به گزارش سایت خبری ساعدنیوز به نقل از اقتصادآنلاین: بازیگران حقیقی بورس تهران نیز که حالا ۸ هفته پیاپی است که در زمین فروش سهام فعالیت می کنند، در هفته جاری ۷۹۶ میلیارد تومان سهم نقد کردند. این شرایط در حالی رقم خورد که بازارهای جهانی به عنوان عامل اثرگذار بر بیش از ۶۰ درصد ارزش بازار، روزهای سبزی را پشت سر می گذارد. نفت ۶۴ دلار بر بشکه را نیز لمس کرد و مس نیز در مرز ۸۴۰۰ دلار بر هر تن معامله می شود. اما ترس غیر بنیادی که حالا با محدودتر کردن دامنه نوسان چاشنی هیجان را نیز در بردارد، مانع از افزایش تقاضا در تالار شیشه ای می شود. حالا در حالی وارد آخرین ماه از سال می شویم که عموماً اسفندماه به دلیل افزایش عرضه برای تأمین نقدینگی از سوی بازیگران بزرگ، خاطرات خوبی برای بورس بازان نداشته است. سرنوشت بازار در آخرین ماه از سال پر نوسان ۹۹ چگونه خواهد بود؟
از سرخوشی ابتدای هفته تا رکود پایانی
یکی از اتفاقاتی که این هفته بورس را از خود متأثر کرد، اعمال دامنه نوسان نامتقارن بود. نخستین روز کاری هفته جاری بود که سیاست گذار بورسی تصمیم گرفت برای بازگرداندن آرامش به بازار سهام، دست به دامن محدودیتی شود که در شکل معمول آن نیز در دیگر کشورهای دنیا مورد استفاده قرار نمی گیرد.
در این راستا سهام که در شرایط عادی اجازه نوسان ۱۰ درصدی در بازه مثبت و منفی ۵ را داشتند، عرصه را تنگ تر دیدند و اعلام شد تا اطلاع ثانوی دامنه نوسان نامتقارن در محدوده مثبت ۶ و منفی ۲ درصدی برای سهام اصلی بورس و فرابورس اعمال می شود. هر چند در ابتدای هفته دلار به یاری شاخص کل آمد و شاهد رشد ۹/ ۳ درصدی این نماگر بودیم. اما صف نشینی سهامداران در سمت خرید سهام به روز دوم نکشید و در مقابل این صفوف فروش بودند که سنگین شدند. این وضعیت تا پایان هفته ادامه داشت تا بار دیگر کارشناسان بورسی را به انتقاد از دامنه نوسان نامتقارن وا دارد. واقعیت این بود که دلار نیز از کانال ۲۶هزار تومانی، عقب نشینی کرده بود و دیگر بهانه ای برای تداوم رشد نداشت. حالا این دامنه نوسان نامتقارن بود که به قفل شدن سرمایه ها در صف فروش ۲ درصدی انجامید. بر اساس آمار طی معاملات روز یکشنبه بیش از هزار میلیارد تومان نقدینگی در صف های فروش به انتظار خروج از گردونه معاملات نشست. این رقم در دادوستدهای دوشنبه به ۱۴۰۰ میلیارد تومان رسید و سه شنبه و چهارشنبه به ترتیب شاهد انتظار ناکام ۱۹۰۰ و ۱۶۰۰ میلیارد تومانی در صف های فروش بودیم. این همه ماجرا نبود. ارزش معاملات خرد سهام نیز که به عنوان معیاری برای تخمین میزان نقدشوندگی بازار مورد استفاده قرار می گیرد به محدوده ۴ هزار میلیارد تومانی کاهش یافت که بیش از نصف میانگین روزانه ارزش معاملات در زمستان بود. با این اوصاف اما بورس این هفته «با سیلی صورت خود را سرخ نگه داشت» و با وجود افت بیش از ۶۰ درصدی نمادها، با همدستی دو یار دیرین یعنی دامنه نوسان و حجم مبنا، شاخص کل با کارنامه مثبت ۲ درصدی آخرین هفته بهمن را پشت سر گذاشت.
۸ هفته فروش برای حقیقی ها
دیروز نیز فروش حقیقی ها ادامه پیدا کرد و شاهد ثبت خالص فروش ۴۴۰ میلیارد تومانی این دسته از بازیگران سهام بودیم که البته در مقایسه با دو روز ماقبل آن کاهشی بود. به این ترتیب در مجموع معاملات هفته منتهی به ۲۹ بهمن،شاهدخروج ۷۹۶ میلیارد تومان نقدینگی خرد از گردونه معاملات سهام بودیم. حالا ۸ هفته متوالی است که سهامداران حقیقی بی وقفه و بدون توجه به چند و چون وضعیت سهام از منظر بنیادی، تنها راه خروج را در پیش گرفته اند و گویا قصد ماندن در این بازار را ندارند. به نظر می رسد بی ثبات بودن قوانین و مقررات در این بازار نابالغ اصلی ترین دلیل ناامیدی سهامدارانی است که در دو سال گذشته برای دور نگه داشتن سرمایه خود از نوسانات تورمی راهی این بازار شده بودند.
در این هفته بیشترین خالص فروش حقیقی ها در دو گروه کامودیتی محور یعنی شرکت های چند رشته ای صنعتی و محصولات شیمیایی جمعا به ارزش ۵۱۱ میلیارد تومان رقم خورد. در مقابل اما پالایشی ها با اقبال سهامداران خرد همراه شدند و خالص خرید ۱۸۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان را تجربه کردند. پس از آنکه پالایشی ها از گزارش های ۹ ماهه جذاب خود روی سامانه کدال رونمایی کردند، روز چهارشنبه شاهد اقبال نسبی بورس بازان به این دسته از نمادها هستیم. «شبندر» و «شبریز» از جمله نمادهای پالایشگاهی هستند که در جریان دادوستدهای این روز بیشترین اثرگذاری مثبت بر شاخص کل را داشته و توانستند جلوی افت بیشتر این نماگر را بگیرند. این در حالی است که سود حسابرسی شده هر سهم «شبریز» در ۶ ماه ابتدای سال این شرکت ۱۳۱ تومان بود که این شرکت خبر از ساختن سود ۲۴۸ تومانی به ازای هر سهم در ۹ ماه ابتدای سال داد. «شپنا» نیز سود ۵۷ تومانی خود در ۶ماه نخست سال را در گزارش۹ماهه به ۱۱۳ تومان رساند که با وجود آغازی مثبت در دادوستدهای چهارشنبه در نهایت تسلیم جو منفی حاکم بر بازار شد و با افت قیمت معاملات این روز را به پایان رساند. به نظر می رسد دو دلیل اصلی جهش سودآوری پالایشی ها یکی افزایش کرک اسپرد و دیگری افزایش تخفیف در نرخ خوراک آنها باشد.
ضرورت افزایش متقارن دامنه نوسان
فردین آقابزرگی، کارشناس بازار سرمایه: در زمان های عدم تعادل و نوسانات شدیدی که متاثر از عوامل بنیادی، تصمیمات اقتصادی و موارد اثر گذار این چنینی است، در حقیقت کمترین تغییرات در زیرساخت ها در این ایام باید صورت بگیرد.
تغییر بسیار قابل توجهی که محدوده دامنه نوسان را از ۱۰ به ۸ درصد کاهش داد و شکل ظاهری آن به نوعی بود که منجر به ایجاد هیجان کاذب در جریان معاملاتی بازار سهام شد. اکنون به نقطه ای رسیده ایم که نشان می دهد در کمتر از سه روز کاری این دستورالعمل جدید کاربرد خاصی ندارد.
نه تنها این قانون جدید کاربردی نیست بلکه به کاهش انگیزه ورود نقدینگی در راستای خرید سهام نیز منجر می شود، در واقع حجم معاملات و نقدشوندگی گردش معاملاتی در پی این رویداد با کاهش چشمگیری همراه شده است.
بنابراین اگر نتیجه بگیریم که چنین روشی حتی می تواند فرآیند عرضه سهام را تشدید کند باید سریعا اقدام به اصلاح چنین دستورالعمل معاملاتی ای کرد. در این بین نباید فراموش کرد که اکنون مشکل اصلی بازار در ارتباط با سطح تقاضاست و نه سطح عرضه. فرآیند فعلی معاملاتی که تغییری در زیرساخت بازار ایجاد کرد عمدتا با هدف اصلاح نظام عرضه شکل گرفت. بر این اساس می توان به این مهم رسید که هدف از اتخاذ چنین تصمیمی در بازار صرفا به دلیل کند کردن روند نزولی شاخص بوده و نه بر قراری تعادل در بازار.
برای برون رفت از چنین فضایی و رسیدن به نقطه تعادلی در بازار باید از ابزار افزایش دامنه نوسان قیمت و به صورت متقارن بهره برد. چراکه ایجاد سمت و سو به فضای عرضه و تقاضای بازار در حقیقت نقیصه ای است که یک طرف معاملاتی را به شدت سرکوب می کند. اکنون نیز شاهد سرکوب طرف تقاضا هستیم، در صورتی که منظور سیاست گذار از ایجاد دامنه نوسان نامتقارن کنترل طرف عرضه بود. بر این اساس با چنین شرایطی بهترین شکل ممکن به دلیل زمینه های لازم برای بهبود شرایط بازار اعم از کاهش قیمت، کاهش P/ E نسبت به تیر ماه و تورم ۴۵ تا ۵۰ درصدی نهفته در بودجه سال ۱۴۰۰ همگی عواملی هستند که نشان می دهند بازار سرمایه بازاری است که باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. چرایی عدم توجه فعلی نیز فقط به دلیل دستکاری هایی از جمله ایجاد دامنه نوسان نامتقارن در بازار سهام است. بنابراین باید چنین رویه ای با یک اطلاع رسانی به سرعت اصلاح شود.
دامنه نوسان نا متقارن بدون اعلام جزئیات درخصوص پیامد های ایجاد آن و چگونگی تحلیل این مهم توسط افراد تصمیم گیر به یک باره روی کار آمد. اکنون نیز شاهد تشکیل صف های عریض و طویل فروشی هستیم که سهامداران در کنار این مهم تشخیصی درخصوص اعداد و ارقام شاخص با وضعیت موجود ندارند.
حدود ۶۰ درصد سهام در صف فروش قرار دارند و مابقی به دلیل تمرکز نهاد های مالی و شرکت هایی که تحت نظارت دولتی ها و بعضا نیمه دولتی ها هستند و به دنبال ایجاد فضایی آبرومند برای بازار سهامند، شرایط متفاوت تری را تجربه می کنند. اکنون بیش از ۵۰ درصد حجم معاملات روزانه طی ۳ تا ۴ روز کاری گذشته عمدتا مربوط به اوراقی است که عمدتا بین نهاد های عمومی غیردولتی مانند صندوق های بازنشستگی یا شرکت ها و سازمان های وابسته به دولت به صورت بین سازمانی در حال معامله هستند. به این معنی که بابت وصول مطالبات یا رد دیون، اوراق در واقع وزنی به حجم معاملات داده که محدودیت نوسان قیمتی نامتقارن اثر کمتری را در حجم کلیت معاملات به جای بگذارد.
در راستای رسیدن به تعادل در بازار باید سرعت اصلاح قوانین را به شدت افزایش داد و به سمت ایجاد دامنه نوسان بازتر و متقارن حرکت کرد.
تنها نکته ای که می تواند مقداری موجب تغییر روند بازار از فاز منفی به مثبت شود افزایش قیمت ارز خواهد بود. رشد نرخ دلار در حقیقت ناخواسته و خلاف اراده مسوولان اقتصادی است چرا که این افراد مرتب از نرخ ۱۵ هزار تومانی دلار صحبت می کنند. در صورتی که دلار به روندی افزایشی مانند دوره پیش از انتخابات آمریکا بازگردد می تواند یکی از دلایلی باشد که در صورت ثبات قوانین زائد فعلی بازار را تاحدودی از روند فعلی خارج کند.
به رغم موضوع افزایش نرخ ارز در صورت ثبات دامنه نوسان نامتقارن، روند بازار مانند چند روز معاملاتی اخیر تا روزهای پایانی سال نیز تداوم پیدا خواهد کرد.
سمی به نام دامنه نوسان
علی پروین، تحلیلگر بازار سرمایه: در سال های گذشته تجربه کاهش دامنه نوسان را داشتیم و جواب معکوسی را از بازار گرفتیم. در سال های قبل سهام بازار پایه بدون دامنه نوسان مورد معامله قرار می گرفت و پس از اینکه دامنه نوسان برای این قبیل از سهام ایجاد شد متاسفانه شرکت ها با رشد هیجانی بسیار سنگینی مواجه شدند و بازار وارد سفته بازی در سهام شرکت ها شد. در این شرایط نماد معاملاتی که طی یک تا ۲ سال در یک بازه قیمتی خیلی کوچک حرکت می کرد به یک باره با افزایش ۱۰۰ تا ۲۰۰ درصدی رو به رو شد.
در حقیقت دامنه نوسان برای بازار سهام سم محسوب می شود. با توجه به اینکه دامنه نوسان در بازه منفی کاهشی شد بنابراین بازار به هر سمت و سویی در مدار مثبت حرکت کند یقینا نیازمند اصلاح قیمتی خواهد بود چرا که اغلب سهامدارانی که در قیمت های پایین اقدام به خرید سهمی در بازار کردند مدتی بعد ذخیره سود و فروش را در دستور کار معاملاتی خود قرار می دهند.
بازار هم با توجه به اینکه از دامنه منفی ۲ درصدی برخوردار است بنابراین آهسته تر اصلاح خواهد کرد و نا خواسته شاهد ایجاد رکود قیمتی در سهام شرکت ها خواهیم بود، در این وضعیت شرط نقدشوندگی بازار نقض می شود.
برای برون رفت از این شرایط، عدم مشاهده سفته بازی روی برخی سهم ها و جلو گیری از تشکیل حباب قیمتی در شرکت ها نیاز است که به طور کلی دامنه نوسان حذف شود. در چنین شرایطی اگر بازار نیاز به اصلاح دارد در زمانی خیلی کوتاه چنین اصلاحی صورت می پذیرد و در واقع پویایی به بازار سهام بازمی گردد. دیگر در بازار شاهد این موضوع نخواهیم بود که با ایجاد صف های خرید کاذب سهامداران آماتور را به این سمت هدایت می کنند و موجب تشکیل حباب در شرکت ها می شوند.
برای رسیدن به مطلوبیت و پویایی بالاتر فارغ از اینکه دامنه نوسان باید به صورت کامل حذف شود، راهکار بعدی دو طرفه کردن این بازار است. این مهم باعث می شود که سهام شرکت هایی که حبابی شده اند توسط خالی فروشی (فروش صوری) به نوعی از حباب قیمتی بیشتر ممانعت به عمل آید. در این حالت سرمایه گذار این توان را ندارد که با جمع آوری مبلغی اقدام به افزایش کاذب قیمت سهام مورد نظر کند. بنابراین پول هم در پی این رویداد از بازار خارج نخواهد شد.
اکنون به دلیل ماهیت یک طرفه بودن بازار در زمان های صعودی شاهد ورود پول به بورس هستیم و در بازه های اصلاحی شاهد خروج نقدینگی و حرکت به سمت بازار های موازی هستیم. در بازار دو طرفه چه در زمان صعود و چه در زمان نزول پول درون بازار باقی خواهد ماند و باعث می شود که نوسانات قیمت، حجم معاملات و نقدشوندگی در سطح بالا باقی بمانند.
با توجه به اینکه قیمت ها همچنان در محدوده پایینی در حرکتند و بسیاری از سهم ها از ارزندگی قابل توجهی برخوردار هستند روند بازار برای هفته آتی به سمت مثبت ارزیابی می شود اما در ادامه در صورتی که بازار به دنبال فاز اصلاحی باشد با توجه به ثبات قانون دامنه نوسان نامتقارن در هفته های بعدی یقینا با مشکلات عدیده ای مواجه خواهد شد.
در صورتی که ماهیت قوانین بازار حمایتی است حداقل دامنه نوسان شناور شود. اگر چند روزی بازار مثبت بود مجددا بازار به حالت اول بازگردد. در مقاطعی که بازار به صورت افراطی ریزشی است قانون فعلی می تواند دوباره بازگردد. حداقل با چنین شرایطی بازار می تواند روال عادی خود را طی کند.
بورس چهارشنبه از دریچه آمار
در روزی که شاخص کل بورس افت ۶/ ۰ درصدی را ثبت کرد، ناتوانی کوچک ترهای بورس سبب شد تا نماگر هم وزن رشد ۲/ ۰ درصدی را ثبت کند. دیروز نیز دادوستدها کم رمق بود و ارزش معاملات خرد بورس تهران هر چند نسبت به روز سه شنبه کمی افزایش نشان داد اما در همان محدوده ۴هزار میلیارد تومان باقی ماند. در معاملات بورسی روز چهارشنبه از ۳۳۵ نماد معامله شده، قیمت پایانی ۳/ ۲۸ درصد نمادها مثبت و ۶۷ درصد نمادها منفی بود.
۳۳ نماد (۱۰ درصد) صف خرید به ارزش ۲۳۸ میلیارد تومان و ۱۷۲ نماد (۵۱ درصد) صف فروش به ارزش ۱۵۳۸ میلیارد تومان تشکیل دادند. در معاملات بازار اصلی فرابورس، از ۱۳۰ نماد معامله شده، قیمت پایانی ۱/ ۳۶ درصد از نمادها مثبت و ۶۳ درصد از نمادها منفی بود. ۲۱ نماد (۱۶ درصد) صف خرید به ارزش ۴۰۳ میلیارد تومان و ۶۳ نماد (۴۸ درصد) صف فروش به ارزش ۵۲۳ میلیارد تومان داشتند. در بازار پایه فرابورس از ۱۲۰ نماد معامله شده، قیمت پایانی ۳/ ۳۳ درصد از نمادها مثبت و ۱/ ۶۴ درصد از نمادها منفی بود. ۲۴ نماد (۲۰ درصد) صف خرید به ارزش ۱۲۱ میلیارد تومان و ۶۷ نماد (۵۶ درصد) صف فروش به ارزش ۱۱۳۶ میلیارد تومان داشتند