به گزارش سرویس سیاسی پایگاه خبری ساعدنیوز، تحولات شتابان منطقه پس از واقعه هفتم اکتبر و بازتر شدن پای اسرائیل به جبهههای لبنان، سوریه و ایران، اکنون این پرسش کلیدی را ایجاد کرده است که آیا هدف بعدی «نظم جدید» مدنظر تلآویو و واشنگتن، ترکیه خواهد بود؟ علی حیدری، کارشناس مسائل ترکیه، در گفتگو با ما معتقد است که آنکارا علیرغم لفاظیهای تند علیه اسرائیل، در میاندو راهی سختی میان «اقتصاد وابسته به تجارت و توریسم» و «دفاع از عمق استراتژیک خود» گرفتار شده است. او با کالبدشکافی طرح خاورمیانه بزرگ، از احتمال حملات محدود و «گوشمالی» نظامی ترکیه در خاک سوریه پرده برمیدارد و با نگاهی واقعگرایانه به ساختار ناتو، توضیح میدهد که چرا ناتو در بزنگاه تقابل با اسرائیل، پشت اردوغان را خالی خواهد کرد. حیدری همچنین به تبیین دیپلماسی پنهان تجاری میان دو کشور و نقش میانجیگری ترامپ در آینده این تنشها میپردازد.
در ادامه، مشروح این گفتگو را میخوانید:
آیا ممکن است در مورد احتمال حمله اسرائیل به ترکیه توضیحی بفرمایید؟
علی حیدری: پس از حوادث دو سال پیش در غزه (ماجرای هفتم اکتبر) که اسرائیل غزه را با خاک یکسان کرد، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل اعلام کرد که از این پس سردمدار تغییر خاورمیانه و شکلدهی به نظم جدیدی با همکاری آمریکا هستند. در این نظم جدید مدنظر آنها، احتمالاً همان امتداد طرح «خاورمیانه بزرگ» وجود دارد که فکر میکنم در سال 2006 بوش با هدف از بین بردن حزبالله لبنان به دنبال آن بود، اما در مراحل اولیه شکست خورد.
این بار اسرائیل به نمایندگی از آمریکا در منطقه، این تحرکات را دنبال میکند. غزه را به آن صورت با خاک یکسان کرد، سپس به لبنان حمله نمود و با حزبالله درگیر شد، پس از آن سوریه را مورد حملات خود قرار داد و در مرحله بعدی به ایران حمله کرد. به نظر من اگر موضوع را در این چارچوب ببینید که قرار است نظم جدیدی از طرف اسرائیل و آمریکا در منطقه شکل بگیرد، مرحله بعدی پس از ایران، ترکیه خواهد بود؛ اگرچه اینها در ایستگاه ایران به مشکل برخوردند و نتوانستند اهداف خود را پیادهسازی کنند، اما به هر حال معتقدم اینها در ماههای آینده یا سال آینده، یعنی در آینده نزدیک، برای ترکیه نیز برنامههایی خواهند داشت. کما اینکه آقای اردوغان نیز در همان ابتدای درگیریهای اسرائیل و حماس اظهار داشت که حماس خط مقدم ماست، از آناتولی دفاع میکند و آنها نیروهای «میثاق ملی» هستند که باید از آنها حمایت و دفاع کنیم.
پرسش: آقای اردوغان تقریباً همزمان با شروع محاصره دریایی ایران نیز اظهارنظر تندی داشتند و گفتند در صورت لزوم ما دیگر تماشاگر نخواهیم بود و به صورت مستقیم وارد جنگ میشویم. آیا این اظهارنظر ایشان نیز در رابطه با همین موضوع است؟ یعنی خود ترکیه نیز چنین موضوعی را پیشبینی میکند؟
پاسخ: بنده آن اظهارنظر خاص مبنی بر اینکه «ما به اسرائیل حمله میکنیم» را ندیدهام؛ اما یک بار اردوغان این اظهارات را داشت که «ما همانگونه که در قرهباغ و لیبی حضور پیدا کردیم، همان کار را هم انجام میدهیم». البته دقیقاً مشخص نشد که چه کاری انجام میدهند؛ یعنی آیا نیروی نظامی اعزام میکنند یا خیر. اما چندین بار اردوغان، دولت باغچهلی (رهبر حزب حرکت ملیگرا) و دیگر مقامات حزب حاکم (آکپ) و مقامات سیاسی ترکیه بارها به طرف اسرائیلی هشدار دادند که مراقب رفتارش باشد و تأکید کردند که ترکیه در دفاع از خود هیچ تردیدی ندارد.
این موضوع نشان میدهد که آنها نگران حمله احتمالی و محدود اسرائیل به ترکیه یا منافع ترکیه در سوریه هستند؛ کما اینکه در سوریه نیز حداقل دو بار اسرائیل به منافع ترکیه حمله کرده و بر اساس اخبار غیررسمی، تعدادی از سربازان ترکیه نیز کشته شدهاند که گویا دولت ترکیه تصمیم گرفت در این باره اطلاعرسانی نکند.
پرسش: در جریان جنگ غزه، مردم ترکیه نیز به روابط تجاری اسرائیل با ترکیه بسیار معترض بودند. در این وضعیت، اگر ترکیه از جانب اسرائیل احساس خطر میکند، چرا همچنان به آن روابط ادامه میدهد؟ حتی به خاطر غزه حاضر به محدود کردن آن نشد (قطع کردن که بماند). این موضوع را چگونه تحلیل میکنید؟
پاسخ: البته ترکها مدعی هستند که روابط تجاری خود را به صورت مستقیم قطع کردهاند، اما تجار ترک از طریق کشورهای ثالث مانند آذربایجان و کشورهای شمال آفریقا این روابط را دنبال میکنند. موضوع این است که ترکیه دنبال درگیری با اسرائیل نیست و از آنجایی که پایههای اصلی اقتصاد ترکیه بر توریسم و تجارت استوار است، نمیخواهد این بخش را از دست بدهد. کما اینکه وقتی انتقاد میشد که چرا روابط تجاری را قطع نمیکنید، عنوان میکردند که ما به سختی بازاری برای خود دست و پا میکنیم و نمیخواهیم به راحتی آن را از دست بدهیم.
در سطح کلانتر نیز ترکیه روابط گرم با آمریکا را دنبال میکند که بخشی از آن در گرو داشتن روابط خوب با اسرائیل است. علیرغم لفاظیهایی که از طرف ترکها علیه اسرائیل درباره غزه و فلسطین میبینیم، آنها علاقه ندارند این روابط را از بین ببرند یا با جنگ آلوده کنند؛ زیرا نمیخواهند در دوره آمریکایِ ترامپ، روابط بدی با اسرائیل و آمریکا داشته باشند.
پرسش: به عنوان سؤال آخر، اگر حملهای از سوی اسرائیل اتفاق بیفتد، آیا ارتش ترکیه توانایی پاسخگویی دارد؟ و آیا ناتو به کمک ترکیه میآید؟ در آن صورت بازی عجیبی میشود؛ یعنی یک طرف آمریکا و اسرائیل و طرف دیگر ترکیه و ناتو. آیا چنین چیزی محتمل است؟
پاسخ: در بخش اول سؤال، به نظر بنده قرار نیست شاهد جنگی فراگیر و گسترده باشیم. بحث حمله به منافع ترکیه در سوریه (بهخصوص شمال و مرکز سوریه) است که احتمالاً در ماههای آینده یا سال آینده رخ خواهد داد. در مرحله بعد، اگر حملهای به خاک ترکیه صورت بگیرد، حملهای موشکی و محدود خواهد بود که به درگیری شدید منجر نمیشود؛ صرفاً با این هدف که «گوشمالی» به طرف ترک داده شود و بلافاصله ترامپ به عنوان میانجی وارد شده و جنگ را خاتمه دهد (مشابه اتفاقی که در مورد قطر رخ داد). معتقدم اینگونه خواهد بود چون نه طرف ترک میخواهد موضوع توریسم و گردشگریاش به خطر بیفتد و نه اسرائیل میخواهد جبهه جدیدی برای خود باز کند؛ صرفاً میخواهد هشداری جدی بدهد که ترکیه پا را از گلیمش فراتر نگذارد.
در باره ناتو نیز، آقای کنت (رئیس مستعفی مبارزه با تروریسم آمریکا) که چندی پیش استعفا داد، اشاره کرد که شاید یکی از دلایل خروج احتمالی آمریکا از ناتو همین باشد که در حمله اسرائیل به ترکیه، مجبور نباشد سمت ترکیه بایستد. سیاست آنها اتخاذ موضع بیطرفانه برای پایان درگیری خواهد بود. در مورد سایر کشورهای ناتو نیز، اینها سابقه سقوط بمبافکن روسی را دارند؛ زمانی که ارتش ترکیه بمبافکن روسیه را سرنگون کرد، بحث حمله جدی شد و اردوغان که به پشتگرمی ناتو صحبت میکرد، تهدیدات زیادی داشت؛ اما بعد مشخص شد اعضای ناتو اصلاً حاضر نیستند بابت این ماجراجویی ترکیه، جلوی روسیه قد علم کنند. پس از آن، اردوغان مجبور به معذرتخواهی از پوتین شد. به نظرم در این مورد هم موضوع تکرار خواهد شد؛ یعنی همانطور که مقابل روسیه نایستادند، مقابل اسرائیلی که پشتوانه کامل آمریکا را دارد هم به خاطر ترکیه نخواهند ایستاد. تکلیف ناتو مشخص است و ترکیه نیز متوجه شده که به پشتوانه ناتو نمیتواند کاری انجام دهد.
ساعدنیوز در فضای مجازی
