شُکرگزاری نعمت ها کلید شادکامی و خوشبختی؟

  یکشنبه، 28 آبان 1402 ID  کد خبر 363054
شُکرگزاری نعمت ها کلید شادکامی و خوشبختی؟
خوشبختی و شادکامی دو کلیدواژه پربسامد در بحث های روانشناختی و انسان شناختی است. آدمی رنج بودن را برای شاد زیستن و چشیدن طعم خوشبختی بر خود هموار می کند. اما رسیدن به خوشبختی چگونه میسر می شود؟ استاد محمود ممی زاده کارشناس علوم دینی در این یادداشت به این سؤال پاسخ می دهد.

برای ورود به بحث سبک زندگی به صورت ریشه ای، ذکر یک نکته در همین ابتدا ضروری است. درباره انسان، در سه مقوله می توان صحبت کرد. 1) باورها، اندیشه ها و افکار و عقایدی که فرد دارد و با فکر و ذهن او گره خورده است. 2) احساسات و عواطف درونی انسان است اعم از خوب و بد و زشت و زیبا که محل بحث قرار می گیرد. 3) رفتارها و گفتارهای او است که بروز درونیات فرد است. این سه مقوله در روانشناسی مورد بحث قرار می گیرد و در آموزه های دینی هم به هر سه بحث پرداخته شده است.

دکتر محمود ممی زاده متخصص علوم دینی

در یک تقسیم بندی می توان ابعاد زندگی انسان را دو بخش دانست: 1) بُعد خوشایند زندگی که از آن، تحت عنوان نعمت یاد می شود، و 2) بُعد ناخوشایند زندگی که به آن نقمت یا بلا گفته می شود. در بحث بُعد خوشایند زندگی، یعنی نعمت هایی که خدا به انسان عطا می کند، همان طور که در آیه 20 سوره لقمان خداوند می فرماید: " وَأَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَهً وَبَاطِنَهً"، هم نعمت های ظاهری و باطنی، پیدا و پنهان و نعمت های آشکار و پنهان، یا آن چیزی که انسان دوست دارد و بُعد خوشایند زندگی است، همه انسان ها یک واکنشی در مقابل این بُعد زندگی دارند و آن واکنش از دو حال خارج نیست، یا واکنش مناسب و منطقی و تحت آموزه های دینی است، یا واکنش نامناسب و غیرمنطقی و در واقع، غیردینی.

اگر انسان واکنش مناسبی به بُعد خوشایند زندگی و نعمت ها داشت، اثرش می شود رضایتمندی و شادکامی و در واقع خوشحالی و خوشبختی. ولی اگر واکنش انسان نامناسب بود، نتیجه اش می شود نارضایتی و ناراحتی و افسردگی. نسبت به نعمت که بُعد خوشایند زندگی است، واکنش منفی می شود کُفران و ناسپاسی. واکنش مثبت میشود شُکر و سپاسگزاری. پس ما در مقابل نعمت هایی که خدا به ما داده است، و از آن به بُعد خوشایند زندگی تعبیر می شود، دو حالت داریم، یا کُفران می کنیم نعمت را یا شُکر آن را به جای می آوریم.

دکتر محمود ممی زاده

در مورد کُفران نعمت، خداوند در قرآن کریم (سوره یوسف، آیه 38) می فرماید: "وَلَٰکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَشْکُرُونَ" اکثر انسان ها شاکر نعمت های الهی نیستند؛ یا در آیه 13 سوره سبأ می فرماید: "وَقَلِیلٌ مِنْ عِبَادِیَ الشَّکُورُ" بسیار اندکی از بندگان من شاکرند و حق نعمات الهی را به جای می آورند. در روایت هم داریم که عاقبت ناسپاسی بدبختی و گرفتاری است. یکی از نمونه های قرآنی و تاریخی که خیلی برای امروز ما درس آموز است جریان قوم سبأ است که خداوند در سوره نحل آیه 112 به آن اشاره می کند و می فرماید: "وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْیَهً کَانَتْ آمِنَهً مُطْمَئِنَّهً یَأْتِیهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِنْ کُلِّ مَکَانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا کَانُوا یَصْنَعُونَ" قومی را مثال می زند، که مفسران می گویند اشاره به قوم سبأ است – و خداوند سه نعمت به آنها عطا کرده بود. گفته می شود که این سه نعمت به هر جامعه ای عطا شود، خداوند همه نعمات را به عطا کرده است. اول، نعمت امنیت، که شما بدون ترس و اضطراب و نگرانی زندگی کنید و در امنیت باشید. خیلی راحت چه شب چه روز در جامعه تردد کنید بدون هیچ نگرانی. دوم، نعمت اطمینان، یعنی آرامش درونی! بدون این که دغدغه ای داشته باشی که قیمت فلان چیز رفت بالا قیمت فلان چیز آمد پائین! این مشکل پیش آمد چه کنم آن مشکل پیش آمد چه کنم. اجاره خانه را چه کار کنم؟! سوم، رزق فرآوان. که از همه طرف در رفاه بودند. یعنی این قومی که خداوند مثال می زند هم امنیت داشتند هم آرامش درونی و هم روزی فرآوان. این سه نعمت به هر کسی داده شود دیگر او هیچ چیزی کم ندارد. بعد قرآن می فرماید که این قوم قدر این نعمات را ندانستند و کُفران کردند و ناسپاسی نمودند.

در واقع، این سه نعمتی که خداوند به آنها داده بود را درست در مسیر خودش مصرف نکردند. نتیجه اش این شد که خدا گرسنگی و ترس را جایگزین آن سه نعمت کرد و آنها به خاک سیاه نشستند. بنابراین، نتیجه کُفران نعمت این است که این نعمت با نقمت جایگزین می شود. این یک واقعیت هستی شناختی است که اگر انسان اعم از مؤمن و کافر، نعمتی را کُفران کند دو اتفاق می افتد. آن نعمت از بین می رود و آن نعمت با یک نقمت جایگزین می شود. بنابراین، کُفران نعمت به تعبیر قرآن، ترف یا سرمستی را سبب می شود. مغرور ثروت و شهرت و شهوت و قدرت هستند. این ناسپاسی موجب سرمستی می شود و این سرمستی عامل نابودی نعمت است.

اما واکنش مثبت در برابر نعمات الهی به حق شناسی و شُکر و سپاس تعبیر می شود. انسان دهنده نعمت را می شناسد و آن نعمتی را که خداوند به او عطا کرده در مسیر درست اش هزینه کند. حالا نعمت مصادیق فرآوانی دارد که در جای خودش مورد بررسی قرار خواهیم داد. پس ما باید شُکر نعمت را به جای آوریم. در روایت داریم که شُکر نعمت نشانه خردمندی است. یعنی عاقل کسی است که شُکر نعمت را به جای می آورد و اگر کسی این کار را نکرد، در واقع نابخرد و نادان و جاهل است. در دعاهایی که از امام سجاد به ما رسیده، یک مضمونی وجود دارد مبنی بر این که مرز میان انسان و حیوان همین شکرگزاری است. یعنی اگر فردی شُکرگزار نعمات الهی نبود، از مرز انسانیت بیرون رفته و برابر با حیوانات شده است در حالی که برخی از حیوانات قدر و منزلت نعمت را می شناسند. در این حالت، انسان از مقام حیوانات هم نزول می کند و "بل من هم أضل" میشود. یک نکته مهمی که در اینجا وجود دارد، این است که پایه شُکر یا آن چیزی که باعث می شود ما به مقام شُکرگزاری برسیم این است که داشته های زندگی را ببینیم و احساس برخورداری کنیم.

اگر این احساس برخورداری وجود داشت، و روزی خدا را دانستم، این احساس مایه شُکر در انسان خواهد بود. اما اگر انسان این احساس را نداشت و خودش را ندار و بی چیز و فاقد نعمت می دانست و حس درونی را نداشت به کُفران می رسد. کُفران ریشه در شناخت نادرست نعمات و واکنش نامناسب به نعمت های الهی است. حال آن که شُکر ریشه در شناخت درست نعمات الهی و واکنش درست دارد. بنابراین، احساس درونی ما هست که مشخص می کند که ما شاکر هستیم یا کافر. آن احساس هم ریشه در این دارد که شناخت و اندیشه و باور من نسبت داشته های خودم به چه صورت است؟ آیا داشته های خودم را می بینم تا در مقابلش شکرگزار باشم یا نه این داشته را نمی بینم و به همین دلیل دچار کفران نعمت می شود؟


5 دیدگاه
  دیدگاه ها
بازدیدکننده
7 ماه پیش

سلام درسته من در جوانی قدر بهترین داشته ام که سلامتی بود رو ندونستم اصلا از شکرگزاری هیچی نمیدونستم الان ۳۴ سالمه تازه متوجه این نعمت بزرگ شکرگزاری شدم ودر این زمان کم هم فکر میکنم خیلی رومن تاثیر خوبی داشته واحساس میکنم بیماریم کم کم رو به بهبودی میره البته آزمایشاتم هم اینو نشون میده به نظرم خدای مهربون نعمت شکرگزاری رو بهم نشون داد تا به وسیله شکر گزاری به نعمت های زیاد خدا برسم خدایا شکرت خدایاشکرت خدایا شکرت
پربحث های هفته   
همسر رهبر معظم انقلاب: آقای ما اجازه نمی‌دهد که در خانه، غیر از برنج کوپنی استفاده کنیم و آن هم کفاف خوراک ما را بیش از یک بار در هفته نمی‌دهد (701 نظر) نگاهی به سفره مفصل و تمام و کمال حضرت ابوالفضل در منزل شاه نشین علی دایی+عکس/ از گل آرایی و شمع‌دان‌هایی طلایی تا پَک هایی لاکچری و جذاب (200 نظر) (فیلم) ورود جالب و معنادار رهبر انقلاب به حسینیه امام خمینی (ره) به همراه مسعود پزشکیان و شعار حیدر حیدر جمعیت (69 نظر) درخت خرمای بزرگ حیاط باصفای خونه ویلایی زهرا گونش/ نخل های هم قد والیبالیست مشهور ترکیه ای (61 نظر) میز غذای ساده رهبر معظم انقلاب و خوردن غذا در بشقاب استیل/ ساده زیستی ایشان همیشه مثال زدنی است+عکس (36 نظر) رهبر معظم انقلاب: بعد از فوت پدرم همه‌ی موجودی خانه‌اش 45 هزار تومان شد که نمی‌شد با آن گاز یا یخچال خرید (27 نظر) بنز آخرین مدلی که رهبر معظم انقلاب آن را رد کرد: ببرید اینها را بفروشید! (24 نظر) ریحانه سادات دختر بزرگ شهید رئیسی: سجاده نماز پدرم را در اندونزی تکه تکه کردند و به عنوان تبرّک بین مردم پخش کردند+ویدیو (22 نظر) حضور ساده و بدون تشریفات همسر رهبر معظم انقلاب در یک درمانگاه/ ایشان گفتند من نمی‌خواهم پارتی بازی بکنم+ویدیو (19 نظر) خلاقیت تحسین برانگیز مغازه دار یزدی در ایام محرم/آدم حظ میکنه از اینهمه درک و شعور+فیلم (15 نظر) هنرمندان و ورزشکارانی که در مراسم نذری پوریا پورسرخ بازیگر سریال کیمیا حضور داشتند/ علی پروین هم بود+عکس (14 نظر) رهبر معظم انقلاب: من در کلاس اول ابتدایی چشمانم ضعیف بود و تخته سیاه و چهره معلم رو نمی‌دیدم +ویدیو/ از 13 سالگی عینکی شدم (11 نظر) پارسا پیروزفر سَرَش را از ته تراشید؛ تغییر چهره آقای بازیگر قابل شناسایی نیست (12 نظر) نگاهی به ماشین مازراتی هوش پران علی دایی که همه آرزوشو دارن/ شهریار فوتبال ایران سوار بر دلبر مشکی😍 (11 نظر) بازیگرانی که در جوانی فوت شده اند + ویدئو با صدای معتمدی سریال گرگ و میش / روحشان شاد چقدر حیف شدن😥 عسل بدیعی، پوپک گلدره و .. (10 نظر)
پربازدیدترین ویدئوهای روز   
تیتر امروز   
هیئت معروف بازیگران و هنرمندان سرشناس ایرانی در تهران/ پاتوق رضا گلزار، بهرام رادان و علیرضا واحدی نیکبخت لو رفت+عکس
تغییر چهره باورنکردنی فهیمه سریال پایتخت/ نسرین نصرتی از فهیمه تا حکیمه در انتهای شب
بازیگران و هنرمندان مشهوری که در عروسی شاهانه آمبانی حضور داشتند/ از شاهرخ خان و همسرش تا خواهران کارداشیان با لباس های چشم نواز
قاب زیبایی از فریبا کوثری، عمره سریال "مختارنامه"، در کنار برادر و مادر خوش خنده و پرانرژی اش/ گلدوزی های مانتو مجلسی اش چقدر زیبا و خاصه!
(ویدئو) فوت کوزه گری برای خوشمزه ترین نذری ماه محرم!/فرمول «قیمه نذری» با ادویه های مخصوص آشپز هیئت امام حسین
یادی کنیم از آخرین عکس منتشر شده از بازیگران جوان فوت شده در کنار فرزندان ناز و بانمکشان/ واقعا جگر آدم آتش میگیره واسه بچه‌های دل سوختشون
(تصاویر) بالکن سایه‌بان‌دار و پر از گلدان های ریز و درشت پاشا رستمی، حامد سریال "لحظه گرگ و میش"/ آخه چقدر باسلیقه! اینجا چایی واقعا میچسبه👌
ویدئو فوق احساسی از سینه زنی شهاب حسینی در هیئت عزاداری امام حسین(ع) در شب عاشورا
(عکس) نگاهی به حیاط سرسبز مریم امیر جلالی/ گوشه دنج خانم بازیگر برای کتاب خوانی/ به به چه آرامشی داره/ هارمونی زیبای رنگ های سبز و صورتی
زن نیمه عریان تهران را بهم ریخت!/ زن جوان در چهارراه جهان کودک تهران با واکنش پلیس بازداشت شد
(تصاویر) 5 تا از پرندگانی که شگفت انگیزترین چشمان جهان را دارند/ احتمالا مژه مصنوعی رو از دومی الهام گرفتن، فقط ببین چه مژه‌هایی داره👌
(ویدیو) شام غریبان نیوشا ضیغمی و دختر موبلندش در شب عاشورا کنار خیمه ها/ ماشالله دخترش چه خانومی شده!
عروسی مولتی میلیاردی هندی با 14 هزار نفر مهمان و زیبایی خیره کننده لباس عروس + تصاویر
(عکس) عزاداری الناز شاکردوست در عاشورا/ پست عاشورایی الناز شاکردوست
(تصاویر) چیدمان شیک و ایرانی پسند سفره حضرت ابوالفضل در منزل باسلیقه علی دایی، با جاشمعی‌ها و مبلمان طلایی و دیزاین زیبای گل در وسط سفره
منتخب روز   
(فیلم) خرید دکتر مسعود پزشکیان از یک سوپرمارکت در تهران به همراه نوه‌ها و عروسش با کارت بانکی شخصی / نوه‌ها پدربزرگ را به خرج انداخته‌اند اقدام منحصربفرد و زیبای طلافروش یزدی به احترام دختر سه ساله امام حسین(ع)+عکس/ این جور تصاویر مخصوص ایران ماست والسلام👌 (فیلم) رهبر معظم انقلاب: به من می‌گویند شما گفتید سوءاستفاده جویان را افشا نکنید / ما حق نداریم افراد را به صرف گمان متهم کنیم سکانس خوشحالی قُباد از بارداری شهرزاد/ قُباد: من تا الان نمیدونستم از این دنیا و از این زندگی چی میخوام اما الان.... (عکس) هدایای ارزشمندی که پزشکیان در پشت صحنه یک هیئت دریافت کرد / خوشا راهی که آغازش با حسین است ... (ویدئو) شعر سوزناک شهریار برای مادر بزرگش که با شنیدنش اشک از چشمانتان سرازیر خواهد شد به یادماندنی ترین سکانس عاشقانه سریال شهرزاد / از بله گفتن شهرزاد تا مرگ مرگ بزرگ آقا نقش دختر رهبر انقلاب در ترمیم دست مجروح ایشان/ فرزند دختری که به پدر اُنس داشت (عکس) شوخی ظریف با آقای ظریف؛ از مقایسه ظریف با مِسی تا انداختن ماسک به شکل آقای رئیس جمهور!! واکنش عضو دفتر رهبر انقلاب به پست اینستاگرامی پسرش با هشتگ برای ایران، پزشکیان