شاید شما هم با شکم درد بعد از غذا خوردن آشنا باشید؟ احساس درد یا دل پیچه بعد از خوردن غذا همیشه هم به چیزی که خورده اید ربط ندارد. احساس شکم درد بعد از خوردن می تواند دلایل گوناگونی داشته باشد، از دلیل ساده ای مانند «پُرخوری» گرفته تا دلیل بسیار جدی تری مانند «سرطان معده»! معده، به عنوان اولین خط دفاعی ما برای محافظت از بدن در برابر میکروب های مضر عمل می کند. هر چند معده یکی از قسمت های دستگاه گوارش است که احتمال اینکه میکروب ها در آنجا کولونی تشکیل دهند بسیار کم است، اما باکتری هایی که در معده جا خوش می کنند، از جهت سلامتی و بیماری اهمیت دارند. مثلا رشد زیاد باکتری هلیکوباکتر پیلوری می تواند التهاب زیادی در معده ایجاد کرده و به جدار مخاطی معده آسیب زده و سبب زخم معده و سرطان معده شود.
معده درد می تواند فورا بعد از خوردن غذا روی بدهد، خصوصا اگر در حال حاضر التهابی وجود داشته باشد. اما این درد می تواند کمی بعد از خوردن غذا نیز روی بدهد که احتمالا نشاندهنده ی تاخیر در تخلیه ی محتوای معده می باشد. سطح درد نیز می تواند به میزان چشمگیری متفاوت باشد؛ در عده ای، معده درد ممکن است به صورت احساس ناراحتی خفیف در اثر بدهضمی باشد که فورا برطرف می شود، در حالی که در عده ای دیگر ممکن است به صورت دردی بسیار آزاردهنده باشد.
دلیل سنگینی معده بعد از غذا خوردن
تاحالا برای شما هم اتفاق افتاده است که بعد از خوردن یکی از وعده های غذایی احساس سنگینی و بی حالی کنید؟ این حالت نشانه ای از یک ناهماهنگی در دستگاه گوارش است به نوعی که با هضم نشدن صحیح و به موقع غذا مانع از دفع طبیعی ان می شود.
دستگاه گوارش از دیدگاه طب سنتی، به عنوان عضو بسیار مهمی در نظر گرفته می شود، در این رابطه دستیار تخصصی طب سنتی اظهار داشت:مهم ترین ورودی و خروجی بدن در این بخش است؛ اما تأثیر مزاج بر این سیستم، بسیار در تشخیص اهمیت دارد.به گفته وی رفتارهای گوارشی مهم شامل قدرت هضم، اشتها، یبوست و لینت مزاج و کیفیت مواد دفعی است. هر چه حرارت مزاج بیشتر باشد، قاعدتاً قدرت هضم بیشتر خواهد شد.این دستیار تخصصی طب سنتی اضافه کرد:اصولاً پدیده هضم، با احساس سبکی ناحیه سر دل یا زیر جناغ همراه است و فرد احساس راحتی یا سبکی می کند. البته به شرط به آنکه غذا نیز معتدل، غلیظ و سخت الهضم نباشد.
سردی مزاج علاوه بر آنکه موجب کندی هضم و احساس ثقل یا سنگینی پس از خوردن غذا است، در موارد تشدید سردی و بیماری؛ فرد تا مدت های طولانی، حتی می تواند 8 ساعت پس از خوردن غذا احساس سنگینی داشته باشد.
از نقطه نظر گوارشی، «خشکی» با یبوست و «رطوبت با لینت یا نرمی» مدفوع بروز می کند. «حرارت» (در صورت افزایش) موجب خشکی می شود و اگر با خشکی همراه شود (چنانچه در افراد صفراوی دیده می شود) استعداد به یبوست را بیشتر خواهد کرد و برودت یا سردی عکس حرارت عمل می کند.یک دستیار تخصصی طب سنتی خاطرنشان کرد:یبوست به عنوان «اُم الأمراض» در طب سنتی تلقی شده است. دفع طبیعی آدمی باید نیم تا یک ساعت پس از هر وعده غذایی به صورت نرم و بی مشکل صورت پذیرد و اگر هر کدام از این سه حالت نباشد، فرد یبوست دارد.
علل مزمن سنگینی معده
بیماران زیادی از احساس سنگینی و درد شكم رنج می برند. معمولا این علائم بعد از غذاها زیادتر می شود و بیمار احساس ناخوشایند پربودن معده و گاه كمی درد یا تهوع دارد.در بسیاری از موارد به اشتباه برای این دسته از بیماران داروهای كم كننده اسید معده تجویز می شود و این در حالی است كه اسید معده عامل این نوع سوء هاضمه نیست.معده، عضوی عضلانی است با حركات پی در پی که باعث مخلوط شدن غذا با شیره های گوارشی و هضم غذا می شود و سپس غذا را به سوی روده می راند تا در آن جا عملیات جذب مواد غذایی شروع شود.
سندرم روده تحریک پذیر
سندرم روده تحریک پذیر (IBS) از جمله بیماری های شایع دستگاه گوارش است که گروهی از علائم گوارشی مثل نفخ و دردهای گوارشی و … را شامل می شود . طبق نظر NIDDK ، مبتلایان به IBS ممکن است موارد زیر را تجربه کنند :
- گرفتگی های دردناک شکمی
- اسهال یا یبوست ، یا هر دو
- حرکات ناقص روده
طیف وسیعی از عوامل می توانند باعث ایجاد این سندرم شوند . این عوامل عبارتند از :
- عفونت های باکتریایی در دستگاه گوارش
- رشد بیش از حد باکتری ها در روده کوچک (SIBO) ، که به هنگام رشد بیش از حد فلور روده در روده کوچک اتفاق می افتد
- عدم تحمل غذایی و حساسیت ها
- سابقه آسیب های روحی روانی ، اضطراب یا افسردگی ها
درمان IBS شامل تغییرات در رژیم غذایی ، کاهش استرس و بهبود وضعیت روانی فرد می باشد . همچنین پزشکان ممکن است برای کمک به فرد مبتلا و مدیریت علائم او ، داروهایی برای فرد مبتلا تجویز کنند .
زخم معده
هلیکوباکتر پیلوری نوعی باکتری است که می تواند به مخاط معده آسیب برساند و منجر به زخم معده شود . زخم معده می تواند به علت استفاده طولانی مدت از داروهای غیر استروئیدی و یا سندرم زولینجر الیسون ، یک بیماری نادر که باعث ایجاد تومورهایی در قسمت بالای روده کوچک می شود و مشخصه اصلی آن افزایش ترشح اسید معده در اثر تومور ترشح کننده گاسترین می باشد که باعث ایجاد زخم های شدید در دستگاه گوارش می شود.
بیشترین علائم شایع زخم معده ، درد معده یا سوزش آزار دهنده است . درد ممکن است هنگامی ایجاد شود که معده فرد خالی است ، این درد می رود و می آید . یعنی ممکن است فردی امروز معده درد را تجربه کند و برای مدت ها خبری از درد معده نباشد و باز بعد از مدتی دوباره علائم درد شروع شود . علائم دیگر زخم معده عبارتند از :
- نفخ شکم
- آروغ زدن
- حالت تهوع
- استفراغ
- بی اشتهایی
- کاهش وزن
درمان زخم معده بسته به علت زخم متفاوت است . پزشکان ممکن است از داروهای مهارکننده پمپ پروتون (PPI) ، آنتی بیوتیک ها ، آنتی اسیدها یا بیسموت ساب سالیسیلات برای درمان زخم معده استفاده کنند .
بیماری بازگشت اسید به مری یا ریفلاکس
یکی دیگر از دلایل ایجاد سنگینی معده مشکل ریفلاکس می باشد . اگر فردی برای مدت طولانی و به صورت مکرر ریفلاکس اسید یا سوزش معده را داشته باشند ، ممکن است دچار ریفلاکس معده و مری (GERD) باشد . افراد مبتلا به GERD علائم زیر را تجربه می کنند :
- درد سوزشی در قسمت فوقانی شکم یا قفسه سینه
- حالت تهوع یا استفراغ
- بوی بد دهان
- مشکل در بلعیدن
- مشکلات تنفسی
- دندانهای پوسیده
GERD یا رفلاکس دلایل زیادی دارد، از جمله افزایش فشار به معده مثلا در دوران بارداری، چاقی، فتق هیاتال، سیگار کشیدن و مصرف برخی داروها از علل ایجاد کننده این مشکل هستند. شناسایی علل ریفلاکس به شما کمک می کند تا بهترین راه های درمان را پیدا کنید. NIDDK توصیه می کند:
- از مصرف غذاهای محرک ریفلاکس، مانند غذاهای تند یا الکل پرهیز کنید
- حداقل ۳ ساعت قبل از خواب غذا بخورید
- وزن خود را در محدوده نرمال نگه دارید
- سیگار را ترک کنید
پزشکان ممکن است داروهایی مانند آنتی اسیدها، مسدود کننده های H2، پروکنتیک ها یا PPI ( مهار کننده های پمپ پروتون ) را برایتان تجویز کنند.
گاستروپارزی یکی دیگر از علل سنگینی معده
گاستروپارزی ( فلج معده ) سندرمی است که با کاهش حرکات معده و تاخیر در تخلیه معده همراه می باشد. این بدان معناست که محتویات معده به طور طبیعی در روده کوچک خالی نمی شود و باعث می شود شما در معده تان احساس سنگینی و سیری کنید. NIDDK علائم زیر را شامل می شود:
- احساس سیری سریع
- احساس سیری طولانی مدت بعد از غذا خوردن
- حالت تهوع یا استفراغ
- نفخ شکم
- آروغ زدن
- درد بالای شکم
- سوزش سردل
- از دست دادن اشتها
درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد :
- ورزش آرام، مانند پیاده روی، بعد از غذا خوردن
- کاهش مصرف چربی ها و فیبر در رژیم غذایی
- انتخاب وعده های غذایی کوچکتر در طول روز
- اجتناب از مصرف نوشیدنی های گازدار و الکلی
- اجتناب از دراز کشیدن و خوابیدن تا ۲ ساعت پس از غذا خوردن