به گزارش سرویس مجله خانواده پایگاه خبری تحلیلی ساعدنیوز، کودکان از همان سالهای اولیهی زندگی در حال شکلدادن به شخصیت اخلاقی خود هستند. ارزشهایی که در کودکی آموخته میشوند، در بزرگسالی به عادتها و باورهای پایدار تبدیل خواهند شد. یکی از مهمترین این ارزشها امانتداری است؛ یعنی حفظ، نگهداری و بازگرداندن آنچه به ما سپرده شده، چه مال باشد، چه راز، چه مسئولیت. اگر کودک بیاموزد که امانت دیگران را محترم بشمارد، در آینده فردی قابل اعتماد، مسئول و اخلاقمدار خواهد بود.
اولین قدم در آموزش امانتداری، قابل فهم کردن مفهوم آن برای کودک است. کودکان مفاهیم انتزاعی را بهسختی درک میکنند، بنابراین باید از زبان ساده استفاده کرد.
برای مثال میتوان گفت:
«امانت یعنی چیزی که مال ما نیست و باید مواظبش باشیم.»
«وقتی کسی چیزی به تو میسپارد، یعنی به تو اعتماد کرده.»
استفاده از مثالهای روزمره مانند مداد دوست، اسباببازی همکلاسی یا کتاب امانتی کتابخانه، به کودک کمک میکند مفهوم امانتداری را بهتر بفهمد.
خانواده اولین و مهمترین محیط یادگیری کودک است. کودکان بیش از آنکه به حرفها توجه کنند، رفتار والدین را الگو قرار میدهند.
اگر پدر و مادر:
وسایل امانتی را سالم پس بدهند
دربارهی پول، اشیای دیگران یا اسرار خانوادگی درست رفتار کنند
به قولهای خود پایبند باشند
کودک بهطور ناخودآگاه امانتداری را میآموزد. اما اگر والدین بیتوجه باشند یا امانت دیگران را کوچک بشمارند، کودک نیز این رفتار را طبیعی تلقی میکند.
داستانها تأثیر عمیقی بر ذهن کودکان دارند. قصههایی که شخصیت اصلی آن فردی امانتدار است و در نهایت پاداش میگیرد، بهترین ابزار آموزشیاند.
داستانهای:
پیامبران و بزرگان دینی
حکایتهای اخلاقی
داستانهای کودکانه با پایان مثبت
میتوانند به کودک نشان دهند که امانتداری ارزشمند است و نتیجهی خوبی دارد.
پس از داستان، بهتر است از کودک پرسیده شود:
«اگر تو جای این شخصیت بودی چه کار میکردی؟»
«چرا مردم به او اعتماد کردند؟»
یادگیری واقعی زمانی اتفاق میافتد که کودک فرصت تمرین داشته باشد.
سپردن یک وسیلهی کوچک به کودک (مثلاً کلید یا کتاب)
مسئولیت نگهداری از وسایل مشترک خانه
درخواست نگهداری از وسیلهی دوست یا فامیل برای مدت کوتاه
پس از انجام درست کار، کودک باید تشویق کلامی شود؛ مثلاً:
«خیلی خوب از امانتی که بهت داده بودم مراقبت کردی.»
تشویق نقش مهمی در تثبیت رفتار دارد، اما باید متعادل و هدفمند باشد. تشویق بیش از حد مادی ممکن است انگیزهی درونی کودک را کاهش دهد.
تشویق مناسب شامل:
تحسین کلامی
لبخند و توجه
گفتن احساس مثبت نسبت به رفتار کودک
مثلاً:
«به تو افتخار میکنم چون قابل اعتمادی.»
اگر کودک در امانتداری اشتباه کرد (مثلاً وسیلهای را خراب کرد یا پس نداد)، نباید با تنبیه شدید یا تحقیر برخورد شود. این کار باعث ترس و پنهانکاری میشود.
راهکار درست:
صحبت آرام دربارهی اشتباه
توضیح پیامد رفتار
آموزش راه جبران (عذرخواهی، تعمیر، جایگزینی)
هدف، یادگیری است نه ترساندن.
مدرسه دومین محیط تربیتی کودک است. معلمان میتوانند با:
سپردن مسئولیتهای گروهی
تشویق رفتارهای اخلاقی
برخورد عادلانه با وسایل و امکانات
حس امانتداری را در کودکان تقویت کنند. همکاری بین خانواده و مدرسه در این زمینه بسیار مؤثر است.
آموزش از طریق بازی و قصه
مثالهای ساده و ملموس
توضیح مفهوم اعتماد
مسئولیتپذیری تدریجی
تأکید بر امانتداری در روابط اجتماعی
احترام به اسرار و حقوق دیگران
امانتداری یکی از ارزشهای بنیادین اخلاقی است که آموزش آن باید از کودکی آغاز شود. این آموزش نیازمند صبر، الگو بودن، تمرین عملی و تشویق درست است. کودک امانتدار در آینده فردی قابل اعتماد، مسئول و موفق در جامعه خواهد بود. با سرمایهگذاری اخلاقی در کودکی، میتوان جامعهای سالمتر و انسانیتر ساخت.
