به گزارش سرویس تکنولوژی پایگاه خبری ساعدنیوز، در حالی که امروزه ما برای داشتن قطعهای یخ به کمپرسورهای پرسرصدا و مصرف بالای برق وابستهایم، نیاکان ما در بیش از دو هزار سال پیش، روشی را ابداع کرده بودند که در دل سوزانترین بیابانهای جهان، یخ را نهتنها تولید، بلکه برای تمام طول تابستان ذخیره میکردند. "یخچالهای خشتی"، یادگاری از دوران هخامنشیان و ساسانیان، نمونهای بارز از همزیستی هوشمندانه انسان با طبیعت سخت است.
یخچالهای قدیمی از سه بخش اصلی تشکیل میشدند: حوضچه تولید یخ، دیوارهای بلند سایهانداز و مخزن گنبدی شکل. معماران باستان دیوارهای بسیار بلندی (گاهی تا 15 متر) در جهت شرق به غرب میساختند تا در طول روز، حوضچههای آب در سایه مطلق قرار بگیرند. در شبهای سرد کویری، آب داخل این حوضچهها بر اثر سرمای تابشی منجمد میشد.
یکی از شگفتانگیزترین بخشهای این سازهها، ملات بهکار رفته در آنهاست که به «ساروج» شهرت دارد. این ترکیب که از ماسه، آهک، سفیده تخممرغ، خاکستر و لوئی (نوعی نی) ساخته میشد، نه تنها در برابر نفوذ آب کاملاً مقاوم بود، بلکه به عنوان یک عایق حرارتی فوقالعاده عمل میکرد و مانع از ورود گرمای محیط به داخل مخزن میشد.
در بالای بسیاری از این گنبدهای خشتی، بادگیرهایی تعبیه شده بود. این بادگیرها با هدایت جریان هوا به داخل و بهرهگیری از پدیده تبخیر، دمای داخل مخزن را حتی در چله تابستان در مرز انجماد نگه میداشتند. هوای گرم به دلیل سبک بودن از حفره بالای گنبد خارج میشد و هوای خنک در پایین باقی میماند.
در عصر بحران انرژی و گرمایش زمین، بازخوانی دانش ایرانیان باستان در مدیریت منابع و استفاده از انرژیهای پاک (باد و سرمای شبانه)، میتواند الهامبخش معماران نوین باشد. یخچالهای خشتی ثابت کردند که با شناخت درست از قوانین فیزیک، میتوان بدون آسیب به محیط زیست، سختترین شرایط اقلیمی را مهار کرد.
ساعدنیوز در فضای مجازی
