بر اساس مبحث سوم مقررات ملی ساختمان در ایران، استانداردها و قوانین مشخصی به عنوان ضوابط آتش نشانی ساختمان ها در نظر گرفته شده و دانستن بهروزرسانیهایی که بر این مقررات هر ساله لحاظ میشود، برای پیمانکاران و مهندسان ساختمانی ضروری است. لازم به ذکر است تا سال 1404 که این راهنما در دسترس شما قرار گرفته است، آخرین ویرایش مبحث سوم مقررات ملی مربوط به سال 1395 بوده که تا به امروز بر حفاظت ساختمانها در برابر حریق تمرکز دارد و شامل الزاماتی مانند طبقهبندی ساختمانها بر اساس ارتفاع، سیستمهای اعلام و اطفای حریق، راههای خروج اضطراری و دسترسی نیروهای آتشنشانی میشود.
در اینجا سعی داریم به صورت خلاصه راهنمای جامعی از مقررات آتشنشانی مجتمعهای آپارتمانی را شرح دهیم تا در کمتر از چند دقیقه به کلیات ضوابط آتش نشانی ساختمان ها آشنایی پیدا کنید.
آخرین بهروزرسانیهای ضوابط سازمان آتشنشانی تهران در پروژههای ساختمانی شامل الزامات جدید برای ادغام فناوریهای هوشمند مانند سنسورهای دود متصل به شبکه مرکزی است. این تغییرات با هدف کاهش زمان پاسخدهی به حوادث، به ویژه در مناطق پرجمعیت، اعمال شده و پروژههای جدید باید نقشههای معماری خود را بر این اساس تنظیم کنند. همچنین تاکید بیشتری بر استفاده از مصالح غیرقابل اشتعال در دیوارها و سقفها لحاظ شده تا گسترش آتش محدود شود.
در این بهروزرسانیها ضوابط آتش نشانی ساختمان ها بر الزام نصب سیستمهای اسپرینکلر سریعالعمل در تمام واحدها تمرکز دارد تا حریق را در مراحل اولیه مهار کند و نیاز به پمپهای تقویتکننده را کاهش دهد. کلیات الزامات اطفای حریق مجتمع ها شامل استفاده از لولهکشیهای ترکیبی مرطوب و خشک است که به خودروهای آتشنشانی متصل میشوند و جریان آب پایدار را تضمین میکنند، بدون اینکه برای مصارف غیرایمنی مانند آبیاری استفاده شوند. علاوه بر این درب ضد حریق با مقاومت حداقل یک ساعته در برابر حرارت، باید در ورودیهای راهپلهها و فضاهای فنی نصب شود تا مسیرهای خروج ایمن حفظ شوند و گسترش دود محدود گردد.
ضوابط آتش نشانی ساختمان ها در مورد سیستمهای اطفای حریق در خانههای مسکونی، نصب کپسولهای خاموشکننده در هر طبقه و واحد را اجباری میکند. برای خانههای ویلایی یا کمطبقه، تمرکز بر تجهیزات دستی است اما در مجتمعها مقررات آتش نشانی مجتمع مسکونی، سیستمهای لولهکشی آب تحت فشار را الزامی میکند. این ضوابط با هدف دسترسی سریع به ابزارهای کنترل حریق، تلفات را به حداقل میرسانند.
جعبه آتش نشانی نیز باید در مکانهای قابل دسترس مانند راهروها و پارکینگها قرار گیرد که شامل شیلنگ، نازل و شیرهای اتصال است. جعبههای آتش نشانی برای استفاده اولیه توسط ساکنان طراحی شده و باید به منبع آب متصل باشند تا در مواقع اضطراری کارآمد باشند. ضمنا نگهداری منظم از باکسهای آتش نشانی بخشی از الزامات سالانه است.
استانداردهای اعلام حریق اتوماتیک برای مجتمعهای مسکونی 1404، نصب دتکتورهای دود و حرارت در تمام واحدها و فضاهای مشترک را ضروری میداند. این سیستمها با اتصال به پنل مرکزی، هشدار صوتی و نوری صادر میکنند و در ساختمانهای بلند، با آسانسورها یکپارچه میشوند تا تخلیه را تسهیل کنند. بهروزرسانیهای اخیر شامل استفاده از فناوریهای بیسیم برای پوشش بهتر است.
سیستم اعلام حریق ساختمان با استفاده از سنسورهای حساس به دود، گاز و حرارت، حریق را در مراحل اولیه تشخیص میدهد. این سیستم باید به گونهای طراحی شود که پوشش کامل ساختمان را فراهم کند و با سیستمهای اطفا لینک شود.
ضوابط آتش نشانی در طراحی ساختمانها وجود حداقل دو مسیر خروج مستقل برای هر طبقه را ضروری میدانند تا ساکنان بتوانند در زمان حریق به سرعت تخلیه شوند. این مسیرها باید با عرض بر اساس تعداد افراد طراحی شوند که معمولاً حداقل 110 سانتیمتر برای ساختمانهای مسکونی در نظر گرفته میشود. پناهگاه امن در ساختمان ها به عنوان فضایی مقاوم با ظرفیت کافی برای پناهگیری موقت عمل میکند و باید در طبقاتی قرار گیرد که دسترسی به آن آسان باشد و تجهیزاتی مانند سیستمهای تهویه مستقل برای جلوگیری از ورود دود داشته باشد. ضمن اینکه دستورالعمل ایمنی آتش نشانی ساختمان بر استفاده از علائم روشن برای هدایت به این مسیرها تاکید دارد و حداکثر فاصله تا نزدیکترین خروج را 30 متر تعیین میکند تا زمان تخلیه به کمتر از سه دقیقه برسد.
ضوابط آتش نشانی ساختمان ها در ایمنی پارکینگ و موتورخانهها، نصب سیستمهای استخراج دود خودکار را الزامی میکند تا در صورت حریق، غلظت دود را کنترل کند و دید کافی برای تخلیه فراهم آید. پارکینگهای زیرزمینی باید با سنسورهای تشخیص گاز مونوکسید کربن مجهز شوند و موتورخانهها با استفاده از پرده ضد حریق با حداقل مقاومت دو ساعته در برابر حرارت، از سایر بخشها ایمن گردند. این فضاها همچنین نیاز به روشنایی اضطراری باتریدار دارند تا در زمان قطع برق، مسیرهای خروج قابل استفاده بمانند.
اخذ تاییدیه آتشنشانی در پروژههای مسکونی از بررسی اولیه نقشهها توسط مهندسان شروع میشود، سپس تهیه گزارش فنی بر اساس مبحث سوم مقررات ملی و پس از آن بازدید میدانی کارشناسان برای تایید تجهیزات را در بر دارد. در نهایت پس از رفع هرگونه نقص، گواهی صادر میشود که برای صدور پایانکار ساختمان ضروری است.
ضوابط آتشنشانی ساختمانها و مجتمعهای مسکونی ایران شامل ادغام فناوریهای هوشمند مانند سنسورهای دود متصل، مصالح غیرقابل اشتعال، سیستمهای اسپرینکلر سریعالعمل و لولهکشیهای ترکیبی برای کنترل سریع حریق است؛ سیستمهای اطفای حریق با نصب کپسول در هر طبقه، جعبههای آتشنشانی مجهز به شیلنگ و نازل در مکانهای قابل دسترس، دربهای ضدحریق حداقل یک ساعته و نگهداری سالانه الزامی میشود، در حالی که سیستم اعلام حریق نیازمند دتکتورهای دود، حرارت و گاز در تمام واحدها و فضاهای مشترک با پنل مرکزی، هشدار صوتی/نوری و فناوری بیسیم است؛ راههای خروج باید حداقل دو مسیر مستقل با عرض 110 سانتیمتر، حداکثر فاصله 30 متر و علائم روشن داشته باشند و پناهگاههای امن با تهویه مستقل پیشبینی شود. همچنین پارکینگ و موتورخانه نیاز به سیستم استخراج دود خودکار، سنسور مونوکسید کربن، پرده ضدحریق دو ساعته و روشنایی اضطراری دارند. رعایت این ضوابط الزامی قانونی بوده و با ادغام الزامات جدید از ابتدا در طراحی، ایمنی ساکنان را افزایش داده و خسارات جانی و مالی را کاهش میدهد.
ساختمانهای مسکونی با بیش از 6 طبقه روی پیلوت یا بیش از 20 واحد و همچنین ساختمانهای تجاری، اداری و صنعتی خاص، ملزم به اخذ تاییدیه از سازمان آتشنشانی هستند تا پایانکار شهرداری صادر شود.
در ساختمانهای مسکونی 5 تا 6 طبقه بالای پیلوت یا 4 طبقه با بیش از 10 واحد، لولهکشی ترکیبی تر و خشک الزامی است؛ برای طبقات بالاتر سیستم اسپرینکلر و جعبههای آتشنشانی مجهز به شیلنگ و نازل در هر طبقه و پارکینگ ضروری است.
نصب دتکتورهای دود، حرارت و گاز در واحدها و فضاهای مشترک با اتصال به پنل مرکزی و هشدار صوتی/نوری الزامی است، بهویژه در ساختمانهای بلند برای یکپارچگی با آسانسورها و پوشش کامل.
حداقل دو مسیر خروج مستقل با عرض حداقل 110 سانتیمتر، حداکثر فاصله 30 تا 45 متر تا خروج، دربهای ضدحریق با مقاومت حداقل یک ساعته، و علائم روشن برای هدایت ضروری است.
بله، نصب کپسولهای دستی در هر طبقه و واحد، همراه با جعبههای آتشنشانی در مکانهای قابل دسترس مانند راهروها و پارکینگها، برای کنترل اولیه حریق الزامی و نیازمند نگهداری سالانه است.
حداکثر طول پیمایش برای رسیدن به فضای امن یا خروج اضطراری در هر طبقه معمولاً 30 تا 45 متر تعیین شده تا زمان تخلیه به کمتر از چند دقیقه محدود شود.
