ساعدنیوز
ساعدنیوز

ایرانیان قدیم اینگونه چهارشنبه را سور می‌کردند

  سه شنبه، 24 اسفند 1400   کد خبر 196737
ایرانیان قدیم اینگونه چهارشنبه را سور می‌کردند
ساعد نیوز: چهارشنبه سوری یکی از جشن‌های ایرانی است که در شب چهارشنبه آخر سال از دیرباز در ایران برپا شده و جزو مناسبت‌های نوروزی محسوب می‌شود.

به گزارش سایت خبری ساعد نیوز به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان، فلسفه وجود چنین آیینی در تاریخ فرهنگ ایرانی تقریبا با گذشت هزاران سال از یاد نسل های جدید رفته و به شکل جدید و خطرناک مثل ترقه بازی مختصر شده است. در حالی که این جشن ملی، یادآور پیام های بسیاری برای مردم بوده تا زندگی گذشته و غم های خود را در سال کهنه بگذارند و با دلی صاف وارد سال جدید شوند.

سور در زبان و ادبیات فارسی و برخی گویش های ایرانی به معنای "جشن"، "مهمانی" و "سرخ" به کار رفته است. به این اعتبار که در شب چهارشنبه آخر سال ایرانیان جشن می گیرند و شادی و سرور می کنند و آتش می افزوزند و با شعله های سرخ آتش دل تاریک شب را سرخ و روشن می کنند، می توان شب چهارشنبه سوری را جشن شب چهارشنبه یا شب چهارشنبه سرخگون و سرخ فام دانست.

در برخی نقاط ایران، دو یا سه چهارشنبه آخر سال را بدشگون می پنداشتند و جشن می گرفتند. مثلا، مردم اردبیل سه چهارشنبه از آخرین ماه سال را جشن می گیرند و آن ها را به ترتیب " توز چهارشنبه، کول چهارشنبه و گول چهارشنبه می نامند.

در این روزگار شب چهارشنبه سوری در سراسر خاک ایران با شور فراوان و بارسم خاص جشن گرفته می شود که به برخی از رسم های معمول در فرهنگ های بومی اشاره می کنیم.

بوته افروزی: پیش از پریدن آفتاب، هر خانواده بوته های خار و گزنی را روی بام یا زمین حیاط خانه و یا گذرگاه در سه یا پنج یا هفت " گله" کپه می کنند. با پریدن آفتاب و نیم تاریک شدن آسمان، زن و مرد و پیر و جوان گردهم جمع می شوند و بوته ها را آتش می زنند. در این هنگام از بزرگ تا کوچک هر کدام سه بار از روی بوته های افروخته می پرند، تا مگر ضعف و زردی ناشی از بیماری و غم و محنت را از خود بزدایند و سلامت و سرخی و شادی به هستی خود بخشند. مردم در حال پریدن از روی آتش ترانه هایی می خوانند: تهرانی ها در هر بار پرش چنین می خوانند: " زردی من از تو- سرخی تو از من" یا می گویند: غم برو شادی بیا، محنت برو روزی بیا! یا می گویند: ای شب چهارشنبه، ای کلید چار دنده، بده مراد بنده!

در خراسان، مردم پس از آتش افروزی مقداری زغال به نشانه سیاه بختی، کمی نمک به علامت شور چشمی، و یک سکه دهشاهی به نشانه تنگدستی در کوزه ای سفالین می اندازند و هریک از افراد خانواده یک بار کوزه را دور سر خود بچرخاند و آخرین نفر کوزه را بر سربام خانه می برد و آن را به کوچه پرتاپ می کند و می گوید: "درد و بلای خنه ر رختم به توی کوچه" خراسانی ها باور دارند که با دورافکندن کوزه تیربختی، شوربختی و تنگدستی را از خانه و خانواده دور می کنند.

تصویر

آب پاشی و آب بازی: زنان روستایی برخی نقاط ایران برای دور کردن آفت و بلا و بدبختی در غروب شب چهارشنبه آخر سال، بی آن که با کسی سخنی بگویند به سر رودخانه، نهر یا چشمه می روند و جام یا کوزه ای آب از آن برمی دارند و به خانه می آورند. در خانه آب را روی اسباب خانه و در و دیوار می پاشند و گاهی نیز آب جام یا کوزه را در راه به هرکسی که ببینند می پاشند و خیسشان می کنند، تا در سال نو سلامت و شاداب و با طراوت باشند.

در پاره ای نقاط، مادران در روز چهارشنبه سوری از خانه بیرون و به صحرا می روند و چند تار موی از گیسوی کودکان خود می پیچیند و به باد یا به آب جوی و رودخانه می دهند تا همراه تارهای مو درد و رنج و بلا را ازتن کودکانشان به نسیم باد یا امواج آب بسپارند.

در روز چهارشنبه آخر سال معمولا زنان ناخن های انگشتان دست خود را می چینند و چند تار مو از گیسوی خود می برند و همه به آب رودخانه و جوی می دهند تا درد و بدبختی را از خود دور کنند.

فالگوشی نشینی: زنان و دخترانی که شوق شوهر کردن دارند، یا آرزوی زیارت و مسافرت، غروب شب چهارشنبه نیت می کنند و از خانه بیرون می روند و در سر گذر یا سر چهارسو می ایستند و گوش به صحبت رهگذران می سپارند و به نیک و بد گفتن و تلخ و شیرین صحبت کردن رهگذران تفال می زنند. اگر سخنان دلنشین و شاد از رهگذران بشنوند، برآمدن حاجت و آرزوی خود را بر آورده می پندارند. ولیکن اگر سخنان تلخ و اندوه زا بشنوند، رسیدن به مراد و آرزو را در سال نو ممکن نخواهند دانست.

قاشق زنی: زنان و دختران آرزومند و حاجتمدار، قاشقی با کاسه ای مسین بر می دارند و شب هنگام در کوچه و گذر راه می افتند و در برابر هفت خانه می ایستند و بی آن که حرفی بزنند پی در پی قاشق را بر کاسه می زنند. صاحب خانه که می داند قاشق زنان نذر و حاجتی دارند، شیرینی و آجیل، یا برنج و بنشن، و یا مبلغی پول در کاسه های آن ها می گذارد. اگر قاشق زنان در قاشق زنی چیزی به دست نیاورند، از برآمدن آرزو و حاجت خود ناامید خواهند شد. گاه مردان، به ویژه جوانان، چادری بر سر می اندازند و برای خوشمزگی و تمسخر به قاشق زنی در خانه های دوست و آشنا و نامزدان خود می روند.

تصویر

بخت گشایی: تا چند دهه پیش، برخی از بانوان خانواده های سنتی تهران برای گشودن بخت دختران در شب چهارشنبه آخر سال کارهایی می کردند که به سودمند بودن آن ها باور داشتند در این جا برخی از آن ها را یادآوری می کنیم:

پس از بوته افروزی، زنی نیمسوزی بر می داشت و با آن در پی دخترش می دوید و اورا از خانه بیرون می راند تا در سال نو از خانه پدر به خانه شوهر برود.

پیش از آفتاب غروب، زنی به دباغخانه شهر می رفت و جامی از آب آن بر می داشت و به خانه می برد و آب را روی سر دختر خود می ریخت.

غروب شب چهارشنبه دختر یا زن " کاربسته" و " سیاه بخت" برای گشودن کار و بخت خود به سه دکان رو به قبله مراجعه می کرد و از دکان سوم مقداری " کندر" و "وشا" و " اسپند" می خرید و دود می کرد.

کوزه شکنی: تا زمانی که در میدان ارک تهران نقاره خانه ای بود، زنان برای دور کردن قضا و بلا از خود و خانواده به آنجا می رفتند و کوزه نو و آب ندیده ای را از بالای سر در نقاره خانه به زمین می افکندند و شکستند. زنانی هم که نمی توانستند به میدان ارک بروند کوزه را از سربام خانه خود به زمین می انداختند.

فال کوزه: زنان گردهم می آمدند و کوزه دهان گشاده کوچکی را در میان خود می گذاشتند و هریک چیزی را به نام خود نشان می گذاشتند و در کوزه می انداختند. زنی هم چند تکه کاغذ تا شده را که بر روی هریک از آن ها غزلی از حافظ نوشته شده بود در کوزه می انداخت. آن گاه، دختر نابالغی دست در کوزه می کرد و کاغذی را همراه یکی از نشانه ها بیرون می آورد. زنی کاغذ را باز می کرد و غزل را می خواند. معنای غزل پاسخ نیت و فال زنی بود که نشانه اش را باکاغذ از کوزه بیرون آورده بودند.

باطل کردن سحر و جادو: برای باطل کردن سحر و جادو از خانه و گشایش کار " قلیاب" یا " قلیاب سرکه" درست می کردند و آن را در چهار کنج خانه و اتاق و سردر کوچه می پاشیدند و می گفتند: هر کس کرده جادو عدل – من می کنم جادو باطل!

آش چهارشنبه سوری: خانواده هایی که بیمار یا حاجتی داشتند برای برآمدن حاجت و بهبود یافتن بیمارشان نذر می کردند و در شب چهارشنبه سوری " آش ابودردا" یا " آش بیمار" می پختند و آن را اندکی به بیمار می خوراندند و بقیه را هم در میان فقرا پخش می کردند.

رفع نحسی کودک: برای بریده شدن " غش" و "ریسه" کودک شیرخوار و از میان بردن " نحسی" اش، او را به میدان ارک می بردند و سه بار از زیر نقاره خانه ولوله توپ مروارید می گذارند. هم چنین، در کوزه ای گندم می ریختند و آن را بر زمین می زدند و می شکاندند تا گندمش روی زمین پخش شود و پرندگان آن را بخورند.

تقسیم آجیل چهارشنبه سوری: زنانی که نذر و نیازی می کردند و در شب چهارشنبه سوری، آجیل هفت مغز به نام آجیل چهارشنبه سوری از دکان روبه قبله می خریدند و پاک می کردند و میان خویش و آشنا پخش می کردند و می خوردند. به هنگام پاک کردن آجیل، قصه مخصوص آجیل چهارشنبه، معروف به قصه خارکن را نقل می کردند. امروزه آجیل چهارشنبه سوری جنبه نذری را از دست داده و از تنقلات شب چهارشنبه سوری شده است.

خرید لوازم جشن: بستگی به رسم منطقه تغییر می کند اما معمولا جارو و اسپند خریداری می شود جارو برای غبار رویی و اسپند برای دود کردن در استقبال از ارواح و دفع پلیدی ها.

شکستن کوزه و تخم مرغ: داستانی است که نقل می کند روزی کوزه گران شکایت کردند که کسی کوزه نمی خرد، (حضرت فاطمه زهرا (س)) دستور داد در چهارشنبه آخر سال تمام کاسه و کوزه های کهنه بشکنند و به جای آن کوزه نو خریداری کنند و از آن به بعد کوزه شکستن رایج شد. اگر کسی کوزه نمی شکست و کوزه کهنه دوساله را در خانه نگه می داشت او نزد مردم فردی خسیس و منفور جلوه می کرد.

تصویر

آداب و رسوم چهارشنبه سوری در تبریز

در تبریز صبح روز سه شنبه( یک روز قبل از چهارشنبه آخر سال) جوانان از طلوع آفتاب به کوچه ها می رفتند و هفت بار از روی جوی آب یا چشمه آب می پریدند و در همان حال می خوانند: آتیل ماتیل چهارشنبه، آینا تکین بختیم آچیل چهارشنبه.

از دیگر رسوم های این دیار این بود که مردم همراه اعضای خانواده روز سه شنبه به خصوص عصر روز سه شنبه برای خرید به چهارشنبه بازاری می رفتند و خوردنی هایی همانند آجیل، شیرینی تهیه می کردند و به آن آجیل چهارشنبه یمیشی که ترکیب آن عبارت بود از مغز گردو، بادام، فندق، کشمش، نخود و ... می گفتند.

یکی از مراسم های دیگر، خرید لباس نو برای بچه ها بود و به آن بچه ها ( چهارشنبه بالالاری) می گفتند، در واقع چهارشنبه سوری جشن کودکان بود به طوری که مردم به طنز و ظرافت می گفتند چهارشنبه اوشاغی بشی بیر شاهی.

ارسال چهارشنبه لیخ از دیگر مراسمات این روز در تبریز بود که به خانه عروسی که تازه به خانه بخت رفته از طرف پدر و مادرش انجام می.گرفت؛ چهارشنبه لیق بیشتر از پارچه برای عروس، پیراهن برای داماد و آجیل چهارشنبه سوری تشکیل می شود.

هم چنین ارسال چهارشنبه لیق از طرف داماد به عروس که هنوز به بخت نرفته و در خانه پدر زندگی می کند رایج بود.

از رسوم قدیمی دیگر می توان به آتش روشن کردن در پشت بام خانه ها اشاره کرد و بچه ها هنگام پریدن از آتش می خوانند: آتیل ماتیل چهارشنبه، بختیم آچیل چهارشنبه که معادل فارسی آن زردی من از تو سرخی تو از من است.

هم چنین تبریزی ها در این روز به یکدیگر آب یا گلاب می پاشیدند و معتقدند که آب پاشیدن، زندگی را با آن سعادت قرین می کند.

بعضی از این مراسم ها هم چنان در بین برخی از مردم تبریز انجام می گیرد و مردم این دیار به رسم قدیم و به ید آن روزها هنوز هم بعضی از آن مراسم ها را اجرا می کنند.

بر اساس این گزارش؛ چهارشنه سوری، آداب پذیرایی از ارواح مردگان و یادآوری آن ها از جمله آیین های مربوط به پایان سال و آغاز سال نو است که در میان بیشتر قوم کاربرد دارد. در آئین ها و جشن های قومی و مذهبی در ایران، به ویژه در آئین های مربوط به جشن سده، شب چهارشنبه سوری و شب نوروز. آتش همچنان که شرحش آمد حضور و نقشی برجسته و نمادین داشته و دارد.

ایرانیان از دیرباز آتش را پاس می داشتند و حرمت می نهادند و آن را منبع نیرو و روشنایی و زداینده تاریکی و سیاهی و پاک کننده پلیدی و آلودگی می انگاشتند. آتش مراسم آئینی – عبادی را که برای آن خاصیت قدسیانه قابل بودند، حرمت می نهاند و فقط با آب خاموش می کردند و خاکسترش را به آب روان می دانند. آتش از خانه بیرون دادن در شب را هم ناروا و بدشگون می شمردند و معتقد بودند که روشنایی خانه هایشان را می برد.

هم چنان که آتش افروزی در شب نوروز و راه افتادن دسته های آتش افروز از چند روز مانده به نوشدگی سال، نشانه و نماد پایان سیاهی موسم سرما و مظهر مرگ زمستان و آمدن خورشید بهاری و زندگی دوباره طبیعت است، افروختن آتش بر سر بام ها و در گذرها و روشن نگه داشتن چراغ خانه ها در شب نوروز هم ظاهرا مظهری از استقبال از ارواح مردگان در شب سال نو و روشن کردن راه گذر آن ها به خانه و کاشانه هایشان است.

پایگاه خبری ساعدنیوز را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.

دیدگاه ها
  دیدگاه ها
نظر خود را به اشتراک بگذارید
پربحث های هفته   
عاشقانه های جذاب سید احمد خمینی و زیباترین دختر ایران زمین «ایران خانوم»/ الهیی چقدر نازه+عکس (772 نظر) سبک زندگی مقام معظم رهبری از زبان همسر ایشان/ ما در خانه‌مان دکوراسیون به معنای متداول آن،فرش و پرده‌های قیمتی و مبلمان نداریم (519 نظر) خلاقیت منحصر به فرد شهرداری تبریز برای حفظ پرندگان از سرما/ دست مریزاد واقعا+عکس (514 نظر) حال خوشِ رهبر معظم انقلاب در کوهنوردی با حاج قاسم سلیمانی و چیدن گلهای زرد رنگ از کوه+عکس/ سرداری که هیچ جا رهبری رو تنها نمیذاشتن (497 نظر) مبلی که رهبر معظم انقلاب 20 سال است روی آن می نشینند+عکس/ دکوراسیونی که هیچوقت تغییر نمیکند! (338 نظر) خلاقیت منحصر به فرد شهرداری اهواز برای رنگ آمیزی سطل های زباله/ دست مریزاد واقعا+عکس (276 نظر) تصویری از خانه ابدی پدر رهبر معظم انقلاب/ روحش شاد و یادش گرامی (236 نظر) رهبر معظم انقلاب در حال دروی گندم با داس در مزارع کشاورزی روستای فردو (234 نظر) خلاقیت خنده دار مسافر کش موتوری برای راحتی مسافرش مرز های انسانیت را جا به جا کرد/ هزارماشالله به این ذهن خلاق+ عکس (209 نظر) خلاقیت تاریخی مهندس ایرانی در نصب دوربین مداربسته به دیوار حماسه آفرید+ عکس/ اینو به دانشگاه هاروارد نشون بده درجا بهش دکترای افتخاری میدن😂 (183 نظر) خواستگاری متفاوت و حساب شده همسر مقام معظم رهبری برای پسرشان+ویدئو/ برای آقا مجتبی که خیلی شبیه رهبری هستن (181 نظر) روستایی که شاه قاجار در آن عاشق شد/ تصویر دختری که دل ناصرالدین شاه را برد (170 نظر) خلاقیت منحصر به فرد شهرداری اردبیل برای حمایت از حیوانات+عکس/ واقعا دست مریزاد داره! (162 نظر) سفری شیرین به گذشته ها، زندگی تو دهه 60 این مدلی بود/ حس زندگی رو آدم قشنگ میگیره + فیلم (142 نظر) (عکس) گریه های تلخ همسر پردیس افکاری در روز تشییع پیکرش/ روحش شاد و یادش گرامی (141 نظر)
دیگران می‌خوانند   
معرفی شهاب حسینی به عنوان عامل طلاق این کارگردان از نامزدش+ویدئو/ الان این خوشحاله یا ناراحت؟؟ (فیلم) جملات قصار امیرعلی نبویان درباره سوسی و مورچه/ تو این زمینه امیرعلی بهترینه و رو دستش نمیاد طالع بینی: یک کلید انتخاب کنید و ببینید برای رسیدن به عشقت چه چیزی را از دست می دهید؟ آیا می دانستید مصرف چای روند پیری را به تاخیر می اندازد؟! / فواید جالب چای تصاویر خنده دار و دیدنی از جنگ جهانی / جنگ بود یا سیرک؟!!🤣 قیمه نثار پختن به سبک علیرضا جانبخش، ستاره تیم ملی+عکس/ با این مقدار خورشت میشه یه غذای یه شهر رو تامین کرد🤣 حضور یکتا ناصر و سوفیا، دختر منوچهر هادی در پشت صحنه سریال دلدادگان+عکس/ سوفیا بغل فرزانه ست دیدین؟ سرانجام زن روسی که ادعا می کرد همسر سردار آزمون است و از او یک دختر دارد چه شد؟ ایده ای عجیب و خلاقانه شهرداری؛ اینترنت رایگان در ازای دریافت مدفوع سگ+ویدئو/ به حق چیزای ندیده🙄 رختکن پرسپولیس در محاصره طلسم و جادو+ عکس/ پیدا کردن دست نوشته های عجیب و غریب توسط بازیکنان خلاقیت جالب و منحصربفرد یک رستوران در سرگرم کردن مشتریان تا آماده شدن غذا+ویدئو/یعنی ذهن خلاق سازنده این رو باید طلا گرفت👌 ویدئو قدیمی و دیده نشده از حدیث میرامینی، روشنک "دلنوازان" و زانیار خسروی/ مطمئنم قبلا هیچوقت ندیدینش دیگه موقع شستن ظروف این اشتباها را انجام نده آریا آرسی، فروشگاه تخصصی تجهیزات پرواز و سرگرمی فال شمع پنجشنبه 10 اسفند ماه 1402 فال روزانه امروز پنجشنبه 10 اسفند ماه 1402 خلاقیت عجیب و خنده دار یک خانواده ایرانی در جمع شدن بر سر قبر عزیزشان+عکس/ معلوم نیست مزاره یا میدون تره بار فال قهوه با نشان روز پنجشنبه 10 اسفند ماه 1402 صفر تا صد مهاجرت تحصیلی/ شناخت بهترین کشورهای مقصد فال حافظ با تفسیر پنجشنبه 10 اسفند 1402 + فیلم کشف شی مار مانند عجیب و مرموز در ساحل مصر+عکس تمام بازیگران فوت شده سریال دلنوازان که خیلی زود از دنیا رفتند/ علت مرگشان چه بود؟+عکس سکانس خنده دار برنامه جوکر: وقتی مهران غفوریان از حامد آهنگی میپرسه چرا به جوراب سه ربع نمیگن جوراب 45 دیقه🤣+ویدیو/فقط جوابش! فال ابجد روزانه پنجشنبه 10 اسفند 1402 پیروانی در بیمارستان بستری شد فداکاری بامزه و تحسین برانگیز پسر جوان ایرانی حین برف بازی با برادر کوچکترش/ چه کیفی میکنه+ویدیو (ویدئو) جشن تولد فوق العاده لاکچری و مجلل بازیکن ملی پوش و قهرمان استقلال،مهدی قائدی برای همسرش/ سورپرایز کردن به این میگن😍 ایده شیک و منحصر به فرد شهرداری قزوین در نصب المان های نوروزی/ این منظره زیبا فقط متعلق به ایرانه+عکس بیوگرافی و زندگی خصوصی روزبه چشمی زننده و همسرش سوپر گل استقلال+ فیلم و تصاویر دیدنی ترفندی شگفت انگیز و آسان برای سم زدایی از بدن فقط در عرض 2 روز+ویدئو/ این روش امتحانشو پس داده👌 خلاقیت جالب روحانی مسجد برای گیرانداختن دزدهای محله/ چرا «شیخ علی» با ابوعلی سینا مقایسه شد؟+عکس (ویدئو) پشت صحنه اولین اجرای شهاب حسینی، حامد تهرانی "گناه فرشته"، 25 سال قبل/ میخواین بدونین چی شد که مجری شد؟ صورت شفاف و صاف با پوست پرتقال/ تا زمستون تموم نشده این راهکار رو انجام بده! (عکس) گریه های تلخ همسر کم سن و سال حسن جوهرچی در روز تشییع پیکرش/ روحش شاد و یادش گرامی خراب کاری بامزه و لاک زدن خنده دار پسر کوچولوی محسن تنابنده، نقی معمولی سریال پایتخت/ چقدر گوگولی و نازه😍 مدل مانتوهای ترند سال 1403 تصویری از انگشتر نامزدی شیک و زیبا ستاره سادات قطبی و شهرام شکیبا+ فیلم مراسم عقدشان ترفند های طلایی برای رفع بوی بد حوله در خانه چک تضمین چیست و شرایط ابطال و وصول آن دکوراسیون لوکس گوشه ای از خانه ستاره سادات قطبی/ گوشه ای که قبلا نشان نداده بود+ عکس
تیتر امروز   
طالع بینی: یک کلید انتخاب کنید و ببینید برای رسیدن به عشقت چه چیزی را از دست می دهید؟ آیا می دانستید مصرف چای روند پیری را به تاخیر می اندازد؟! / فواید جالب چای سرانجام زن روسی که ادعا می کرد همسر سردار آزمون است و از او یک دختر دارد چه شد؟ فال شمع پنجشنبه 10 اسفند ماه 1402 فال روزانه امروز پنجشنبه 10 اسفند ماه 1402 فال قهوه با نشان روز پنجشنبه 10 اسفند ماه 1402 صفر تا صد مهاجرت تحصیلی/ شناخت بهترین کشورهای مقصد فال حافظ با تفسیر پنجشنبه 10 اسفند 1402 + فیلم فال ابجد روزانه پنجشنبه 10 اسفند 1402 پیروانی در بیمارستان بستری شد صورت شفاف و صاف با پوست پرتقال/ تا زمستون تموم نشده این راهکار رو انجام بده! خلاقیت جالب روحانی مسجد برای گیرانداختن دزدهای محله/ چرا «شیخ علی» با ابوعلی سینا مقایسه شد؟+عکس این عوامل زیبایی پوست خانم ها را از بین می برد / اگه میخای همیشه زیبا و جوان بمونی حتما این کارهارو انجام نده اعلام جزئیات یک کشف مهم و جدید در تخت جمشید و پاسارگاد + تصاویر آیا می دانید هر خال صورت نشانه چیه؟! / اگه خال روی صورتت داری اینو از دست نده