کاخ فلاحتی مربوط به دوره قاجار است و در ایلام، خیابان آیت الله عبدالرحمن حیدری ایلامی واقع شده است.این کاخ بنا به دستور والی غلامرضا خان در سال 1326 ه.ق احداث گردیده است. سابقاً فضایی که کاخ در آن قرار گرفته کاملاً باز و باغهای میوه اطراف آن زیبایی خاص به آن بخشیده بود اما اکنون با توسعه شهری فضای باز آن تبدیل به ساختمان و خیابان شده است و کاخ فلاحتی نمای سابق خود را از دست داده است.
زمینی که کاخ در آن ساخته شده است، مساحتی در حدود 810 مترمربع دارد. خود کاخ نیز زیربنایی بالغ بر 337 مترمربع را دارا است. وارد کاخ که شوید، یک هال بزرگ در وسط آن قرار دارد و در اطراف آن دو اتاق تو در تو دیده میشوند. در جلوی این هال میانی یک ایوان قرار دارد که هم اتاقها و هم هال به این ایوان ورودی دارند. دو سمت این اتاقها به صورت چند ضلعی بیرون آمدهاند و همچنین در میان آنها دو تراس نیز وجود دارد. پنجرههایی نیز در هر دو طرف وجود دارند که به لطف ظرافتهای طراحی همچون طاق نیم دایرهای و گچ بریهای هنرمندانه با نقش و نگارهای گل و گیاه و انسان بسیار زیبا به چشم میآیند که این نشان از درک هنری بالای معمار و طراح این بنا دارد. اگر به داخل اتاقها بروید، سادگی و طراحی بدون تزیین آنها کاملا در نظرتان مشهود خواهد بود.
در مورد تراس کاخ نیز باید گفت که سقف آن بر دو ستون تکیه زده و استوار شده است. نکته جالب دیگر در طراحی بنا در سرستونهای این قسمت است. این سرستونها به شیوه کوفی ساخته شدهاند و بسیار زیبا هستند. سقف کاخ فلاحتی که شیبدار بوده و پوششی از ورق گالوانیزه نیز دارد، به صورت طاق ضربی با تیرهای چوبی و ملاط اندود ساخته شده است.
از مصالح عمدهای که در ساخت این کاخ زیبا استفاده شده است، میتوان به سنگهای تراشکاری شده، گچ، چوب و آجرهای مربعی اشاره کرد. ضمن این که کف بنا نیز با آجر فرش شده بود، ولی متاسفانه به دلیل خراب شدن سطح و عدم حفظ و رسیدگی مناسب، بعدا با موزاییک مرمت شده است. همچنین همان گونه که پیش از این هم اشاره کردیم، ورق گالوانیزه نیز در سقف کاخ استفاده شده است.
در سال 1390 بود که تصمیم گرفته شد تا کاخ فلاحتی به موزه کشاورزی تبدیل شود. این موزه دارای چهار بخش اصلی است. در بخش اول آن میتوانید ابزارهای سنگی مربوط به «تپه علی کش» که شامل وسایلی همچون ابسیدین، کوبه، تیغه و ریزتیغه و چند مورد دیگر است و قدمت آنها حتی به 8 هزار سال پیش از میلاد برمیگردد، را مشاهده کنید. تپه علی کش منطقهای در شهرستان دهلران است که کاوشهای فراوانی در آن صورت گرفته است و اشیای قدیمی زیادی نیز در آن یافت شدهاند.در بخش بعدی موزه میتوانید وضعیت کشاورزی سنتی در شهرستان ایلام در حدود نیم قرن گذشته را تماشا کنید. در دو بخش دیگر نیز میتوانید مواردی همچون گیاهان دارویی، اسناد اراضی کشاورزی و نمایش خرمن و مهر خرمن را ببینید. درهای این موزه در ساعات اداری به روی علاقهمندان باز است.
آنطور که مسئولین اداره میراث فرهنگی استان ایلام در سالهای اخیر گفتهاند، کاخ زیبای فلاحتی که حدود نیم قرن پیش باغی بسیار باصفا و آرامشبخش نیز بوده، در سالهای اخیر به دلیل ساخت و سازهای اداری در مجاورتش دچار یک سری از آسیبها در بنا شده است.
گفته می شود که کاخ فلاحتی به دستور والی ایلام غلامرضاخان ابوقداره ساخته شده که در دوران قاجار خاندان قدرتمندی به حساب می آمدند و کاخ های ییلاقی متعددی را برای سکونت خود ساخته بودند. در واقع این کاخ در واپسین سال های قاجاری و در فضای باصفای باغی ساخته شد که امروزه اثری از آن باغ نمانده و با بافت مدرن امروزی محاصره شده است. اگر نام کاخ کشاورزی یا موزه کشاورزی شنیدید، منظور همین کاخ فلاحتی است. یافته های باستان شناسی در تپه علی کش استان ایلام نشان داد که قدمت کشاورزی در این منطقه به 10 هزار سال پیش برمی گردد و به همین خاطر این اشیا به کاخ فلاحتی منتقل شدند تا برای عموم به نمایش گذاشته شوند و در سال 1390 موزه افتتاح شد.
با اینکه در عصر جدید خبری از صفا و زیبایی باغ کاخ فلاحتی نیست ولی ویژگی های معماریاش جلوه تماشایی به آن داده و باعث شده که کاخ فلاحتی در فهرست آثار ملی ثبت شود. البته پلان این کاخ به صورت کاملا ساده طراحی شده ولی زیبایی آن در تزیینات بیرونی ساختمان مثل سرستون ها، اطراف و بالای پنجره های آن دیده می شود. سقف این کاخ به صورت شیب دار و با پوششی از ورق گالوانیزه ساخته شده و به ستون هایی تکیه داده که در طراحی سرستون هایش از سبک کوفی الهام گرفته شده است. پنجره های کاخ فلاحتی هم با طاق های نیم دایره و گچ بری های زیبایی از نقوش گل و گیاه و انسان تزیین شده اند. این کاخ در زمینی به مساحت 810 مترمربع و با زیربنای 337 مترمربع ساخته شده و دارای 5 اتاق است.
شاید با شنیدن نام Falahahti Palace تصوری از کاخ های تجملاتی و پر زرق و برق در ذهنتان نقش ببندد ولی داخل ساختمان عاری از هر گونه تجملی است و شاید همین ویژگی باعث شده که این کاخ برای به نمایش درآوردن اشیا باستانی مناسب باشد. در بدو ورود به محوطه، ایوان مستطیلی کاخ و پلکان زیبایش نظرها را به سمت خود جلب می کنند. جلوی عمارت نیز حوض بزرگی قرار دارد که با گلدان ها و درختان میوه احاطه شده است. وقتی وارد کاخ می شوید باید از 4 بخش مختلف موزه بازدید کنید.
فضای اول موزه : در این بخش ابزارهایی مثل تیغه، کوبه، ریز تیغه، ابسیدین و خراشنده از جنس چخماق به نمایش گذاشته شده که قدمتشان به 8 هزار سال قبل از میلاد می رسند و از تپه علی کش استان ایلام کشف شده اند. گفته می شود که این منطقه یکی از محل های شاخص روستانشینی در دوره نوسنگی بوده است.
فضای دوم موزه: مراحل کشاورزی حدود نیم قرن پیش در استان ایلام به سبک سنتی انجام می گرفت و ابزارهایی مثل خیش، داس های متنوع، یوغ، الک یا سرند، چنگک، بیل کشاورزی و پیمانه غلات مربوط به کشاورزی سنتی هستند که می توانید در فضای دوم نمایشی موزه آن ها را ببینید.
فضای سوم موزه: اگر به آسیاب های دستی علاقه مند هستید حتما به بخش سوم موزه سر بزنید. درست همانطور که در بعضی از فیلم های قدیمی دیده اید، آسیاب های سنگی و دستی که برای آسیاب غلات به خصوص گندم استفاده می شدند در این بخش به نمایش گذاشته شده اند. اینجا با برخی از گیاهان دارویی و شیوه آسیاب نخود آشنا می شوید.
فضای چهارم موزه : بخش نهایی موزه کتابخانه ای است که به کتاب ها و اطلاعات تکمیلی و تخصصی درباره تاریخ کشاورزی اختصاص یافته است و مجلات، اسناد، انتشارات، روزنامه ها، تصاویر، فیلم و اسلایدهای مربوط به این موضوع در آرشیو این کتابخانه نگهداری می شوند.
شهر ایلام که در غرب ایران و در مرکز استان ایلام قرار گرفته است، فقط با کوههای استوار اطرافش، طبیعت سرسبز یا آب و هوای خوبش شناخته نمیشود، بلکه برای علاقهمندان به آثار تاریخی نیز حرفهای زیادی برای گفتن دارد. یکی از مهمترین بناهای تاریخی و مکان های دیدنی ایلام «کاخ فلاحتی» نام دارد که از جذابیت بسیار زیادی برخوردار است .
