تعریف جرم جعل جعل در لغت به معنای برگردانیدن و تقلب کردن آمده است. جرم جعل در یک تعریف ساده یعنی؛ ساختن یا تغییر دادن نوشته یا مهر یا سند و… به ضرر دیگری، به گونه ای که به جای نمونه اصلی آن جلوه داده شود. در مباحث حقوقی، جرم جعل در ذیل عنوان جرایم علیه آسایش عمومی آورده می شود. چراکه جعل امر غیرواقعی را واقعی جلوه می دهد، و به همین جهت باعث از بین رفتن اعتماد مردم به یکدیگر و خدشه در آسایش عمومی می شود. ساختن یا تغییر دادن سند و نوشته، ساختن و تغییر دادن مهر و تمبر، امضا به جای دیگری بر روی یک نوشته، تغییر دادن تاریخ یا محتوای درون یک سند، ایجاد علامت هایی مثل علامت استاندارد و بهداشت روی کالاها به منظور تقلب و… نمونه هایی از جعل هستند که در قانون جرم دانسته شده و دارای مجازات اند.
شرایط تحقق جرم جعل
موضوع جعل باید سند یا نوشته یا سایر موارد ذکر شده در قانون باشد.
جعل در چیزی قابل تصور است که خود آن چیز ساختگی و تقلبی نباشد.
به طور متعارف باید امکان مشتبه کردن و به اشتباه انداختن دیگران را ایجاد کند.
موضوع جعل ماهیتا ساختگی و تقلبی باشد، صرف اینکه حاوی اطلاعات دروغ باشد، برای تحقق جرم جعل کفایت نمی کند.
همچنین اگر در راستای تحقق جرم جعل، آثار مجرمانه دیگری از قبیل هتک حرز و ضرب و جرح مشاهده شود، مجرم حسب مورد علاوه بر تحمل مجازات های مذکور در قانون مجازات اسلامی، از باب مسئولیت مدنی نیز موظف به جبران خسارت وارده است.
انواع جعل
اشخاصی که اسناد رسمی مانند گواهینامه رانندگی، سند مالکیت رسمی، کارت پایان خدمت و … را جعل نمایند اعم از اینکه امضا یا مهری را ساخته و یا تحریف کنند، یا کلمه ای به آن اضافه یا کم کنند و یا اسامی اشخاص را تغییر دهند بر طبق ماده 533 قانون تعزیرات مجازات اسلامی علاوه بر جبران خسارت به حبس از 6 ماه تا 3 سال یا تا 18 میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد. (درجه 5)
جعل در شناسنامه و اسناد سجلی
بر اساس ماده 10 قانون تخلفات ، جرائم و مجازاتهای مربوط به اسناد سجلی و شناسنامه، هر شخصی که در شناسنامه و اسناد سجلی خود یا دیگری هرگونه خدشه ( از قبیل خراشیدن، قلم بردن، سیاه کردن و …) وارد نماید، در صورتی که قصد متقلبانه نداشته باشد به پرداخت جزای نقدی از 100.000 ریال تا 5.000.000 ریال محکوم خواهد شد. در صورتی که قصد تقلب داشته باشد، به مجازات جعل در اسناد رسمی محکوم خواهد شد.
اشخاصی که در اسناد عادی مانند رسید طلب، مبایعه نامه عادی و … مرتکب جعل شوند و یا از اسناد مجعول با جود اینکه می دانند سند مجعول است استفاده کنند بر طبق ماده 536 قانون تعزیرات مجازات اسلامی علاوه بر جبران خسارت به 6 ماه تا 2 سال حبس و یا به 3 تا 12 میلیون ریال جزای نقدی محکوم می شوند. (درجه 6)
جعل اسکناس رایج داخلی و خارجی:
هر شخصی اسکناس های رایج داخلی و یا ارز خارجی را جعل کند و یا با علم به مجعول بودن، استفاده کند، بر طبق ماده 525 قانون تعزیرات مجازات اسلامی علاوه بر جبران خسارت به حبس از 1 تا 10 سال محکوم خواهد شد. در صورتی که شخص جاعل اسکناس و یا ارز خارجی و یا استفاده کننده از آن، قصد اخلال در وضع پولی یا بانکی یا اقتصادی یا بر هم زدن نظام و امنیت سیاسی و اجتماعی کشور را داشته باشد چنانچه محارب شناخته نشود، علاوه بر جبران خسارت به حبس از 5 تا 20 سال محکوم می شود. همچنین بر اساس قانون تشدید مجازات جاعلین اسکناس و وارد کنندگان، توزیع کنندگان و مصرف کنندگان اسکناس مجعول مصوب 29 فروردین سال 1368 مجمع تشخیص مصلحت نظام هر کس اسکناس داخلی یا خارجی را بالمباشره یا به واسطه جعل کند،یا با علم به جعلی بودن توزیع یا مصرف کند، چنانچه عضو باند باشد یا قصد مبارزه با نظام جمهوری اسلامی را داشته باشد، به اعدام محکوم می شود. عامل ورود اسکناس نیز مفسد فی الارض شناخته می شود مگر اینکه عضو باند نبوده و قصد مبارزه با نظام را نداشته باشد که در این صورت بر اساس ماده 525 قانون تعزیرات رفتار خواهد شد. (درجه 4)
هر شخصی که چک های صادره توسط بانک ها را جعل نماید و یا با علم به مجعول بودن، استفاده کند، طبق ماده 525 قانون مجازات اسلامی علاوه بر جبران خسارت به 1 تا 10 سال حبس محکوم می شود. (درجه 4)
هر شخصی که احکام صادره از دادگاه ها را جعل نماید علاوه بر جبران خسارت، به 1 تا 10 سال حبس محکوم خواهد شد. این مقرره قانونی صرفاً در خصوص حکم دادگاه ها است و قرارهای صادره از دادسرا و دادگاه را شامل نمی شود.(درجه 4)
جعل مجوز رسمی تولید و یا مجوز ارائه خدمات و استاندارد داخلی و خارجی
هر شخصی بدون داشتن مستندات و مجوز رسمی داخلی و بین المللی و به منظور القای شبهه در کیفیت تولیدات و خدمات از نام و علایم استاندارد ملی و بین المللی استفاده نماید بر طبق تبصره ماده 525 به 10 سال حبس و جبران خسارت محکوم می شود.
هر شخصی که مدارک اشتغال به تحصیل یا فارغ التحصیلی یا تاییدیه یا ریز نمرات تحصیلی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی داخل یا خارج کشور یا ارزشنامه های تحصیلات خارجی را جعل کند و یا با علم به مجعول بودن استفاده کند، بر طبق ماده 527 قانون مجازات اسلامی علاوه بر جبران خسارت به 1 تا 3 سال حبس محکوم می شود. اگر مرتکب این جرم کارمند دولت باشد، حتی اگر جعل مربوط به وظیفه و سمت او نباشد به 3 سال حبس محکوم می شود. همچنین جعل مدارک حوزه علمیه و موسسات کمک آموزشی مشمول این ماده نمی باشد. (درجه 5)
مصادیق جعل
در ماده ۵۲۳ با عبارت و نظایر اینها به حصری نبودن ماده تأکید شده است؛ به اين معنا كه مصاديق ديگری به غير از آنهایی كه در قانون آمده است نير در اين رابطه صدق می کند.
۱. جرم جعل سند؛ ساختن نوشته یا سند
در این مورد، جاعل (جعل کننده) به ساختن یک نوشته یا سند (یعنی نوشته ای که در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد است) اعم از رسمی یا غیررسمی اقدام می كند؛ یعنی برای مثال به درست کردن یک شناسنامه، وصیت نامه یا… دست می زند. مسئله مورد توجه در جرم جعل اسناد این است که نوشته یا سندِ درست شده باید قابلیت ایراد ضرر به غیر را داشته باشد.
۲. جرم جعل مهر یا امضا؛ ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیر رسمی
منظور از امضا، هر علامتی است که شخص معمولا ذیل یک سند یا نوشته برای منتسب کردن آن به خود، به جا می گذارد. باتوجه به روش های گوناگونی که افراد در به دست گرفتن قلم دارند، هر شخص در قسمت های خاصی از حروف و کلمات به قلم فشار می آورد یا با ملایمت قلم را روی کاغذ می کشد. این امر می تواند توسط یک کارشناس مسلط تشخیص داده شود. امروزه حرف از تشخیص رایانه ای جرم جعل امضا، برای شناسایی امضا و نوشته مجعول است.
۳. خراشیدن یا تراشیدن
این امر با وسایلی چون تیغ و چاقو انجام می شود؛ یعنی این که مرتکب حروفی را با کمک این وسایل از روی نوشته یا سند محو می کند. خراشیدن، دستکاری در بخشی از حروف کلمه یا رقمی از یک عدد و تراشیدن، محو کردن کل کلمه یا عدد است.
۴. قلم بردن
در این حالت، لزوما چیزی به سند یا نوشته، اضافه نمی شود بلکه مرتکب ممکن است با استفاده از قلم بخش هایی از یک سند یا نوشته را ناخوانا کند یا بر روی آنها خط بکشد.
۵. الحاق
در الحاق چیزی به سند اضافه می شود. مثلا رقمی در مقابل مبلغ چک گذاشته می شود یا با اضافه کردن حرفی، نام فرد تغییر می کند. البته در حقوق جزای ایران، سوءِاستفاده از سفید امضا یا سفید مهر به طور خاص جرم انگاری شده است.
۶. محو یا اثبات یا سیاه کردن
منظور از آن، پاک کردن بخش هایی از نوشته با وسایلی مثل پاک کن، لاک غلط گیر و… است. در این مصداق از جرم جعل حتی می توان سند یا نوشته ای را اثبات کرد (در مقابل ابطال)؛ مثل اینکه مهر «باطل شد» از روی گذرنامه پاک شود یا خطی که به معنای بطلان یک نوشته بوده است امحا شود.
۷. تقدیم یا تأخیرِ تاریخ سند نسبت به تاریخ حقیقی آن
منظور این است که شخصی، پس از تنظیم شدن یک سند، تاریخ مندرج در آن را جلو یا عقب بیندازد. مثلا شخصی قابلیت تعقیب کیفری چک بلامحلی را از دست داده و با جلو انداختن تاریخِ آن این حق را به خود باز می گرداند.
۸. الصاق نوشته ای به نوشته دیگر
در این حالت، بخش هایی از یک نوشته به بخش هایی از نوشته دیگر الصاق شده تا آنچه نهایتا به وجود می آید، نوشته واحدی تصور شود؛ به هر طریقی از قبیل منگنه کردن، صحافی، چسباندن و … .
۹. به کار بردن مهر دیگری بدون اجازه صاحب آن
نتيجه در جرم جعل
وجود ضرر بالقوه برای تحقق جرم جعل ضروری است و بايد بين اين ضرر و عمل مادی فيزيکی که منجر به تحقق جرم جعل میشود رابطه سببيت وجود داشته باشد.لزومی ندارد اين ضرر حتما به کسی که برای مثال سندی برای او تنظيم شده است وارد شود، بلکه میتواند به غير نيز وارد شود. همچنين اگر شخصی که سندی به نام او جعل می شود وجود خارجی نداشته باشد، نمی توان گفت اين جرم محقق نشده است، مثلا شخصی برای شرکت در انتخابات، يک مدرک دانشگاهی، از دانشگاهی که اصلا وجود خارجی ندارد ارائه کند. در نتيجه اين جرم در مورد شخصی که مرده باشد هم می تواند محقق شود. در رابطه با ورود ضرر بايد گفت که عدم النفع هم صدق خواهد کرد. به طور مثال فردی نام يکی از ورثه را از وصيت نامه پدرش پاک کند و به اين وسيله او را از ارث محروم کند. نکته آخری که در رابطه با ضرر (نتيجه جرم جعل) بايد گفت اين است که ضرر بايد ناشی از به اشتباه گرفتن سند جعلی با سند اصيل باشد و بی اعتبار شدن سندی، ضرر مورد نظر را نمی رساند. برای مثال شخصی کنار شناسنامه ديگری نوشته ای می نويسد که مراجع مربوطه از پذيرش آن امتناع می کنند. اين نوع ضرر ناشی از اشتباه گرفتن شناسنامه جعلی نيست و فقط به دليل بی اعتبار شدن آن است.
طرح دعوی در در دادگاه حقوقی یا کیفری؟
در چه مواردی جرم جعل و استفاده از سندمجعول در دادگاه حقوقی و در چه مواردی در دادگاه کیفری مطرح و پیگیری می شود؟
رسیدگی به همه جرایم از جمله جرم جعل و استفاده از سند مجعول در دادسراها و محاکم کیفری صورت می گیرد و در محاکم حقوقی صرفاً به ادعای جعل و اظهار انکار پرداخته می شود. در موضوع جعل، شخص ادعا می کند که سند موجود ساختگی و غیرحقیقی است. اما در ادعای انکار شخصی که سند منتسب به وی است، انتساب آن سند یا امضای ذیل آن به خود را منکر می شود. در این حال کسی که نسبت به سند اظهار تردید می کند، معمولا شخصی غیر از طرف اصلی دعوا است. آیا در موارد جعل نوشته، امضا یا مهر نیز مانند جعل اسکناس، وجود شباهت بین نمونه اصلی با جعلی عامل تعیین کننده جرم محسوب می شود یا خیر؟ آنچه که پایه و اساس جرم جعل را تشکیل می دهد امکان به اشتباه انداختن دیگری است؛ به نحوی که بتوان او را فریفت تا سند غیرواقعی را به عنوان سند اصلی باور کند بنابراین امکان به اشتباه انداختن، ملاک کار است نه شبیه بودن.
آیا جعل در فتوکپی مجازاتی برای فرد مرتکب به دنبال خواهد داشت یا خیر؟ برای جعلی محسوب شدن کپی سند هر چند مورد دستکاری هم قرار گرفته باشد دو شرط اساسی لازم است؛ نخست، قابلیت به اشتباه انداختن (معیار عرفی) و دوم و مهمتر برابر با اصل شدن کپی توسط مراجع مربوطه ؛ در نتیجه طبق رویه قضایی دست کاری در کپی به تنهایی جعل نیست مگر ممهور به مهر تصدیق یا برابر اصل باشد. جرم جعل از جرایم غیرقابل گذشت است و رضایت شاکی خصوصی، جاعل را از تعقیب کیفری و مجازات معاف نمی کند و متهم ناگزیر به تحمل حبس تعیین شده و پرداخت جزای نقدی خواهد بود.
مجازات جعل در اسناد و نوشته ها
مجازات جعل در اسناد و نوشته ها در مواد ۵۳۲ تا ۵۳۶ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ بیان شده است. با توجه به اینکه جعل در اسناد رسمی اهمیت بیشتری دارد، مجازات آن نیز از مجازات جعل در نوشته و سند غیررسمی بیشتر است. مطابق ماده ۵۳۶ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ ، هر کس در اسناد و نوشته های غیررسمی جعل کند یا از سند مجعول استفاده کند؛ علاوه بر جبران خسارت به حبس از ۶ ماه تا دو سال یا پرداخت سه تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد. اگر کارمند دولت در اجرای وظیفه و امور مربوط به کار خود مرتکب جعل در سند رسمی شود، به یک تا پنج سال حبس یا به پرداخت ۶ تا ۳۰ میلیون ریال جزای نقدی محکوم می شود و اگر کسی که در سند و نوشته رسمی جعل می کند، کارمند دولت نباشد، مجازات وی ۶ ماه تا سه سال حبس یا جزای نقدی از سه تا هجده میلیون ریال است.
مراحل شکایت کیفری جعل توسط وکیل جعل در صورتی که قصد دفاع از خود در اتهام جعل سند یا شکایت کیفری از فردی به دلیل جعل را داشته باشید، می توانید مراحل زیر را انجام دهید:
پس از گرفتن وقت حضوری از وکیل جعل، جزئیات پرونده را برای وکیل شرح داده و چنانچه مدارکی برای اثبات ادعای خود و یا دفاع از خود دارید به وکیل جعل خود تحویل داده و وکالتنامه وکیل را امضاء می کنید. در مرحله بعد وکیل جعل مراحل قانونی اثبات جرم جعل و یا دفاع از متهم را پیگیری می کند. به این صورت که در ادعای جعل سند اصل مدرک و سند جعلی را به دادگاه ارائه داده تا در خصوص آن کارشناسی لازم با دستور مناسب قاضی بازپرس انجام شود همچنین اطلاعات لازم در خصوص هویت مرتکب جعل و آدرس و مشخصات وی را به دادسرا اعلام می کند.
مدارک لازم جهت ارائه به وکیل جعل
مدارک شناسایی از قبیل شناسنامه و کارت ملی
ارایه سند، مدرک و یا نوشته ای که جعل شده است.
البته شما رونوشت مدارک را به وکیل جعل ارائه می دهید و در صورت درخواست دادگاه به رؤیت اصل مدارک و یا کارشناسی در رابطه با مدارک ارائه شده در ادعای جعل در این مرحله شما می توانید اصل مدارک را با اخذ رسید از وکیل جعل به او تحویل دهید.
