به گزارش سرویس دانشگاه پایگاه خبری ساعدنیوز، روش تحقیق یکی از مهمترین بخشهای هر پایاننامه دانشگاهی است؛ زیرا نشان میدهد پژوهشگر چگونه به پاسخ پرسشهای تحقیق رسیده است. در واقع، روش تحقیق مسیر علمی دستیابی به دادهها، تحلیل آنها و استخراج نتایج را مشخص میکند. فصل سوم پایاننامه به طور اختصاصی به همین موضوع میپردازد و پایه اعتبار علمی کل پژوهش محسوب میشود.
به زبان ساده، روش تحقیق یعنی شیوه جستجو برای یافتن پاسخ مسئله پژوهش؛ این جستجو میتواند از طریق پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده یا تحلیل آماری انجام شود. انتخاب درست روش تحقیق باعث میشود نتایج بهدستآمده دقیق، قابل اعتماد و قابل تکرار باشند.
روش تحقیق مجموعهای از راهبردها، ابزارها و تکنیکهاست که پژوهشگر برای جمعآوری اطلاعات، تحلیل دادهها و بررسی روابط میان متغیرها به کار میگیرد. هدف اصلی آن، دستیابی به اطلاعات معتبر و شناسایی عوامل مؤثر بر موضوع مورد مطالعه است.
یک روش تحقیق استاندارد باید به گونهای طراحی شود که سایر پژوهشگران نیز بتوانند مراحل آن را تکرار کرده و به نتایج مشابه برسند.
در علوم انسانی و سایر شاخههای علمی، روشهای مختلفی برای پژوهش وجود دارد که انتخاب آنها به ماهیت سؤال تحقیق و نوع دادهها بستگی دارد. رایجترین انواع روش تحقیق عبارتاند از:
در این روش، پژوهشگر با بررسی اسناد، مدارک و رویدادهای گذشته به تحلیل روندها و تحولات تاریخی میپردازد.
هدف این روش، توصیف دقیق وضعیت موجود است. پژوهشگر بدون دستکاری متغیرها، پدیدهها را همانگونه که هستند بررسی میکند.
در روش تجربی، پژوهشگر با کنترل متغیرها و اجرای آزمایش، رابطه علت و معلولی میان آنها را مطالعه میکند.
فصل سوم با عنوان «روش تحقیق» معمولاً دارای اجزای زیر است:
در این بخش، نمای کلی از محتوای فصل ارائه میشود و پژوهشگر به صورت خلاصه توضیح میدهد که تحقیق چگونه انجام شده است.
از نظر هدف، پژوهشها به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
این نوع تحقیق با هدف گسترش مرزهای دانش انجام میشود و به کشف روابط، قوانین و نظریهها میپردازد. پژوهش بنیادی میتواند:
نظری باشد (بر پایه مطالعات کتابخانهای و استدلال قیاسی)
تجربی باشد (بر پایه مطالعات میدانی و استدلال استقرایی)
تحقیق کاربردی با هدف حل مسائل واقعی و بهبود روشها، ابزارها و فرایندها انجام میشود و از نتایج تحقیقات بنیادی بهره میگیرد.
در این بخش، جامعه مورد مطالعه معرفی میشود؛ یعنی گروهی که دادهها از آنها جمعآوری شده است. پژوهشگر باید توضیح دهد:
جامعه آماری چیست
حجم نمونه چگونه تعیین شده است
روش نمونهگیری به چه صورت بوده است
هرچه جامعه آماری بزرگتر و نمونهگیری علمیتر باشد، نتایج پژوهش اعتبار بیشتری خواهند داشت.
یک فصل سوم استاندارد باید به این موارد پاسخ دهد:
آیا پژوهش قابل تکرار توسط سایر محققان است؟
آیا منابع دادهها و محل نمونهگیری بهروشنی مشخص شدهاند؟
آیا ابزارها و دستگاههای مورد استفاده به طور کامل معرفی شدهاند؟
آیا روشهای تحلیل آماری قابل بازسازی هستند؟
آیا نرمافزارهای مورد استفاده و شیوه کار با آنها توضیح داده شده است؟
هدف این بخش، اثبات شفافیت و اعتبار علمی پژوهش است.
رایجترین ابزارهای گردآوری اطلاعات عبارتاند از:
پرسشنامه
مصاحبه
مشاهده
در پژوهشهای کمی معمولاً پرسشنامه بیشترین کاربرد را دارد، در حالی که در پژوهشهای کیفی از مصاحبه و مشاهده استفاده میشود.
پایایی به ثبات ابزار در اندازهگیری اشاره دارد؛ یعنی اگر ابزار در شرایط مشابه دوباره استفاده شود، نتایج یکسانی تولید کند.
روایی نشان میدهد ابزار تا چه حد دقیقاً همان مفهومی را اندازهگیری میکند که برای آن طراحی شده است.
هر ابزار تحقیق باید از نظر پایایی و روایی بررسی و گزارش شود.
در پژوهشهای کمی، معمولاً ابتدا با آزمون کولموگروف–اسمیرنف نرمال بودن دادهها بررسی میشود. سپس:
اگر دادهها نرمال باشند → آمار پارامتریک
اگر نرمال نباشند → آمار ناپارامتریک
انتخاب آزمون مناسب نقش مهمی در صحت نتایج دارد.
تجزیه و تحلیل دادهها به دو شیوه اصلی انجام میشود:
در این روش، دادهها به صورت عددی بررسی میشوند و از تکنیکهای آماری برای آزمون فرضیهها استفاده میشود. تحلیل کمی شامل:
تحلیل توصیفی
تحلیل تبیینی
است.
زمانی به کار میرود که دادهها ماهیت عددی ندارند و تمرکز بر ویژگیهای فردی یا مفهومی است. تحلیل کیفی در سه مرحله انجام میشود:
توصیف
تبیین
تفسیر
برای تحلیل دادهها معمولاً از نرمافزارهایی مانند:
SPSS
Excel
LISREL
Minitab
استفاده میشود. پژوهشگر باید مشخص کند از چه نرمافزاری و با چه روشی بهره گرفته است.
فصل سوم پایاننامه نشان میدهد پژوهشگر دقیقاً چگونه تحقیق خود را اجرا کرده است. این فصل پایه اعتبار علمی کل پژوهش محسوب میشود و هرچه شفافتر، دقیقتر و مستندتر نوشته شود، اعتماد داوران و خوانندگان به نتایج تحقیق بیشتر خواهد بود.
