به گزارش سرویس سیاسی پایگاه خبری ساعدنیوز به نقل از گلف نیوز، ایران در حال آمادهسازی برای اعزام 14 نفتکش از میان محاصره دریایی آمریکا است؛ اقدامی که احتمال رویارویی خطرناک با ناوهای جنگی آمریکا را افزایش میدهد. چنین مواجههای میتواند درگیری نظامی را دوباره شعلهور کند و امنیت انرژی در سراسر خلیج فارس را به خطر بیندازد.
این هشدار در شرایطی مطرح میشود که حملات تازه به نفتکشها در نزدیکی عمان، از جمله ادعای ایران مبنی بر آتشگرفتن یک شناور پس از برخورد با مین دریایی، خطرات فزاینده در تنگه هرمز را برجسته کرده است.
در شرایطی که تردد کشتیها از این آبراه راهبردی نسبت به سطح پیش از جنگ 65 درصد کاهش یافته، پیامدهای این وضعیت فراتر از توانایی ایران برای صادرات نفت است.
پرسش اصلی این است که اگر نفتکشهای ایرانی برای شکستن محاصره اقدام کنند، چه اتفاقی خواهد افتاد و آیا واشنگتن برای متوقفکردن آنها به زور متوسل خواهد شد؟
روز شنبه، با اظهارات کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، سطح تنشها بیش از پیش افزایش یافت. او اعلام کرد ایران برای شکستن محاصره آمریکا «هر اقدام لازمی» را انجام خواهد داد؛ محاصرهای که تهران آن را اقدامی جنگی میداند.
غریبآبادی همچنین تأیید کرد که یک هیئت قطری روز جمعه به مدت دو ساعت در تهران گفتوگوهایی داشته است؛ موضوعی که نشان میدهد تلاشهای دیپلماتیک با وجود تشدید تقابل نظامی همچنان ادامه دارد.
در همین حال، گزارشها حاکی از آن است که بیش از 14 نفتکش در نزدیکی جزیره خارک، پایانه اصلی صادرات نفت ایران، مستقر شدهاند. خدمه این کشتیها تعیین شده و پرچم ایران بر فراز آنها برافراشته شده است تا برای تلاش احتمالی جهت شکستن محاصره آماده باشند.
وحید احمدی، نماینده مجلس و عضو کمیسیون امنیت ملی، اعلام کرده است که 14 نفتکش ایرانی برای به چالش کشیدن محاصره دریایی آمریکا آماده میشوند.
او هشدار داده است: «اگر ما نتوانیم نفت بفروشیم، دیگران هم نباید بتوانند نفت بفروشند.»
این نماینده مجلس همچنین تهدید کرده است که در صورت حمله به کشتیهای ایرانی، تأسیسات نفتی منطقه هدف اقدامات تلافیجویانه قرار خواهند گرفت.
احمدی گفته است اسکورت نظامی نفتکشها یکی از گزینههای در دست بررسی است و دولتهای منطقه، از جمله قطر و عمان، نیز در جریان این موضوع قرار گرفتهاند.
با این حال، او نام کشتیها، مقصد آنها یا زمان احتمالی تلاش برای عبور از محاصره را مشخص نکرده است. همچنین هیچ تأیید مستقلی مبنی بر آغاز این عملیات وجود ندارد.
گزینههای ایران با ادامه محاصره و محدودشدن صادرات نفت، روزبهروز کمتر میشود. این وضعیت میلیاردها دلار درآمد را از تهران گرفته و فشار بر اقتصادی را که پیش از این نیز با مشکلات متعددی روبهرو بوده، افزایش داده است.
بر اساس اطلاعات شرکت اطلاعات بازار کالاهای اساسی «کپلر»، حدود 43 میلیون بشکه نفت ایران همچنان در محدوده محاصره گرفتار شده است. همچنین حدود 20 نفتکش در نزدیکی جزیره خارک، پایانه اصلی صادرات نفت ایران، شناسایی شدهاند که بیشتر آنها حامل محموله نفتی هستند، اما در وضعیت توقف قرار دارند.
فشار مالی نیز هر روز فوریتر میشود. همایون فلکشاهی، تحلیلگر شرکت کپلر، هشدار داده است که درآمد حاصل از محمولههای باقیمانده نفت ایران ممکن است تا اواسط دسامبر به پایان برسد؛ موضوعی که میتواند ماهانه بین 3 تا 6 میلیارد دلار از درآمد تهران را از بین ببرد.
پیامدهای این وضعیت تنها به صادرات نفت محدود نمیشود. کاهش درآمدهای ارزی، منابع مالی دولت، واردات و توانایی کشور برای مهار تورم را تحت فشار قرار داده است.
روز شنبه، فشار اقتصادی ایران با اعلام برنامه قطعیهای چرخشی برق از روز یکشنبه تشدید شد. مقامها علت این تصمیم را کمبود سوخت و آسیبدیدن زیرساختهای انرژی در جریان جنگ اعلام کردند. خبرگزاری فرانسه گزارش داده است که قطعی برق در برخی مناطق ممکن است تا دو ساعت در روز ادامه داشته باشد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، هشدار داده است که حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای گازی، کمبود انرژی پیش از فصل زمستان را تشدید کرده و فشار بیشتری بر اقتصادی وارد آورده است که هماکنون با تحریمها، اختلال در صادرات نفت و محاصره آمریکا دستوپنجه نرم میکند.
بنابراین، از نگاه تهران، به چالش کشیدن محاصره میتواند هم یک ضرورت اقتصادی و هم تلاشی حسابشده برای وادارکردن واشنگتن به بازگشت به میز مذاکره باشد؛ هرچند این قمار خطر رویارویی نظامی جدیدی را نیز به همراه دارد.
محاصره دریایی آمریکا یک عملیات نظامی است که با هدف جلوگیری از ورود کشتیها به بنادر ایران یا خروج آنها از این بنادر طراحی شده است. هدف اصلی این اقدام، محدودکردن صادرات نفت تهران و قطع یکی از منابع حیاتی درآمدی کشور است.
این محاصره نخستین بار در 13 آوریل برقرار شد، اما در ماه ژوئن و پس از دستیابی واشنگتن و تهران به تفاهمی موقت، بهطور موقت برداشته شد.
پس از فروپاشی توافق، محاصره در 14 ژوئیه دوباره برقرار شد.
ناوهای جنگی آمریکا در آبهای نزدیک ایران گشتزنی میکنند و بر اساس دستورالعملهای محاصره، اختیار رهگیری، بازرسی، تغییر مسیر یا توقیف کشتیهایی را دارند که بدون مجوز قصد ورود به بنادر ایران یا خروج از آنها را دارند.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در 18 نوامبر محدودیتها را تشدید کرد و هشدار داد حتی کشتیهایی که محموله ایرانی را از طریق انتقال دریایی دریافت میکنند نیز ممکن است رهگیری یا توقیف شوند.
کشتیهایی که از دستورهای آمریکا سرپیچی کنند، ممکن است با استفاده از نیروی نظامی متوقف شوند.
با این حال، این محاصره مانع عبور کشتیهایی که از تنگه هرمز به سمت بنادر غیرایرانی حرکت میکنند یا از آن بنادر بازمیگردند، نمیشود؛ هرچند ممکن است این کشتیها نیز مورد بازرسی قرار بگیرند.
تلاش برای عبور از محاصره میتواند واشنگتن را با سه گزینه روبهرو کند: اجازه عبور به نفتکشها، بازگرداندن آنها یا اتخاذ اقدامات سختگیرانهتر برای اجرای محاصره.
اجازه عبور به نفتکشها میتواند اعتبار محاصره آمریکا را زیر سؤال ببرد. در مقابل، متوقفکردن آنها ممکن است به یک رویارویی خطرناک منجر شود؛ بهویژه اگر شناورهای نظامی ایران نفتکشها را اسکورت کنند.
بزرگترین خطر زمانی ایجاد میشود که یکی از دو طرف اقدام به تیراندازی کند.
مقامهای ایرانی هشدار دادهاند که حمله به نفتکشهای این کشور میتواند واکنش تلافیجویانه علیه زیرساختهای نفتی سایر نقاط منطقه را به دنبال داشته باشد؛ اقدامی که ممکن است کشورهای حوزه خلیج فارس را نیز بیش از پیش وارد این تقابل کند.
با این حال، رهگیری یک کشتی لزوماً به معنای آغاز جنگ نیست. بسیاری از مسائل به این بستگی دارد که دو طرف تصمیم بگیرند تنش را افزایش دهند یا از رویارویی عقبنشینی کنند.
خطر دیگر صرفاً یک احتمال فرضی نیست.
روز شنبه، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) از وقوع دو حادثه مربوط به نفتکشها در نزدیکی بندر خصب عمان خبر داد. یکی از این حوادث حدود 11 مایل دریایی در شمال بندر و دیگری حدود 17 مایل دریایی در شرق آن رخ داده است.
گزارشها حاکی از آن است که نفتکشها با پرتابههایی ناشناس هدف قرار گرفتهاند. هیچ تلفاتی گزارش نشده، اما هنوز مشخص نیست که این دو حادثه مربوط به دو کشتی جداگانه بودهاند یا خیر.
نیروی دریایی ایران نیز بهطور جداگانه مدعی شد یک نفتکش پس از برخورد با مین دریایی در منطقه ممنوعهای در شرق تنگه هرمز آتش گرفته است. تهران اعلام کرد این شناور به هشدارها توجه نکرده و سامانههای شناسایی و ناوبری خود را خاموش کرده بود.
این روایت ایران بهطور مستقل تأیید نشده و ارتباط آن با هیچیک از دو گزارش سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز مشخص نیست.
این حوادث پس از آتشگرفتن یک نفتکش دیگر در نزدیکی خصب در روز جمعه رخ داده و نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی تجاری را افزایش داده است.
الجزیره با استناد به بیانیههای نظامی ایران گزارش داده است که طی هفته گذشته حدود 25 حادثه مربوط به نفتکشها رخ داده؛ یعنی بهطور میانگین تقریباً سه حادثه در روز. البته این آمار نیز بهطور مستقل تأیید نشده است.
تهران همچنین در تلاش است کنترل بیشتری بر تنگه هرمز اعمال کند و تأکید دارد کشتیها باید با مقامهای ایرانی هماهنگ شوند و از مسیرهای تعیینشده عبور کنند.
بر اساس اظهارات نظامی ایران که الجزیره به آنها استناد کرده است، کشتیهایی که از این مقررات پیروی نکنند، ممکن است هدف حمله قرار بگیرند یا با مینهای دریایی مواجه شوند.
این هشدارها نشان میدهد ایران علاوه بر به چالش کشیدن محاصره آمریکا، درصدد تحمیل شرایط خود بر عبور و مرور کشتیهای تجاری نیز هست.
آخرین آمارها ابعاد اختلال در کشتیرانی را نشان میدهد.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرده است که در هفته منتهی به 18 نوامبر، تردد کشتیها از تنگه هرمز حدود 65 درصد کمتر از سطح پیش از جنگ بوده است.
در این هفته 263 مورد عبور کشتی ثبت شده، در حالی که این رقم در هفته قبل 308 مورد بود.
از مجموع این ترددها:
115 مورد مربوط به خروج کشتیها از تنگه بوده است.
148 مورد مربوط به ورود کشتیها بوده است.
همچنین طی این هفته شش حمله به نفتکشها گزارش شده که چهار مورد در داخل تنگه هرمز و دو مورد دیگر در نقاطی از خلیج فارس رخ داده است.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از زمان آغاز درگیریها در 28 فوریه، در مجموع 106 حادثه در تنگه هرمز ثبت کرده است.
این آمار نشان میدهد تا زمانی که حملات ادامه داشته باشد، بازگرداندن وضعیت عادی به کشتیرانی دشوار خواهد بود؛ موضوعی که امنیت تأمین انرژی و ثبات بازارهای جهانی را با تهدید و عدم اطمینان مواجه میکند.
این احتمال وجود دارد.
اگرچه تماسهای دیپلماتیک از طریق قطر همچنان ادامه دارد، مذاکرات رسمی میان ایران و آمریکا هنوز از سر گرفته نشده است.
گزارش مربوط به تلاش ایران برای عبور نفتکشها از محاصره میتواند با هدف تقویت موقعیت چانهزنی تهران و افزایش فشار بر واشنگتن برای کاهش محدودیتها صورت گرفته باشد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تأکید کرده است که تهران در کنار پیگیری مسیر دیپلماسی، صادرات نفت خود را نیز ادامه خواهد داد.
مشکلات اقتصادی کشور نیز انگیزه دیگری برای به چالش کشیدن محاصره ایجاد کرده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز شنبه هشدار داد که مقابله اقتصادی برای ایران دشوارتر از تحمل حملات موشکی است. او با این اظهارات به کمبود انرژی و فشار بر صنایع داخلی اشاره کرد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران نیز محاصره آمریکا را «اقدامی جنگی» توصیف کرد و حضور هیئت قطری در تهران برای انجام گفتوگوها را تأیید کرد.
به نظر میرسد تهران در حال دنبالکردن دو مسیر همزمان است: حفظ ارتباطات دیپلماتیک و نشاندادن این موضوع که ادامه فشار اقتصادی میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران داشته باشد.
این احتمال را نمیتوان نادیده گرفت؛ بهویژه در شرایطی که گزارشهایی درباره بررسی حملات نظامی مجدد آمریکا و اسرائیل علیه ایران منتشر شده است.
با این حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تاکنون هیچ نشانهای مبنی بر صدور مجوز برای آغاز عملیات نظامی جدید ارائه نکرده است.
برای واشنگتن، اجرای محاصره بدون تحریک یک درگیری گستردهتر به چالشی فزاینده تبدیل شده است.
برای تهران نیز ادامه محاصره به معنای تحمل خسارتهای اقتصادی بیشتر است، در حالی که تلاش برای شکستن آن از طریق اقدام نظامی میتواند واکنش شدیدتر آمریکا را به دنبال داشته باشد.
کشورهای حوزه خلیج فارس نیز نگران هستند که این تقابل بار دیگر امنیت انرژی منطقه و ثبات اقتصادی را تهدید کند.
آزمون اصلی زمانی فرا میرسد که نفتکشهای ایرانی به محدوده محاصره نزدیک شوند. اینکه ناوهای جنگی آمریکا به آنها اجازه عبور بدهند، آنها را بازگردانند یا برای متوقفکردنشان اقدام کنند، میتواند تعیین کند که این تقابل در سطح اقتصادی باقی میماند یا به دور دیگری از درگیری نظامی تبدیل خواهد شد.
منبع: Gulf News
نکته تحریریه: این گزارش حاوی ادعاهایی درباره آمادهسازی 14 نفتکش و حوادث دریایی است که برخی از آنها، از جمله آغاز عملیات عبور از محاصره، هنوز تأیید مستقل نشدهاند. بهتر است این موارد در بازنشر خبری با انتساب دقیق به منابع و با حفظ قیدهایی مانند «به گزارش گلف نیوز» و «بر اساس ادعای مقامهای ایرانی» منتشر شوند.
پایان پیام