به گزارش سرویس سیاسی پایگاه خبری ساعدنیوز، راهپیمایی 22 بهمن امسال با حضور گسترده مردم در تهران واستان و شهر های دیگر برگزار شد. تصاویر منتشرشده از رسانه های داخلی و خارجی از جمعیت های انبوه در خیابان های اصلی حکایت دارد. این حضور در شرایطی رقم خورد که کشور با فشارهای اقتصادی و تحریم های خارجی دست و پنجه نرم میکند. همین همزمانی حضور اجتماعی و فشار معیشتی اهمیت سیاسی این رویداد را دوچندان میکند.
رهبر انقلاب در پیام تلویزیونی اخیر خود 22 بهمن را روز رونمایی از قدرت و عزت ملت ایران خواند و تأکید کرد قدرت ملی بیش از موشک و هواپیما به اراده و ایستادگی ملت وابسته است. این گزاره از منظر نظری نیز قابل بررسی است. در ادبیات علوم سیاسی مفهوم قدرت نرم و سرمایه اجتماعی به عنوان پشتوانه قدرت سخت مطرح میشود. کشوری که انسجام داخلی و مشارکت اجتماعی دارد در برابر فشار خارجی دست بالا را پیدا میکند.
تجربه سال های نخست پس از انقلاب نیز این موضوع را تأیید میکند. در دوران جنگ تحمیلی که ایران با حمایت گسترده قدرت های بزرگ از عراق روبه رو بود همین انسجام مردمی بود که موازنه را تغییر داد. گزارش های رسمی سازمان ملل نشان میدهد جنگ هشت ساله یکی از طولانی ترین جنگ های قرن بیستم بود اما ایران با وجود فشار نظامی و اقتصادی ساختار سیاسی خود را حفظ کرد. این سابقه تاریخی در حافظه سیاسی کشور باقی مانده است.
حضور میلیونی مردم در 22 بهمن فقط یک مراسم سالانه نیست بلکه یک سیگنال سیاسی است. در فضای روابط بین الملل برداشت قدرت های خارجی از وضعیت داخلی کشورها در تصمیم گیری آنها نقش تعیین کننده دارد. اگر نشانه ای از شکاف عمیق یا فروپاشی اجتماعی دریافت شود احتمال افزایش فشار یا مداخله بیشتر میشود.
از این منظر میتوان استدلال کرد که حضور گسترده امروز محاسبات بازیگران خارجی را تحت تأثیر قرار میدهد. کاخ سفید و تل آویو در سالهای اخیر سیاست فشار حداکثری و اقدامات امنیتی علیه ایران را دنبال کرده اند. در چنین شرایطی نمایش انسجام اجتماعی میتواند پیام بازدارنده داشته باشد. تجربه تاریخی نشان داده هرگاه ایران در داخل منسجم بوده هزینه اقدامات خصمانه علیه آن افزایش یافته است.
در هفته های گذشته برخی ناآرامی ها در مقاطع زمانی خاص از جمله در روزهای هجدهم و نوزدهم دی ماه رخ داد که بازتاب رسانه ای گسترده ای داشت. حضور امروز در 22 بهمن از نگاه بسیاری از تحلیلگران نشانه تفکیک مسیر اکثریت جامعه از جریان های اغتشاشگر تلقی میشود. مشارکت در یک راهپیمایی سراسری به معنای تأیید همه سیاستها نیست بلکه بیانگر انتخاب چارچوب تغییر درون نظام سیاسی است.
تجربه سال های 1378، 1388، 1398، 1401حتی اعتراضات اقتصادی سالهای اخیر نشان داده جامعه ایران در عین انتقاد و مطالبه گری در بزنگاههای مرتبط با امنیت و تمامیت ارضی رویکردی محافظه کارانه و ملی اتخاذ میکند. این الگو در پژوهش های جامعه شناختی داخلی نیز مورد اشاره قرار گرفته که هویت ملی در ایران ریشه ای عمیق دارد و در شرایط تهدید فعال میشود.
مرور تاریخ معاصر ایران نشان میدهد عنصر وطن دوستی در بزنگاه های حساس بارها سرنوشت ساز بوده است. در نهضت ملی شدن صنعت نفت در سال 1329 بخش بزرگی از جامعه در حمایت از حاکمیت ملی بسیج شد. در دوران جنگ تحمیلی میلیون ها نفر به صورت داوطلبانه در جبهه ها حضور یافتند یا از پشت جبهه پشتیبانی کردند. آمار رسمی بنیاد شهید از صدها هزار جانباز و دهها هزار شهید حکایت دارد که نشان دهنده عمق مشارکت اجتماعی در دفاع از کشور است.
حتی در مقاطع اختلافات سیاسی داخلی نیز اصل تمامیت ارضی و استقلال کشور خط قرمز مشترک جریان های مختلف بوده است. این استمرار تاریخی نشان میدهد حضور در 22 بهمن را میتوان در چارچوب یک سنت طولانی از کنش ملی تحلیل کرد نه صرفا یک واکنش مقطعی.
واقعیت آن است که اقتصاد ایران با چالش های جدی مواجه است. نرخ تورم بالا کاهش قدرت خرید و فشار معیشتی بر خانواده ها قابل انکار نیست. داده های رسمی مرکز آمار ایران و بانک مرکزی طی سالهای اخیر از تورم بالای چهل درصد در برخی مقاطع حکایت دارد. در چنین فضایی انتظار کاهش مشارکت اجتماعی طبیعی به نظر میرسد.
اما حضور امروز نشان داد میان نارضایتی اقتصادی و اصل حمایت از کشور تمایز وجود دارد. بسیاری از شهروندان ممکن است منتقد سیاست های اقتصادی باشند اما در عین حال مایل نباشند این نارضایتی به ابزاری برای فشار خارجی تبدیل شود. این تفکیک رفتاری یکی از پیچیدگی های جامعه ایران است که تحلیلگران بیرونی گاه آن را نادیده میگیرند.
در مجموع 22 بهمن امسال را میتوان به عنوان یک رویداد سیاسی با پیام چندلایه تحلیل کرد. پیام رهبر انقلاب بر اراده ملی به عنوان بنیان قدرت تأکید داشت و حضور گسترده مردم این گزاره را در میدان عمل بازنمایی کرد. در شرایطی که رقابت های منطقه ای و فشارهای خارجی ادامه دارد نمایش انسجام اجتماعی میتواند بخشی از معادله بازدارندگی را شکل دهد. تاریخ معاصر ایران نیز نشان داده هرگاه مردم در صحنه بوده اند مسیر تحولات به سود حفظ استقلال و تمامیت ارضی تغییر کرده است.
