به گزارش سرویس چندرسانهای پایگاه خبری ساعدنیوز، پژوهشهای جدید نشان میدهد نانی که در محوطه «کولووبا هویوک» در نزدیکی اسکیشهیر ترکیه کشف شده، نهتنها یکی از قدیمیترین نمونههای شناختهشده نان از عصر مفرغ آغازین است، بلکه یکی از روشنترین شواهد درباره چگونگی و چرایی پخت آن نیز به شمار میرود.
آنچه از این کشف به دست میآید، صرفاً یک دستور پخت ساده نیست، بلکه روایتی از فناوری، آیین و پیچیدگی زندگی روزمره در پنج هزار سال پیش است.
این نان که قدمت آن به حدود 3000 پیش از میلاد بازمیگردد، در نزدیکی ورودی یک سازه و بهصورت سالم کشف شد. قطر آن حدود 12 سانتیمتر است و بهطور عمدی سوزانده شده و با دقت زیر لایهای از خاک تمیز دفن شده بود—شرایطی غیرمعمول که از همان ابتدا توجه پژوهشگران را جلب کرد.
تحلیلهای علمی نشان داد این نان عمدتاً از گندم اِمِر (نوعی گندم باستانی) که بهصورت درشت آسیاب شده بود تهیه شده و مقدار کمی عدس نیز به آن افزوده شده است. این ترکیب نشاندهنده یک دستور غذایی نسبتاً متعادل و مغذی برای آن دوران است.
بررسیهای میکروسکوپی حفرههای نامنظم هوا در بافت نان را آشکار کرد که نشان میدهد خمیر ورز داده شده و احتمالاً تخمیر نیز شده است—نشانهای از مهارت آشپزی پیشرفتهتر از آنچه معمولاً برای جوامع عصر مفرغ اولیه تصور میشود.
همچنین وجود پوستههای دانه نشان میدهد آرد بهطور کامل الک نشده بوده و نان با مواد اولیه کامل و کمفرآوریشده تهیه شده است؛ در نتیجه بافتی متراکم و سرشار از فیبر داشته است.
فناوری غذایی پیشرفتهتر از انتظار
در این مطالعه از مجموعهای از روشهای پیشرفته باستانسنجی مانند میکروسکوپ الکترونی، طیفسنجی رامان و تحلیل حرارتی استفاده شد تا نحوه تهیه نان بازسازی شود.
نتایج نشان داد این نان در دمایی بیش از 150 تا 160 درجه سانتیگراد پخته شده است، که بیانگر کنترل دقیق شرایط پخت و احتمال استفاده از تنور یا اجاقهای مدیریتشده است.
نشانههای شیمیایی وجود کربوهیدراتها، پروتئینها و چربیها را تأیید کرد و تصویری دقیق از ترکیب غذایی آن ارائه داد. همچنین باقیماندن دانههای نشاسته نشان داد که ساختار داخلی نان حتی پس از پخت و سوختگی تا حد زیادی حفظ شده است.
مجموع این یافتهها نشان میدهد که نانپزی در آناتولی عصر مفرغ آغازین، ابتدایی یا آزمایشی نبوده، بلکه فرایندی دقیق و هدفمند بوده است.
نه فقط غذا؛ بلکه یک نذر آیینی
اما شاید مهمترین جنبه این کشف، نه چگونگی پخت نان، بلکه دلیل قرار گرفتن آن در آن مکان باشد.
این نان درست در کنار یک درگاه پیدا شد، در حالیکه بهطور عمدی سوزانده شده و زیر لایهای از خاک تمیز دفن شده بود. این شرایط بهوضوح نشان میدهد که با زباله معمولی روبهرو نیستیم، بلکه با یک عمل عمدی—احتمالاً بخشی از یک آیین هنگام ترک یا بستن ساختمان—مواجه هستیم.
چنین رفتارهایی پیشتر در سنتهای دوره نوسنگی نیز دیده شده، جایی که ساختمانها با آیینهای خاص و همراه با نذورات بسته میشدند. به نظر میرسد نان کولووبا ادامه همین سنت در عصر مفرغ باشد.
به گفته سرپرست حفاری، این کشف نشان میدهد که نان تنها یک غذای روزمره نبوده، بلکه شیئی نمادین و دارای معنا در زندگی اجتماعی و آیینی مردم بوده است.
این برداشت با شواهد گستردهتر باستانشناسی همخوانی دارد که نشان میدهد نان از دیرباز حامل معنا بوده و میان تغذیه، هویت و باورهای فرهنگی پیوند برقرار میکرده است.
