خانهی میرزا کوچک خان جنگلی در خیابان سهیل دبیری قرار دارد و امروزه به یکی از مکان های دیدنی رشت تبدیل شده است. این خانه در سال 1381 به سبک معماری بومی بازسازی شد. مساحت این خانه 300 متر مربع است و شامل 2 طبقه میشود که هر طبقه چهار اتاق، ایوان و دو پلکان در دو طرفه خانه دارد.
خانه میرزا کوچک خان جنگلی رشت از معدود خانههای قدیمی شهر رشت بوده و از اصالت و ارزش تاریخی بسیار زیادی برخوردار است.
قدمت این خانه به بیش از 200 سال میرسد.
از نظر عده زیادی، خانه میرزا کوچک خان جنگلی بخش مهمی از هویت سیاسی و تاریخی شهر رشت است.
جدا از اصالت بالا، این خانه امروزه به عنوان موزه اسناد و وسایل دوران نهضت جنگل در دید عموم قرار گرفته است.
یونس استاد سرایی مشهور به میرزا کوچک خان جنگلی در سال 1257 هجری شمسی در خانه اجداد میرزا بزرگ در شهر رشت به دنیا آمد. میرزا جز مبارزان جنبش جنگل بود و به منظور آزاد سازی گیلان از دست نیروهای روسیه با آن ها می جنگید. متاسفانه میرزا کوچک خان جنگلی در جریان یکی از همین مبارزات نتوانست موفق شود و با شکست سختی روبرو شد و مجبور شد برای دفاع از جان خود به کوه های تالش عقب نشینی نماید. میرزا کوچک خان در کوه های تالش دراثر یخ زدگی فوت کرد.
او از همان دوران جوانی نیز به تحصیلات دینی علاقمند بود و در این زمینه اشتغال داشت. میرزا کوچک خان از جمله نیروهای انقلابی بود که در جریان نهضت مشروطیت قرارداشت و این جریان در نهایت توانستند تهران را فتح کنند. وی پس از این پیروزی با هدف تشکیل گروهی در جهت مبارزه با روس ها و آزاد سازی این خطه ازایران مجددا راهی گیلان شد و به این ترتیب بود که نهضت جنگل شکل گرفت. این نهضت توانست انقلاب را از مشروطه خواهی به جمهوری خواهی سوسیالیستی تبدیل کند اما متاسفانه این حکومت عمر چندانی نداشت و سقوط کرد. از مهم ترین دلایل این شکست می توان به اختلافات درونی، کمبود منابع مالی، حمله نظامی نیروهای دولت به رهبری خود میرزا و انگلستان و …اشاره نمود. او پس از همین شکست بود که مجبور شد به کوه ها پناهنده شود.
پس از فوت وی نیروهای حکومتی سرش را از تنش جدا کردند و او را در محله سلیمان داراب رشت دفن کردند. آرامگاه میرزا کوچک خان جنگلی امروزه از جاذبه های گردشگری مهم رشت محسوب می شود و سالانه افراد زیادی از آن بازدید می کنند.
خانه میرزا کوچک به صورت مستطیلی شکل بوده و شامل دو طبقه است. در طبقه اول این خانه ایوانی بزرگ قرار دارد که دارای چندین اتاق تو در تو است. این ایوان را میتوان یکی از نمادهای اصلی سبک سنتی خانههای رشت دانست. در طبقه دوم، سالن بزرگی قرار دارد که مجددا شامل همان اتاق است. خانه میرزا کوچک کاملا چوبی بوده و از دو طرف راه پلههایی در آن تعبیه شده است. همچنین حیاط کوچکی نیز جلوی خانه قرار دارد که با گل کاری چشم نواز و تندیس خود میرزا کوچک خان جلوه خاصی به آن بخشیده شده است. جالب است بدانید که سبک معماری این خانه با معماری خانه سمیعیها که از اربابان قدیمی رشت است تفاوتهای فراوانی دارد.
در طبقه اول بیشتر اسناد تاریخی شامل نامهها، عکسها، روزنامهها، لباسها و ادوات جنگی میرزا کوچک قرار دارد که تماشای آنها به میتواند شما را به کوچه پس کوچههای تاریخ شهر رشت هدایت کند. طبقه دوم نیز اشیا اهدایی به موزه را در بر گرفته که بازدید از این طبقه نیز به هیچ وجه خالی از لطف نیست. البته، همانطور که ذکر شد، خود خانه و محوطه اطراف آن زیباییهای تاریخی و طبیعی متعددی را در معرض دید شما قرار خواهند داد.
این خانه تاریخی در نزدیک میدان شهرداری رشت و خیابان استاد سرا، خیابان سهیل دبیری واقع شده است به دلیل موقعیت جغرافیایی که دارد دسترسی آن به راحتی امکان پذیر است. برای رسیدن به خانه میرزا کوچک خان جنگلی می توان از تاکسی های درون شهری و خودرو شخصی استفاده نمود و امکان دسترسی به آن از طریق مترو وجود ندارد. پس از رسیدن به میدان شهرداری رشت تنها با ده دقیقه پیاده روی می توانید به خانه میرزا کوچک خان جنگلی بروید.از دو راه می توان به خانه میرزا کوچک خان جنگلی رسید. اولین راه این است که از خیابان سعدی عبور کنید تا وارد خیابان استاد سرا شوید و دومین راه هم حرکت ازطرف میدان معلم به سمت تقاطع خیابان استاد سرا می باشد که هر دو مسیر از نظر زمانی اختلاف چندانی با یکدیگر ندارند.
این بنای تاریخی از محبوب ترین جاذبه های گردشگری شهر رشت محسوب می شود که در مرکز شهر واقع شده و سالانه پذیرای گردشگران بسیاری از سراسر نقاط ایران است. میرزا کوچک خان جنگلی از شخصیت های بزرگ سیاسی استان گیلان است که خانه او در محله استاد سرا در خیابان دبیری واقع شده است.خانه میرزا کوچک خان جنگلی امروزه به موزه ای دیدنی در شهر رشت تبدیل شده و اکثر افرادی که به این شهرسفر می کنند به بازدید از خانه میرزا کوچک خان جنگلی می روند.
