علل مهمی در بروز حساسیت دندان به سرما و گرما نقش دارند که میتوانند از حساسیتهای طبیعی و ژنتیکی تا مشکلات جدیتر لثه و مینای دندان متغیر باشند. موارد زیر از مهمترین علل بروز این احساس هستند:
در بعضی از افراد، حساسیت دندان به سرما و گرما از همان زمان رویش دندانهای دائمی آغاز میشود و برخلاف بسیاری از موارد، ارتباطی با پوسیدگی، بیماری لثه یا آسیبهای دندانی ندارد.
یکی از مهمترین عوامل حساسیت مادرزادی دندان، نازک بودن مادرزادی مینای دندان است. ضخامت مینا در افراد مختلف تفاوت ژنتیکی دارد و اگر این لایه محافظ بهطور طبیعی نازکتر باشد، عاج دندان زودتر تحت تاثیر تغییرات دمایی قرار میگیرد.
همچنین گاهی این دلیل به ساختار میکروسکوپی عاج دندان برمیگردد. در عاج دندان، کانالهای بسیار ریزی به نام توبولهای عاجی وجود دارند که محرکها را به عصب منتقل میکنند. این کانالها در بعضی از افراد بهصورت ژنتیکی تعداد بیشتری دارند یا قطر آنها بزرگتر است.
در نتیجه، مایعات داخل این کانالها در برابر تغییرات دما سریعتر حرکت میکنند و این حرکت باعث تحریک عصب و ایجاد درد ناگهانی میشود.
همچنین ممکن است مینای دندان در دوران رشد بهطور کامل و ایدهآل تشکیل نشده باشد؛ وضعیتی که به آن هیپوپلازی مینا گفته میشود.
به همین دلیل، اگر حساسیت دندان از کودکی وجود داشته و بدون وجود مشکل مشخص دندانی ادامه پیدا کرده است، احتمال زیادی دارد که ریشه آن ساختاری و ژنتیکی و نه بیماری فعال باشد.
مینای دندان سختترین بافت بدن است و مانند سپر محافظ، از لایههای داخلی دندان محافظت میکند. زمانی که این لایه نازک یا تخریب شود، عاج دندان در معرض محیط دهان قرار میگیرد و دندان حساس خواهد شد.
مصرف مداوم مواد غذایی اسیدی مانند نوشابه، مرکبات، نوشیدنیهای ورزشی و سرکه میتواند بهمرور مینای دندان را حل کند؛ درنتیجه مسیر انتقال محرکهای حرارتی به اعصاب دندان باز میشود.
علاوه بر رژیم غذایی، رفلاکس معده یا استفراغهای مکرر نیز با رساندن اسید معده به دهان باعث فرسایش شدید مینا میشوند.
عقبنشینی لثه یکی از مهمترین و شایعترین علتهای حساسیت دندان بهحساب میآید. ریشه دندان برخلاف تاج آن، با مینا پوشیده نشده است و تنها لایهای نرمتر به نام سمان دارد؛ بنابراین بسیار حساستر است.
تحلیل لثه میتواند در اثر عوامل زیر رخ دهد:
بیماریهای لثه
مسواک زدن خشن
افزایش سن
تجمع پلاک و جرم
با عقب رفتن لثه، ریشه دندان نمایان میشود و تماس ساده با آب سرد یا غذای داغ درد ایجاد میکند.
پوسیدگی دندان زمانی ایجاد میشود که باکتریها قندها را به اسید تبدیل و ساختار دندان را تخریب کنند. پوسیدگی دندان در مراحل اولیه ممکن است بدون درد باشد، اما وقتی پوسیدگی به عاج برسد، حساسیت به دما آغاز میشود.
در این حالت، مسیر مستقیمی بین محیط دهان و اعصاب دندان ایجاد خواهد شد و حتی تغییرات دمایی خفیف هم میتوانند موجب بروز دردهای دندانی شوند. حساسیت دندان در این وضعیت، درصورت عدم پیگیری و درمان میتواند به التهاب عصب و نیاز به عصبکشی منجر شود.
گاهی دندان ظاهرا سالم است اما ترکهای بسیار ریز دارد. این ترکها ممکن است بر اثر ضربه، جویدن اجسام سخت یا دندانقروچه ایجاد شوند.
وجود ترک باعث نفوذ مایعات و باکتریها به لایههای داخلی دندان میشود و در نتیجه هنگام تماس با سرما یا گرما درد شدیدی احساس خواهید کرد. حتی ترکهای میکروسکوپی هم میتوانند حساسیت قابلتوجهی ایجاد کنند.
فشار مداوم ناشی از ساییدن یا فشردن دندانها، بهویژه هنگام خواب، بهتدریج مینای دندان را فرسوده میکند. این سایش مکانیکی باعث نازک شدن لایه محافظ و نمایان شدن عاج میشود.
افرادی که استرس بالا دارند یا شبها دندانقروچه میکنند، بدون اینکه متوجه باشند، دچار حساسیت تدریجی دندان میشوند.
برخلاف تصور رایج، مسواک زدن شدید به معنای تمیزتر شدن دندان نیست. استفاده از مسواک زبر یا وارد کردن فشار زیاد میتواند به دو شکل باعث حساسیت شود:
سایش مینای دندان
آسیب و عقبنشینی لثه
این آسیبها بهطور معمول در ناحیه نزدیک لثه دیده میشوند؛ جایی که حساسیت به سرما بیشتر احساس میشود.
مواد سفیدکننده دندان حاوی پراکسید هیدروژن هستند که برای نفوذ به ساختار دندان طراحی شدهاند. این مواد میتوانند بهطور موقت لولههای عاجی را حساستر کنند.
به همین دلیل بسیاری از افراد در طول یا پس از بلیچینگ دچار حساسیت به سرما و گرما میشوند؛ این حالت اغلب موقتی است اما در صورت استفاده بیشازحد ممکن است طولانی شود.
بعضی اقدامات درمانی مانند جرمگیری، پرکردن دندان، روکش یا درمانهای لثه ممکن است بهصورت موقت موحب حساسیت دندانها شوند. علت این موضوع تحریک موقتی عصب یا نمایان شدن سطح تازهای از دندان پس از پاکسازی جرمها است. این حالت خودبهخود طی چند روز و بدون نیاز به مداخله پزشکی برطرف خواهد شد.
عادات غذایی نقش مهمی در ایجاد حساسیت دارند. مصرف مداوم نوشیدنیهای گازدار، آبمیوههای صنعتی، ترشیجات و خوراکیهای اسیدی باعث کاهش تدریجی ضخامت مینا میشود.
همچنین خشکی دهان ناشی از برخی داروها یا کمبود بزاق، توانایی طبیعی دهان برای خنثیسازی اسیدها را کاهش و خطر حساسیت را افزایش میدهد.
تغییرات هورمونی مانند دوران بارداری یا یائسگی در بعضی افراد میتواند باعث حساستر شدن لثهها و افزایش احتمال تحلیل لثه شود.
همچنین بیماریهایی مانند رفلاکس معده، اختلالات تغذیهای یا بیماریهای موثر بر ترشح بزاق میتوانند بهصورت غیرمستقیم مینای دندان را فرسوده کنند و باعث بروز حساسیت و درد شوند.
با افزایش سن، مینای دندان بهطور طبیعی نازکتر میشود و لثهها نیز کمی عقب میروند. به همین دلیل حساسیت دندان در سنین میانسالی و بالاتر شایعتر است.
این فرایند طبیعی اگر با مراقبت ضعیف دهان و دندان همراه شود، شدت بیشتری پیدا میکند.
جمعبندی
در نهایت باید بگوییم که حساسیت دندان به سرما و گرما در واقع هشداری مهم از سوی بدن است؛ هشداری که نشان میدهد لایه محافظ دندان آسیب دیده یا ساختارهای نگهدارنده آن دچار مشکل شدهاند. فرسایش مینای دندان، تحلیل لثه، پوسیدگی، ترکهای دندانی، دندانقروچه، مسواک زدن نادرست، بلیچینگ، رژیم غذایی اسیدی و حتی برخی بیماریهای سیستمیک همگی میتوانند زمینهساز این مشکل باشند. نکته کلیدی این است که درمان حساسیت تنها با خمیردندان ضدحساسیت کامل نمیشود؛ بلکه باید علت اصلی آن را با کمک دندانپزشک تشخیص دهید و درمان کنید. مراجعه زودهنگام میتواند از پیشرفت آسیب و نیاز به درمانهای پیچیدهتری مانند عصبکشی جلوگیری کند.
اگر ساکن تهران هستید، میتوانید برای مشاهده لیست دکتر دندانپزشک تهران و رزرو سریع نزدیکترین نوبت ویزیت، از سامانه رزرو آنلاین نوبت پزشکی دکتر دکتر کمک بگیرید.
منابع
https://www.hospitalanddoctors.com/dentin-hypersensitivity-causes-symptoms-types-treatment
