گیرهای چینه ای (Stratigraphic Traps) با این کشف وارد عرصه مفاهیم نفت شد. تا اواسط دهه ۱۹۲۰، تهیه و استفاده از نقشه های سطحی و طاقدیس ها ابزار اصلی اکتشافات نفتی بود و یافتن نفت گیرهای چینه ای به صورت تصادفی رخ می داد. یک منطقهٔ انتخاب شده را با مطالعهٔ نمونه های سنگی و لرزه نگاری مشخص می کنند. اندازه گیری ها انجام می شود و اگر مکان از نظر میزان ذخیره نفت موجود و ملاحظات اقتصادی، موفقیت آمیز باشد، حفاری آغاز می شود. بالای چاه ساختاری به نام «دکل حفاری» برای جادادن وسایل و لوله های مورد استفاده در چاه ساخته می شود. زمانی که حفاری تمام می شود، پس از تکمیل چاه حفرشده، یک جریان ثابتی از نفت را به سطح زمین خواهد آورد. به سنگ هایی که غالباً از سنگ های رستی (شیل) یا انیدریت تشکیل شده و خاصیت پلاستیک دارند و قسمت بالایی مخزن نفت همانند پوششی قرار می گیرند، «سنگ پوششی» گفته می شود.

انواع نفت خام

ارزش نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیم بندی می شود. نفت هایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارند نفت سبک و نفت هایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده می شوند. نفت هایی که گوگرد آن ها کمتر است نیز نفت شیرین و نفت های دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده می شوند که معمولاً نفت های میدان های جوان، به دلیل پختگی اندک، سنگین تر هستند و میزان گوگردشان بالاست. استخراج، جابجایی و پالایش نفت های سبک و شیرین ساده تر و کم هزینه تر است و میزان بیشتری از محصولاتی چون بنزین، نفتا، نفت سفید و سوخت های جت برگرفته از نفت سفید، و گازوئیل های مرغوب را می توان از آن ها به دست آورد، به همین دلیل این نوع نفت ها بیشتر مورد علاقه پالایشگاه ها بوده و قیمت بالاتری دارند. شاخص های بین المللی تعیین قیمت نفت یعنی وست تگزاس اینترمیدیت و برنت از نوع نفت سبک و شیرین هستند. اما میزان نفت های ترش و سنگین در ذخایر نفتی دنیا بسیار بیشتر است.

منشأ نفت و گاز طبیعی

با همه تلاش گسترده و صرف وقت فراوانی که برای یافتن و استخراج نفت و گاز طبیعی صورت گرفته است ، انسان هنوز درباره منشأ این مواد به نحو شگفتی بی اطلاع است. پاره ای واقعیت های پذیرفته شده در این مورد عبارتند از :

  1. نفت و گاز از ترکیباتی با منشأ زیست شناختی (بیولوژیکی) تشکیل شده اند.
  2. قسمت اعظم انواع نفت محتوی پورفیرین (مجموعه ای از ترکیبات هیدروکربن دار) است ، که یا از کلروفیل و یا از « همین » (Hemin) - ماده قرمز کننده ی خون - مشتق شده اند.
  3. قسمت های لیپیدی موجودات (چربی ها و مومها) ، منبع سرشاری برای تشکیل نفت و گاز فراهم آورده اند.
  4. امکان دارد که در اوضاع فعلی بتوان هیدروکربن های نفت مانند را در رسوب های جوان دریایی پیدا کرد.

پالایش نفت

نفت خام حاصل از چاه دارای مواد ناخواسته (از قبیل آب و جامداتی مانند : شن ، قیر و گازهای متان و اتان) می باشد. برای جداسازی اینگونه عوامل ، آن را وارد مخازنی می کنند ، تا جامدات موجود در آن ته نشین شده و گازهای آن خارج شود. سپس وارد جداساز سانتریفوژی می شود ، که نقش آن جدا کردن تتمه آب ، گاز و جامدات معلق در آن می باشد. برای حذف نمک های معدنی ، نفت را با آب ولرم می شویند. آنگاه قسمتی از نفت توسط لوله به پالایشگاه فرستاده شده و قسمتی جهت صدور به بنادر تلمبه می شود.

پالایشگاه نفت

تقطیر نفت

برای تفکیک برش های متشکله نفت خام ، عملیات فیزیکی و شیمیایی چندی بر روی آن به عمل می آورند ، تا فرآورده های مورد نیاز جامعه امروزی را تولید نمایند. از مهمترین آنها تقطیر جزء به جزء نفت است که در برج تقطیر صورت می گیرد. تقطیر جزء به جزء عبارت است از یک سری تبخیر و ميعان که در سینی های یک برج استوانه ای صورت می گیرد. مایعات خالص در فشار محیط ، در دمایی به جوش می آیند که در آن دما ، فشار بخار آن برابر فشار محیط گردد. مایعات مخلوط در حدود دمایی که حاصل جمع فشار های جزئی عوامل تشکیل دهنده ی آنها برابر فشار محیط می گردد ، به جوش می آید. در نقطه جوش ، فازهای بخار و مایع در حال تعادل می باشند. چنانچه فشار کاهش یابد ، تبخیر صورت می گیرد و در حالت معکوس ميعان اتفاق می افتد. از فشار بخار برای محاسبه ترکیب گازهای مخلوط در حالت تعادل استفاده می شود. وقتی که اجزای تشکیل دهنده ی یک محلول در برج تقطیر به طور دائم جدا می شوند ، بخارهایی که به سمت بالا حرکت می کنند ، با ترکیبات فرارتر مایع برگشت کننده که به سمت پایین سرازیر است ، برخورد کرده و غلیظ تر می گردند.

انواع تقطیر نفت

  1. تقطیر در فشار محیط : در این روش ، فرآیند تقطیر در فشار محیط صورت می گیرد.
  2. تقطیر با بخار آب : وقتی که تقطیر در مجاورت بخار ماده ی مخلوط نشدنی صورت می گیرد ، فشار بخار یکی از مواد ، تحت تأثیر دیگری قرار نگرفته و مخلوط در دمایی که مجموع فشارهای جزئی آنها برابر فشار محیط گردد ، تقطیر می شود.
  3. تقطیر در خلأ : در این روش ، فرآیند تقطیر در خلأ (در فشار 40 میلیمتر جیوه) صورت می گیرد.
  4. تقطیر در خلأ و بخار : این روش با انتقال گرما توسط بخار آب و با استفــاده ی همزمـــان از پمپ خلأ ، جهت کاهش فشار کلی صورت می گیرد. به طور کلی این روش دارای اشکالاتی بوده و از آن زیاد استفاده نمی شود.
  5. تقطیر در فشار : این روش برعکس تقطیر در خلأ بوده و باعث می شود که فرآیند تقطیر ، در دمای بیشتری نسبت به آن در فشار محیط صورت گیرد و دمای بالاتر باعث گسسته شدن مولکول های نفت گردیده و ترکیب آنها را تغییر می دهد.
  6. روش های جدید تقطیر : این روش ها شامل یک یا دو مرحله تقطیر در فشار محیط بوده ، که توسط تقطیر با بخار همراه می شود.

دیدگاه ها


  دیدگاه ها
پربحث های هفته   
آیا دعوت‌نشدن علی دایی از پیش طراحی شده بود؟ / کریم باقری به علی دایی پشت نکرد؛ عدم حضور به نشانه اعتراض (2 نظر) تصاویر غم‌انگیز از بغض و اشک جمیله علم‌الهدی برای همسرش سیدابراهیم رئیسی (1 نظر) حمله تند مایلی‌کهن به دایی: از انتقاد به پول‌پرستی تا کنایه به شخصیت و رفتار (1 نظر) عکس روز | از ورود همسر ارسطوی پایتخت به دنیای بازیگری تا حضور رضا قوچان نژاد و همسرش در کنسرتی در ایران (1 نظر) از پرده سینما تا مجمع عمومی حزب موتلفه؛ حسام نواب صفوی کجای ماجراست؟+عکس (1 نظر) بازیگوشی پسر ایلان ماسک و واکنش جالب ترامپ؛ یه ای کاش می‌تونستم یه نیشگون ازت بگیرمِ خاصی توی نگاه ترامپ هست+ویدیو (1 نظر) پوستر جدید سایت رهبری چشم‌ها را به خود جلب کرد؛ ادا کردن حق مطلب با این لقب برای سردار سلیمانی +عکس (1 نظر) (ویدئو) بابک زنجانی مفسد اقتصادی معروف کجاست؟ (1 نظر) قاب تاریخ روز؛ 11 دی/ از احساسی‌ترین عکسی که موجب خودکشی عکاسش شد تا تصویری از فرح و جیمی کارتر بازو به بازوی هم (1 نظر) دختر صدام حسین در رویای بازگشت به عرصه قدرت در عراق؟! (1 نظر) (عکس) سید مجید حسینی فعال سیاسی نزدیک به قالیباف در شورای عالی رفاه به ریاست پزشکیان (1 نظر) فال قهوه با نشان روز یکشنبه 16 دی ماه 1403/ خبرهای خوشی که مدتها منتظرش بودید به شما می رسد (1 نظر) مدیران دولتی به شعور ملت توهین نکنند! / چرا دلار گران شد؟ (1 نظر) نفرین و دعاهای معکوس مردم اسرائیل بدرقه راه نتانیاهو در بیمارستان؛ یک ملت در انتظار معجزه منفی!+عکس (1 نظر) انتصاب  سرپرست هیات تکواندو شهرستان تبریز (1 نظر)
پربازدیدترین ویدئوهای روز   
تیتر امروز   
یک خبر خوب درباره امید عالیشاه/ خوش شانسی بزرگ کاپیتان پرسپولیس رسانه‌ای شد!
آتش بازی سعید عزت اللهی و سردار آزمون در لیگ امارات/ برتری شباب الاهلی با گل‌های دو ابرستاره فوتبال ایران!
جزییات تعطیلی مدارس یکشنبه 17 دی 1403 / از تهران تا اصفهان و استان مرکزی تعطیل شدند
دست رد لیونل مسی به کاخ سفید/ ابرستاره فوتبال جهان هدیه بایدن را پس فرستاد!+عکس
مذاکره نکردن با آمریکا؛ چرا و به چه دلیل؟
بازیگر معروف: اولین بار که سردار سلیمانی را دیدم جوان خوش چهره‌ای بود با موهای فرفری مشکی؛ حسرت عکاسی از حاج قاسم بر دلم ماند!
واکنش و جواب خنده‌دار وزیر امور خارجه آلمان به دست ندادن جولانی با او؛ اینو نگی چی بگی!
فال قهوه با نشان روز دوشنبه 17 دی ماه 1403/ هشدار از تصمیم گیری عجولانه بپرهیزید
فال شمع روزانه امروز دوشنبه 17 دی ماه 1403/ در مورد نیت قلبی تان شادی زیادی به شما روی خواهد آورد
فال ابجد روزانه دوشنبه 17 دی 1403 / از نیتی که دارید دوری کنید که ...
فال روزانه امروز دوشنبه 17 دی ماه 1403/ مواظب باشید از رفتار خوب شما سوءاستفاده نشود!
سیر تا پیاز بیوگرافی و زندگی خصوصی بازیگران سریال قهوه پدری/ ژاله صامتی، ملیسا ذاکری، حامد آهنگی و...
فال انبیاء روزانه دوشنبه 17 دی 1403 / مرداد ماهی ها توجه که سختی در پیش است
رقابت دو باشگاه برای جذب تیکدری!
خبر ناامیدکننده وزیر نیرو: تابستان سخت در راه است
منتخب روز   
قدیمی تریم غذای خاورمیانه/ طرز تهیه کوکوی نخود، خوشمزه و بدون گوشت جزییات تعطیلی مدارس یکشنبه 17 دی 1403 / از تهران تا اصفهان و استان مرکزی تعطیل شدند 1 میلیون تومان پول به ازای تحویل هر ماینر+ ویدیو حمله تند محمد شهبازی به سید علی ضیا: او کفر می‌گوید!+ویدئو مصاحبه جالب سحر دولت‌شاهی درباره وضعیت اقتصادی و کیفیت زندگی مردم ایران نوستالژی روز/ دقایقی با سمندون/ نه؟ واقعا انصافه ما دهه شصتیا با اینا بزرگ شیم و شماها با پرنسس‌های دیزنی‌لند و باربی؟! سریال جدید «ترور» با نگاهی به ترور نافرجام سردار شهید، حاج قاسم سلیمانی+ زمان پخش جزییات دقیق تعطیلی مدارس بدلیل شیوع شپش (ویدئو) مستند حیات وحش/ نبرد نفس‌گیر اژدهای کومودو و مار زهرآگین/ زور کدومش بیشتره؟! عاشقانه های جذاب گلوریا هاردی و پدر واقعی اش در مسکن مهر فرانسوی ها/تنها عکس موجود از پدر خانم بازیگر ویدیو/ رضا عطاران خودش یه سبک زندگیه/ سلطان تویی، بقیه اداتم نمیتونم دربیارن👌 مقایسه استایل هر 3 همسر محمدرضا پهلوی در حین اسکی روی برف/ از کت و شلوار فوزیه تا استایل برند فرح و ولخرجی هایی که تمامی نداشت
آخرین ویدیو ها