به گزارش سرویس دانشگاه پایگاه خبری ساعدنیوز، در دنیای علمسنجی، اعتبار یک پژوهش تنها به چاپ آن در مجلات معتبر بستگی ندارد، بلکه میزان تاثیرگذاری آن در جامعه علمی حرف اول را میزند. شاخص اصلی این تاثیرگذاری، «تعداد استنادها» است. مقالات برتر که در دو دسته مقالات داغ و مقالات پراستناد طبقهبندی میشوند، قطبنمای حرکت مرزهای دانش هستند. شناخت دقیق این مفاهیم نه تنها برای پژوهشگران، بلکه برای ارتقای جایگاه علمی دانشگاهها در سطح بینالمللی ضرورتی حیاتی دارد.
به طور کلی، مقالات برتر به پژوهشهایی اطلاق میشود که بیشترین توجه را از سوی سایر دانشمندان دریافت کردهاند. این مقالات در پایگاههای استنادی معتبر به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
1. مقالات پراستناد: این مقالات در زمره یک درصد برتر مقالات در رشته موضوعی خود قرار دارند. بازه زمانی برای محاسبه این جایگاه، یک دوره ده ساله است.
2. مقالات داغ: این دسته که اهمیت ویژهای دارند، در زمره یکدهم درصد برتر قرار میگیرند. تفاوت اصلی در اینجاست که بازه زمانی محاسبه برای این مقالات بسیار کوتاه و به صورت دو ماهه است؛ یعنی در یک بازه زمانی کوتاه، حجم عظیمی از استناد را دریافت کردهاند.
یکی از چالشهای موجود در آییننامههای ارتقای هیئت علمی، سوءتعبیر از واژه «مقاله داغ» است. برخی به اشتباه تصور میکنند مقالاتی که در وبسایت مجلات به عنوان «پردانلودترین» معرفی میشوند، همان مقالات داغ هستند.
دکتر محمد شهریاری، از اساتید برجسته دانشگاه تبریز، در این باره هشدار میدهد که تعداد دانلود یا مشاهده (که میتواند توسط خود نویسنده یا اطرافیان تکرار شود) ملاک ارزشی محسوب نمیشود. مقاله داغ واقعی بر اساس استنادهای ثبت شده در پایگاههای معتبر بینالمللی تعیین میشود، نه صرفاً تعداد کلیک بر روی فایل مقاله.
بررسی آمارهای پایگاه استنادی علوم جهان اسلام نشان میدهد که کیفیت تولیدات علمی ایران در ده سال اخیر جهش خیرهکنندهای داشته است. نگاهی به اعداد زیر عمق این پیشرفت را نشان میدهد:
در سال 2005 میلادی، ایران تنها 13 مقاله برتر داشت.
این عدد در سال 2014 به 245 مقاله رسید که نشاندهنده رشد 19 برابری است.
نکته قابل توجه اینجاست که 89 درصد از این افتخارات متعلق به مقالات پژوهشی و 11 درصد مربوط به مقالات مروری است.
در سطح جهانی، رشتههای پزشکی بالینی، شیمی، فیزیک و مهندسی بیشترین سهم را در تولید مقالات برتر دارند. در ایران، پژوهشگران حوزه مهندسی عملکردی درخشان داشتهاند و موفق شدهاند بیش از 3.5 درصد از کل مقالات پراستناد دنیا در این رشته را به نام خود ثبت کنند. این آمار نشاندهنده آن است که پژوهشگران ایرانی در برخی حوزهها، حتی از میانگین جهانی نیز فراتر رفتهاند.
مقالات داغ و پراستناد، شناسنامه کیفیت علمی یک کشور هستند. اگرچه کمیت تولید علم اهمیت دارد، اما پیشی گرفتن سهم مقالات برتر ایران از سهم کلی تولید علم در سالهای اخیر، نشاندهنده حرکت به سمت «مرجعیت علمی» است. درک درست از این مفاهیم و تفکیک آنها از آمارهای غیرعلمی مانند تعداد دانلود، میتواند مسیر درستی را پیش پای سیاستگذاران و پژوهشگران برای ارتقای جایگاه بینالمللی ایران قرار دهد.
